Vốn là một nước nông nghiệp truyền thống Thái Lan thực hiện chương trình Phát triển vùng nông thôn với mục tiêu cải thiện chất lượng cuộc sống của cộng đồng người Thái và tạo điều kiện để người dân tự vươn lên giúp chính mình.
Chìa khoá thành công của Chương trình Phát triển vùng nông thôn trong hơn một thập kỷ gần đây là Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (One Tambon One Product) gọi tắt là OTOP do nguyên Thủ tướng Thaksin Shinawatra khởi xướng năm 2001, mà ông học từ phong trào “Mỗi làng một sản phẩm” (One village One product Movement) của tỉnh Oita - Nhật Bản.
Mục tiêu tổng thể của OTOP là: Xây dựng xã, cộng đồng vững mạnh, phát triển tự lực của nhân dân và xây dựng gia đình hạnh phúc có chất lượng. Cụ thể hơn là: Tạo công ăn việc làm cho cộng đồng dân cư; xây dựng xã, cộng đồng vững mạnh; phát triển trí tuệ, truyền thống địa phương; đào tạo và phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy sự sáng tạo của cộng đồng. Để triển khai OTOP, Chính phủ thành lập Uỷ ban OTOP Quốc gia do Thủ tướng đứng đầu cùng với các bộ, ngành liên quan, cơ quan điều hành do Phó Thủ tướng phụ trách và cơ quan thường trực được giao cho Cục phát triển cộng đồng, Bộ Nội vụ đảm nhiệm. Hệ thống OTOP cấp Trung ương gồm các Ban như: Maketing; Thực phẩm và đồ uống; Vải và may mặc; Nội thất; Trang trí và lưu niệm; Thảo dược; Tiểu ban OTOP vùng và OTOP tỉnh và Tiểu ban OTOP cấp tỉnh. Ở cấp tỉnh và huyện có Uỷ ban OTOP do Phó tỉnh, Huyện trưởng phụ trách và có bộ phận giúp việc chuyên trách, tham gia ở cấp tỉnh và huyện đóng vai trò quan trọng là các cơ quan nghiên cứu như các trường đại học, Viện nghiên cứu... Ngân sách cho OTOP gồm: Ngân sách Chính phủ.
Chương trình OTOP đề ra chu trình thực hiện tuần hoàn hai năm một lần không giới hạn về thời gian. Chu trình được thực hiện như sau: Trước hết các đơn vị sản xuất phải đăng ký ý tưởng sản phẩm của mình với Ban OTOP địa phương và kèm theo bản kế hoạch sản xuất kinh doanh. Sau đó, Ban OTOP địa phương sẽ thẩm định, nếu ý tưởng và kế hoạch đạt yêu cầu sẽ chấp thuận và cho triển khai kế hoạch sản xuất kinh doanh. Để có thể đưa hàng hoá đến tay người tiêu dùng chất lượng nhất, Ban OTOP các cấp sẽ tiến hành thi sản phẩm từ cấp huyện, tỉnh và Trung ương. Các sản phẩm vượt qua kỳ thi sẽ đưa vào chương trình xúc tiến thương mại và bán hàng. Điều quan trọng là các bước tiến hành đều được Uỷ ban OTOP đào tạo tập huấn, tư vấn phát triển và hỗ trợ vốn thực hiện.
Các sản phẩm OTOP được chia làm 4 cấp: Sản phẩm có chất lượng cao (cấp A-Best, 5 sao) phục vụ cho xuất khẩu. Sản phẩm có chất lượng (cấp B-Identity) tiêu dùng nội địa. Sản phẩm đạt tiêu chuẩn (cấp C-Standrad) tiêu dùng nội địa, hoặc trong vùng, trong tỉnh. Sản phẩm chất lượng thấp (cấp D-Develop, từ 1-2 sao) cần tiếp tục nghiên cứu phát triển. Như vậy, nhà sản xuất không đi vào ngõ cụt mà tiếp tục có cơ hội nâng cấp phát triển sản phẩm của mình cho chu kỳ mới tiếp theo.
Qua quá trình phát triển từ những sản phẩm nông nghiệp, thủ công mỹ nghệ truyền thống những năm đầu, đến nay, các sản phẩm OTOP được phát triển lên bao gồm: Sản phẩm hàng hoá đa dạng từ nông nghiệp, thủ công mỹ nghệ, đến sản phẩm công nghiệp; dịch vụ; địa điểm du lịch; văn hoá địa phương, lối sống (tập tục văn hoá), và truyền thống văn hoá. Để thương mại hoá sản phẩm, dịch vụ, Chương trình OTOP được tổ chức xúc tiến thương mại từ hội chợ cấp trung ương, khu vực (bắc, trung, nam), cấp tỉnh, hội trại thanh niên OTOP, hội thi OTOP làng, lễ hội làng du lịch OTOP... Các sản phẩm OTOP không chỉ được bày bán tại các địa điểm bán hàng truyền thống mà còn được đưa vào cả trụ sở hành chính các cấp, nhà ga, sân bay, các khách sạn, nhà hàng... tạo nên tổng thể cả xã hội sản xuất, kinh doanh sản phẩm OTOP.
Để có sự thành công của Chương trình OTOP, ngoài vai trò chính về chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhất quán, xuyên suốt của Chính phủ là sự vào cuộc tích cực với tư duy sản xuất hàng hoá hướng đến xuất khẩu, sự chịu khó học hỏi, tiếp cận kinh tế thị trường, hợp tác sản xuất của người dân, của chủ doanh nghiệp, HTX. Chương trình OTOP đã và đang có vai trò quan trọng, là mấu chốt trong phát triển kinh tế - xã hội vùng nông thôn và đóng góp tích cực cho phát triển ngành dịch vụ, du lịch của Thái Lan hiện nay.
Chương trình OTOP Thái Lan là bài học quý cho các nước đang tập trung thực hiện phát triển kinh tế - xã hội vùng nông thôn.
Tất Thắng (Ban XDNTM tỉnh)
