Là địa phương có tiềm năng khoáng sản, vật liệu xây dựng tương đối lớn với sự đa dạng về chủng loại và quy mô về trữ lượng, tạo động lực cho phát triển công nghiệp nói riêng và kinh tế - xã hội địa phương nói chung. Tuy nhiên, những năm qua công tác quản lý, khai thác và sử dụng khoáng sản vẫn còn những hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế. Vì vậy, cần thiết phải có quy hoạch về khoáng sản và vật liệu xây dựng để làm căn cứ pháp lý cho công tác quản lý nhà nước về khoáng sản trên địa bàn.
Tài nguyên khoáng sản trên địa bàn tỉnh chủ yếu là than, sét gạch ngói, đá xây dựng, đá vôi… Theo số liệu thống kê của Sở Tài nguyên và Môi trường, tổng trữ lượng tài nguyên đã điều tra thăm dò của các loại khoáng sản làm VLXD thông thường trên địa bàn toàn tỉnh là trên 3.560 triệu m3. Trong đó, sét gạch ngói là trên 306,585 triệu m3; đá xây dựng là 1.445 triệu m3; cát cuội sỏi tảng là 177,454 triệu m3; cát san lấp là 156,196 triệu m3. Hiện nay, trên địa bàn toàn tỉnh có 118 khu vực đã cấp phép khai thác khoáng sản còn hiệu lực, trong đó có 101 giấy phép do UBND tỉnh cấp. Trong những năm qua, mặc dù phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức bởi tác động của sự suy thoái và khủng hoảng kinh tế thế giới; tình hình kinh tế gặp nhiều khó khăn song các đơn vị khai thác và chế biến khoáng sản đã có nhiều cố gắng khắc phục khó khăn để phát triển sản xuất kinh doanh, khai thác gắn với bảo vệ môi trường và sử dụng khoáng sản hợp lý nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế. Công nghiệp khai thác khoáng sản làm vật liệu thông thường, nhất là đá xây dựng phát triển mạnh mẽ, hàng năm sản lượng khai thác khoảng 2,5 triệu m3 đã làm giảm giá thành đầu tư xây dựng, góp phần hoàn thành nhiều công trình hạ tầng kinh tế - xã hội quan trọng.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được thì công tác quản lý, khai thác và sử dụng khoáng sản cũng còn nhiều bất cập, tồn tại. Tình trạng khai thác than, khai thác cát trái phép vẫn diễn ra. Bên cạnh đó, do công tác điều tra cơ bản về địa chất và khoáng sản, khảo sát thăm dò chưa được đầy đủ, nhiều loại khoáng sản chưa xác định được đặc điểm phạm vi phân bố, trữ lượng, chất lượng đảm bảo yêu cầu dẫn đến quy hoạch kém chính xác và tính khả thi thấp. Mặt khác, việc phân cấp trong công tác lập, phê duyệt quy hoạch hoạt động khoáng sản chưa hợp lý. Đó là việc nhiều cơ quan lập quy hoạch dẫn đến chồng chéo trong quản lý vì một loại khoáng sản có thể sử dụng trong nhiều lĩnh vực (đơn cử đá vôi có thể dùng cho xi măng, vật liệu xây dựng, khoáng chất công nghiệp). Về khoanh định khu vực cấm, tạm thời cấm, hạn chế hoạt động khoáng sản chưa cụ thể hoá việc khoanh định các khu vực cấm hoạt động khoáng sản trên cơ sở cân đối các mục tiêu, lợi ích giữa khai thác khoáng sản phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội với các lợi ích, mục tiêu của các đối tượng cần bảo vệ; chưa phân ra các đối tượng cần bảo vệ tuyệt đối, các đối tượng cần bảo vệ theo thời gian.
Để hoạt động khai thác khoáng sản ngày càng tốt hơn, Quy hoạch thăm dò, khai thác và sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường và khoáng sản phân tán nhỏ lẻ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 tầm nhìn 2030 đã khắc phục những tồn tại trên. Theo đó, quy hoạch với mục tiêu đáp ứng đủ số lượng, đảm bảo chất lượng nguyên liệu cho các cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng phát triển với tốc độ tăng trưởng bình quân 10%/năm và đáp ứng tối đa nhu cầu vật liệu xây dựng cho các công trình hạ tầng giao thông, đô thị đặc biệt là các công trình trọng điểm trên địa bàn tỉnh. Bên cạnh đó, quản lý và bảo vệ tài nguyên khoáng sản chưa khai thác; ngăn chặn, xử lý và chấm dứt tình trạng khai thác khoáng sản trái phép. Giai đoạn 2016-2020 duy trì 117 khu vực khai thác, đầu tư mới 5 khu vực khai thác, mục tiêu công suất khai thác với 67,3 triệu m3 và tổng vốn đầu tư mới là 49,63 tỷ đồng. Định hướng giai đoạn 2021-2030 mục tiêu khai thác với công suất 67,3 triệu m3. Đồng thời, xây dựng các cơ chế, chính sách để khuyến khích đầu tư đổi mới thiết bị, công nghệ trong khai thác chế biến nhằm khai thác triệt để, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn tài nguyên khoáng sản gắn với bảo vệ môi trường. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất gạch không nung từ xỉ thải nhà máy nhiệt điện, đất đồi theo công nghệ bán dẻo... để thay thế gạch nung. Khuyến khích chế biến sâu để sản xuất các sản phẩm mới, sản phẩm có thương hiệu, giá trị cao đáp ứng thị trường tiêu dùng trong nước và xuất khẩu tạo giá trị gia tăng cao của khoáng sản.
Với việc Quy hoạch thăm dò, khai thác và sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường và khoáng sản phân tán nhỏ lẻ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 tầm nhìn 2030 được phê duyệt sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về khoáng sản.
Hiểu Trân
