Ngay sau Cách mạng Tháng Tám thành công, ngày 28-8-1945, Hồ Chủ tịch đã chính thức ký quyết định thành lập Bộ Giao thông công chính thuộc Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hoà. Đây là cột mốc đánh dấu sự ra đời của ngành Giao thông - Vận tải (GT-VT) cả nước. 70 năm song hành cùng lịch sử dân tộc, ngành GT-VT nói chung, trong đó có GT-VT Quảng Ninh đã trải qua những năm tháng đầy khó khăn, thử thách, nhưng cũng rất đỗi vinh quang, tự hào.
Giữ vững “huyết mạch” giao thông
70 năm qua, song hành cùng lịch sử dân tộc, từ trong máu lửa chiến tranh đến hoà bình và đổi mới, cán bộ, người lao động ngành GT-VT Quảng Ninh đã viết nên những trang sử đáng tự hào. Trong 9 năm kháng chiến chống Pháp, ngành GT-VT Hồng Quảng, Hải Ninh non trẻ đã sát cánh cùng nhân dân trong tỉnh góp công sức và xương máu vào công cuộc kháng chiến. Sau ngày tiếp quản, tình trạng đường sá tính từ cầu Vàng Chua trên QL18 (giáp ranh Hải Dương) ra đến ngã ba đường 18 gặp đường số 4 ở Tiên Yên rồi đi Móng Cái tới Mũi Ngọc đi lại rất khó khăn, đường nhỏ hẹp có vài đoạn rải đá dăm, còn hầu hết rải cấp phối, có nhiều dốc quanh co, việc đi lại qua rất nhiều phà và đa số toàn phà kéo bằng tay. Thời kỳ này đã huy động gần 500 dân công, chi 95 triệu đồng và 71 tấn gạo để khôi phục lại đường sá cầu cống từ Đông Triều đến Cẩm Phả.
Giai đoạn 1955-1963, ngành GT-VT Hồng Quảng và Hải Ninh cùng với cả nước khôi phục sản xuất và đời sống khắc phục hậu quả chiến tranh. Khi đó vừa tiếp nhận một gia tài giao thông vận tải khánh kiệt, đường xuyên tỉnh nhỏ hẹp 4-5m chủ yếu mặt đường đá dăm và đường đất, hàng chục bến phà chia cắt con đường gây nhiều trở ngại, phương tiện vượt sông cũ nát, nghèo nàn. Phương tiện vận tải chỉ có 4 ca nô, 8 phà gỗ trọng tải 8-12 tấn, 3 xe ô tô cũ, 2 xe lu hơi nước, tuyến đường thuỷ thì cảng biển Hòn Gai, Cẩm Phả bị hư hỏng nặng không hoạt động được… Tuy nhiên, chỉ sau thời gian ngắn CBCN ngành giao thông Hải Ninh, Hồng Quảng dốc lòng dốc sức thực hiện nhiệm vụ, nhanh chóng đưa các cảng trở lại hoạt động. Vận tải thuỷ của ngành đã tiếp tế hàng vạn tấn gạo, than, củi cho các địa phương mới giải phóng, chuyên chở 63.000 tấn đá, xi măng đến các công trình thuỷ lợi, 224.744 tấn đá cho các công trường làm đường xe lửa… Tháng 5-1957 các cảng Hòn Gai, Cẩm Phả đã đón tàu nước ngoài (từ 5.000-10.000 tấn) vào chuyên chở than xuất khẩu của Việt Nam. Năm 1960, Quảng Ninh thành lập Công ty hợp doanh ô tô với 20 xe ca loại nhỏ, 4 xe tải của 28 chủ xe góp vào. Trên địa bàn khu Hồng Quảng, Hải Ninh có tổng chiều dài đường bộ gần 5.000km, trong đó QL5 tuyến dài gần 400km, tỉnh lộ 15 tuyến dài 232km. Làm đường mới mở rộng thêm được 166km đường GTNT. Nâng cấp đường từ Đông Triều - Mông Dương mặt đường nhựa bán thâm nhập rộng 5,5m; xây dựng được nhiều đường ngầm, xoá được các bến phà: Cầm, Yên Lập, Mông Dương, Tiên Yên, Hà Cối, Quất Đoàn, Trới…
Giai đoạn 1964-1975, cũng là thời điểm đánh dấu Ty GT-VT Quảng Ninh (nay là Sở GT-VT) được thành lập trên cơ sở sát nhập 2 Ty GT-VT Hồng Quảng và Hải Ninh. Ra đời đúng vào thời điểm đất nước bước vào giai đoạn mới, vừa xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, đấu tranh thống nhất nước nhà, đặc biệt chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ đối với miền Bắc, trong đó Quảng Ninh cũng là trọng điểm đánh phá, huỷ diệt của máy bay Mỹ, đặc biệt là bến phà Bãi Cháy, cầu Gốc Thông, cầu Cầm, cầu 20, ngầm Mông Dương thuộc QL18A không ngày nào ngớt tiếng bom đạn. Máy bay Mỹ đã đánh trực tiếp vào Bến phà Bãi Cháy trên 70 trận với 534 quả bom các loại và hàng ngàn quả rốc két. Trong giai đoạn này ngành GT-VT đã phối hợp với nhân dân các địa phương mở gần 200km tuyến tránh, các bến phà, cầu lớn và ngầm đều có tuyến tránh cầu tạm dự phòng, nhằm đảm bảo giao thông liên tục. Những gương anh hùng của các đồng chí công nhân lái phà, rà phá bom nổ chậm, bảo vệ cung đường, xã viên vận chuyển hàng hoá vào Nam… tiêu biểu cho ngành GT-VT Quảng Ninh là cán bộ, công nhân Bến phà Bãi Cháy 3 lần được Đảng, Nhà nước phong danh hiệu anh hùng. Toàn ngành đã có 35 đơn vị, 725 cá nhân được công nhận Dũng sĩ thắng Mỹ trên mặt trận GT-VT, 50 cá nhân và đơn vị được Chính phủ tặng thưởng huân chương…
Trong thời kỳ khôi phục và phát triển kinh tế sau chiến tranh, cuối năm 1975 không còn tuyến đường bộ nào ở Quảng Ninh đạt cấp kỹ thuật đồng bộ. Ngành GT-VT tiếp tục tạo ra những kỳ tích mới. Chỉ trong vòng 10 năm (1976-1985), ngành đã hoàn thành một khối lượng công việc khổng lồ: Làm mới 112 cầu cống các loại, mở rộng 190km nền đường rải nhựa mới 37km mặt đường, đại tu 3 bến phà, đóng được tàu 600 tấn, phà tự hành 120 tấn, đóng mới 1.720 tấn tàu xi măng lưới thép cơ bản… Những công trình này đã góp phần vào việc hàn gắn vết thương chiến tranh, bước đầu cho xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa trong điều kiện hoà bình, thống nhất đất nước.
Và những đột phá trong thời kỳ mới
Vào thời điểm năm 1986, hệ thống giao thông đường bộ của tỉnh còn hết sức lạc hậu, đường nhựa dạng thâm nhập mới có trên QL18 từ Đông Triều đến Mông Dương, còn lại toàn bộ khu vực miền Đông và các tuyến khác đều là đường cấp phối đá dăm và đường đất. Hệ thống cảng biển chỉ có cảng Cẩm Phả, Hòn Gai được xây dựng từ thời Pháp, chủ yếu phục vụ cho việc vận chuyển than. Cơ giới hoá trong ngành GT-VT gần như chưa được ứng dụng, hầu hết đều sử dụng lao động thủ công, thậm chí một số bến phà kéo tay như phà Khe Tiên, phà Ninh Dương...
Nhận thức được tầm quan trọng của GT-VT, và phải “đi trước một bước”, ngay từ những năm 1990, ngành GT-VT đã tranh thủ sự ủng hộ của lãnh đạo tỉnh đổi mới quan niệm “dù là đường của Trung ương nhưng nằm trên địa bàn tỉnh với Trung ương sẽ góp vốn cùng làm”. Với phương châm “vốn trung ương, vốn địa phương, vốn nhân dân… đóng góp để làm đường qua quê hương mình” Quảng Ninh là một trong số ít tỉnh, thành phố trong cả nước bỏ ngân sách địa phương để xây dựng nâng cấp cầu, đường trên tuyến QL.
Đặc biệt, trong 10 năm gần đây, các tuyến đường huyết mạch, trong đó bao gồm mở rộng, nâng cấp các QL, làm mới mở rộng các tuyến đường tỉnh, đường ra các cửa khẩu, đường vào các khu công nghiệp, đường tránh phục vụ đảm bảo ATGT. Qua đó “bộ mặt” hạ tầng giao thông của tỉnh đổi mới, với nhiều dự án tiêu biểu như: Cầu Bãi Cháy, dự án nâng cấp QL18 đoạn Mông Dương - Móng Cái, Uông Bí - Hạ Long, nâng cấp QL18C đoạn Tiên Yên - Hoành Mô, đường tỉnh 340, 329, đường vành đai phía bắc TP Hạ Long, QL18C, 18B, Cảng Cái Lân… năm 2014, 2015 tổ chức khởi công 5 dự án mới nguồn vốn ngân sách, đặc biệt là việc khởi công đường cao tốc nối TP Hạ Long với cao tốc Hạ Long - Hải Phòng, đây là dự án lớn, trọng điểm có tính chiến lược, việc khởi công dự án này cùng với việc công bố các quy hoạch chiến lược của tỉnh đã tạo ra hiệu ứng lan toả thu hút các nhà đầu tư lớn trong và ngoài nước đến đầu tư ở Quảng Ninh và riêng trong lĩnh vực hạ tầng giao thông cũng có thêm nhiều nhà đầu tư đến để nghiên cứu và đầu tư.
Nhất là thực hiện một trong 3 đột phá chiến lược là xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông, với điều kiện ngân sách có hạn, tỉnh đã chủ động thu hút đầu tư kêu gọi vốn đầu tư hạ tầng giao thông ngoài ngân sách theo hình thức BOT, PPP, BT…
Quảng Ninh là tỉnh được Chính phủ và Bộ GT-VT giao cho làm đường cao tốc từ nguồn ngân sách kết hợp với nguồn đầu tư của các nhà đầu tư theo hình thức BOT. Hiện tỉnh đã và đang có 6 dự án đang triển khai theo hình thức đối tác công tư thu hút hàng nghìn tỷ đồng đầu tư gồm: Dự án cải tạo, nâng cấp QL18 đoạn TP Uông Bí - TP Hạ Long; Dự án cải tạo, nâng cấp QL18 đoạn Bắc Ninh - TP Uông Bí; Dự án cải tạo, nâng cấp QL18 đoạn Hạ Long - Mông Dương; Dự án cảng hàng không Quảng Ninh; Dự án đường cao tốc Hạ Long - Vân Đồn; Dự án Đường dẫn cầu Bắc Luân II... Trong 6 dự án đó, hiện đã khởi công đường dẫn cầu Bắc Luân II; khởi công cầu Bạch Đằng, đường dẫn và nút giao cuối tuyến theo hình thức BOT (7.600 tỷ đồng); hoàn thiện thủ tục lựa chọn nhà đầu tư, trao giấy chứng nhận đầu tư và đang quyết liệt, tập trung giải phóng mặt bằng để khởi công đường cao tốc Hạ Long - Vân Đồn, mở rộng nâng cấp quốc lộ 18 đoạn Hà Tu - Mông Dương (1.400 tỷ đồng) dự kiến vào ngày 2-9-2015; hoàn thiện thủ tục để sớm khởi công sân bay Vân Đồn (7.500 tỷ đồng) v.v.. Phối hợp với các cơ quan của Bộ GT-VT hoàn thành nâng cấp quốc lộ 18 Uông Bí - Hạ Long và tiếp tục triển khai đoạn Uông Bí - Bắc Ninh. Tích cực tham mưu cho tỉnh mời gọi các nhà đầu tư vào lĩnh vực đầu tư cảng khách, bến du thuyền.
Với tinh thần phát huy truyền thống “đi trước”, “mở đường” đội ngũ cán bộ, người lao động ngành GT-VT Quảng Ninh đang ra sức thi đua lao động sản xuất, tham mưu tích cực và tổ chức thực hiện có hiệu quả các chương trình chiến lược cũng như các phần việc cụ thể nhằm đảm bảo giao thông vận tải mở đường đi trước mở đường tạo nền tảng vững chắc đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa hiện đại hóa và hộ nhập quốc tế.
Thái Cảnh
