Quá trình phát triển công nghiệp ở Quảng Ninh đã hình thành một số ngành công nghiệp chủ yếu, trong đó có ngành công nghiệp cơ khí, luyện kim, đóng một vai trò hết sức quan trọng trong phát triển kinh tế. Trong những năm qua ngành cơ khí, luyện kim đã có những bước tăng trưởng đáng kể, cả về quy mô và sản phẩm.
Theo thống kê, tốc độ tăng trưởng bình quân về giá trị sản xuất của ngành cơ khí, luyện kim ở Quảng Ninh giai đoạn 2000-2010 đạt 29,83%/năm. Riêng năm 2010, giá trị sản xuất ngành cơ khí, luyện kim chiếm khoảng gần 14,85% toàn ngành công nghiệp. Tính đến nay, số lượng cơ sở, doanh nghiệp hoạt động sản xuất trong lĩnh vực cơ khí, luyện kim ước tính trên 1.000 cơ sở. Hiện nay, các doanh nghiệp Nhà nước ngành cơ khí, luyện kim trên địa bàn tỉnh đã chuyển đổi sang mô hình là các công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên. Riêng trong Vinacomin đã có 9 doanh nghiệp thực hiện cổ phần hoá. Ngành cơ khí, luyện kim trên địa bàn tập trung vào một số lĩnh vực chủ yếu như lắp ráp, chế tạo, sửa chữa ô tô, sản xuất máy biến áp, động cơ điện, sản xuất máy móc thiết bị, chi tiết máy, đóng tàu, cơ khí xây dựng, cơ khí tiêu dùng, chế tạo thiết bị đồng bộ... Nhìn chung, các cơ sở sản xuất cơ khí trên địa bàn hoạt động chủ yếu hướng vào lợi thế thị trường sẵn có là phục vụ ngành Than, xây dựng và đóng tàu... Về ngành luyện kim, có thể nói Quảng Ninh là một tỉnh có ngành luyện kim chưa phát triển, vì tỉnh có ít khoáng sản kim loại có thể khai thác quy mô công nghiệp để phát triển ngành. Tỉnh hiện nay có duy nhất mỏ antimon Dương Huy là khả thi và có thể khai thác công nghiệp phục vụ cho luyện antimon kim loại. Tuy vậy, trên địa bàn tỉnh hiện cũng đã thu hút được một số đơn vị luyện quặng, sản xuất phôi thép và sản xuất thép cán nóng... Gần đây các công ty cơ khí thuộc Vinacomin đã đầu tư dây chuyền lắp ráp xe tải nặng từ linh phụ kiện nhập khẩu để phục vụ nhu cầu và đã đạt sản lượng hàng trăm chiếc năm. Công ty Đóng tàu Hạ Long đã đầu tư nâng cao năng lực đóng tàu xuất khẩu 53.000 tấn, tàu 70.000 tấn; Công ty Công nghiệp tàu thuỷ Sông Chanh đã đóng mới và sửa chữa tàu vỏ thép. Công ty Thép Cái Lân đã đầu tư dây chuyền công nghệ đồng bộ đã sản xuất ra thép tấm các loại. Xí nghiệp Cơ khí Quang Trung đã đầu tư công nghệ tiên tiến, hiện đại sản xuất ra các thiết bị cơ khí đồng bộ cung cấp cho các dự án lớn trong toàn quốc.
Tuy nhiên, hiện nay quá trình chế tạo ra sản phẩm cơ khí, đặc biệt là đóng tàu, việc xử lý bề mặt là một trong những công đoạn khá phổ biến gây ô nhiễm môi trường cao, nhiều nhất là bụi cát trong quy trình làm sạch vỏ tàu trước khi sơn. Trong sơn lẫn cát thải mang rất nhiều hợp chất benzen, phenol, hạt kim loại rất nguy hại. Thêm vào đó, ô nhiễm tiếng ồn, khí thải cũng xảy ra như các nhà máy cơ khí khác có các công đoạn cắt, hàn. Để giải quyết cơ bản nguy cơ ô nhiễm đối với cơ khí đóng và sửa chữa tàu nêu trên một số cơ sở đã áp dụng công nghệ làm sạch bề mặt bằng hệ thống nước siêu cao áp (UHP) kết hợp với một loại sơn Expoxy amin biến tính composite (ES301) để làm sạch bề mặt thép và sơn cho tàu biển. Riêng số cát thải đã tồn tại hoặc phát sinh được thu gom, tái sử dụng để đóng gạch block, dùng lát vỉa hè, công viên... Do vậy, để phát triển bền vững và đạt tốc độ tăng trưởng mạnh, ngành công nghiệp cơ khí, luyện kim trên địa bàn đã quan tâm đến việc đổi mới công nghệ và thiết bị cho các cơ sở cơ khí chế tạo, trong đó có ứng dụng công nghệ CNC trong thiết kế, chế tạo, nhằm tạo dựng được một số thương hiệu có uy tín để xuất khẩu và hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế.
Thanh Phong
