“Mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy” đã trở thành nét truyền thống từ lâu đời mỗi dịp Tết đến, xuân về của người Việt. Bên cạnh việc thăm hỏi, chúc Tết cha, mẹ, “mùng 3 Tết thầy” còn là dịp để học trò thể hiện sự tri ân với những người đã dạy dỗ, dìu dắt mình nên người.
Trong văn hóa dân gian Việt Nam, chữ thầy dùng để chỉ người có hiểu biết uyên thâm trong 4 lĩnh vực gồm Nho, Y, Lý, Số. Tương đương với 4 nghề được trọng vọng trong làng xã xưa là thầy đồ, thầy lang, thầy địa lý (phong thủy) và thầy tướng số. Không chỉ các thầy đồ - người trực tiếp dạy dỗ, truyền đạt đạo lý thánh hiền cho học trò, đôi khi những người thầy thuốc, thợ cả, người dạy nghề cũng được môn đệ đến chúc Tết mùng 3 tháng Giêng.
Theo Chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Quang Vinh, câu nói “Mùng 3 Tết thầy” có ý nghĩa và giá trị rất lớn trong giáo dục đạo làm người, làm con. Qua đó, thể hiện đạo lý “Tôn sư trọng đạo”, tri ân người có công nuôi dưỡng, dạy bảo những điều hay, lẽ phải và những kiến thức hiểu sâu, nhìn rộng. Như câu nói “một chữ cũng phải có thầy”, “không thầy đố mày làm nên”, thời nào người thầy cũng được tôn vinh. Vì vậy, “mùng 3 Tết thầy” đã trở thành nét tập quán văn hóa tốt đẹp được lưu truyền trong dân gian của người Việt. Nếu việc thực hành lễ nghĩa với cha mẹ, họ hàng trong 2 ngày đầu năm mới thể hiện sự gắn bó bền chặt với những người cùng huyết thống, thì việc đến chúc tết người dạy mình lại mang một giá trị đặc biệt, thể hiện một xã hội coi trọng việc giáo dục con người.
Thậm chí, trong quan niệm Nho giáo, người thầy còn được xếp cao hơn cả cha: "Quân - Sư - Phụ" (vua - thầy - cha). Theo các chuyên gia nghiên cứu văn hóa dân gian, trước đây nhà thầy đồ luôn đông vui nhộn nhịp vào mùng 3 tháng Giêng bởi các thế học trò đến chúc Tết. Món quà mang đến cho thầy thường là bánh trái, hoa quả, những sản vật địa phương. Khi đến thăm thầy, người học trò được các bạn đồng môn tín nhiệm nhất sẽ đứng lên thưa với thầy về sự có mặt của bạn bè đồng môn và chúc thầy những điều tốt lành. Dù ai làm đến quan nhất phẩm trong triều đình thì vẫn một lòng kính trọng người thầy từng dạy mình.
Ngày nay, với sự phát triển của xã hội, việc đi chúc tết thầy vào mùng 3 vẫn được duy trì, là cơ hội để những người con, người trò xa quê trở về thăm hỏi thầy, cô. Một số nơi, do điều kiện hoàn cảnh, công việc bận rộn, nhiều người không đi đúng mùng 3 có thể chọn mùng 4 hoặc mùng 5 để đi Tết thầy. Chị Lê Huyền Anh, công tác tại Hà Nội, chia sẻ: “Đi làm xa nhà, nhiều khi ngày 20/11 cũng không thể về để thăm thầy, cô. Nhưng nhờ có những ngày nghỉ Tết, vào mùng 3 hoặc mùng 4, tôi mới có cơ hội cùng bạn bè gặp mặt, đến nhà thầy, cô mình để thăm hỏi, chúc Tết, ôn lại kỷ niệm”.
Với thầy cô, mùng 3 cũng là dịp để hội ngộ với học trò, nhìn lại quãng thời gian trưởng thành của học trò. Cô Nguyễn Thị Nhung, Nhà giáo ưu tú, nguyên giáo viên dạy văn, Trường THPT Chuyên Hạ Long, chia sẻ: “Từ mùng 2, sớm mùng 3, rất nhiều thế hệ học trò đã gọi điện cho tôi để chúc Tết và hẹn đến thăm. Ngày Tết, ngoài niềm vui với gia đình, được trò chuyện, gặp gỡ và lắng nghe những chia sẻ trong cuộc sống, thành công của học trò, những người làm thầy lại có thêm nhiều niềm vui mới”.
Phong tục "mùng 3 Tết thầy" là một trong những nét đẹp truyền thống văn hóa đáng trân trọng. Trong tâm thức người Việt, dù trong hoàn cảnh nào thì nhớ về thầy trong những ngày vui là điều không bao giờ mất đi. Tết thầy cốt ở tấm lòng, đi Tết thầy, có thể đơn giản chỉ là những dòng tin nhắn, những cuộc điện thoại đầy tôn kính hay đến nhà thăm thầy, chúc Tết thầy với một tình cảm trìu mến... Chỉ ngần ấy thôi cũng đủ để làm nên một cái Tết thầy trò đầy ấm áp, yêu thương.
Hoàng Quỳnh
[links()]
