Trong 2 năm trở lại đây, nghề trồng nấm linh chi trên gỗ keo, đang được nhiều người nông dân ở các huyện miền Đông như Tiên Yên, Ba Chẽ, Đầm Hà... lựa chọn làm mô hình phát triển kinh tế và bước đầu đều rất thành công. Nhưng để nhân rộng và phát triển mô hình này một cách bền vững thì địa phương và người nông dân vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn.
Đến xã Đông Ngũ (huyện Tiên Yên) những ngày này, nơi đâu cũng thấy bà con hồ hởi hỏi nhau kinh nghiệm trồng nấm linh chi. Anh Lý Quốc Thắng, Phó Phòng NN&PTNT huyện Tiên Yên cho biết: Nhận thấy điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, nguồn nước của địa phương rất phù hợp với sự sinh trưởng và phát triển của cây nấm, tháng 4-2012 phòng NN&PTNT huyện đã tiến hành đưa vào trồng thử nghiệm nấm linh chi tại thôn Hà Giàn, xã Đông Ngũ. Ban đầu chỉ có 4 hộ tham gia mô hình, sau gần 4 tháng chăm sóc đã cho thu hoạch 12.000 bịch. Với giá bán từ 500.000-600.000 đồng/kg, trừ chi phí đầu tư các hộ cũng thu về được vài chục triệu đồng lãi. Khi triển khai đưa mô hình này vào thử nghiệm, nhiều hộ gia đình còn mang tâm lý e ngại, sau khi nhận thấy hiệu quả rõ rệt từ thu nhập nấm linh chi mang lại, nên chỉ trong một thời gian ngắn đã có thêm 11 hộ tham gia và hiện có khoảng 50.000 bịch đang chuẩn bị cho thu hoạch”.
Để tìm hiểu rõ hơn về hiệu quả của mô hình trồng nấm linh chi ở các địa phương khu vực miền Đông của tỉnh, chúng tôi đã tìm đến nhà ông Nguyễn Văn Nhinh, thôn Đông Thành, xã Quảng An (Đầm Hà), đây cũng là hộ gia đình đầu tiên trên địa bàn lựa chọn và theo đuổi trồng nấm linh chi để thoát nghèo. Ông Nguyễn Văn Nhinh cho biết: Sau khi tìm hiểu về giá trị của nấm linh chi và nhận thấy nhu cầu tiêu thụ tại thị trường vẫn còn lớn, gia đình đã quyết định vay hơn 100 triệu đồng để đầu tư nhà xưởng trồng nấm. Trồng nấm linh chi không quá khó, quan trọng là phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật từ cấy giống, ươm nuôi đến khi nấm bung sợi và đưa vào xử lý thanh trùng nguyên liệu. Nhờ tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật trung bình mỗi đợt gia đình tôi thu lãi được vài chục triệu đồng.
Hiệu quả từ nấm linh chi mang lại là rất lớn vì đây là loại nấm thảo dược quý, được dùng trong y học để làm thuốc chữa bệnh. Đồng thời cũng là mặt hàng dễ thu hoạch, phơi sấy, bảo quản và nhu cầu tiêu thụ trên thị trường trong và ngoài nước là rất lớn. Nhưng hiện nay ở các huyện miền Đông số lượng người tham gia vào mô hình này không nhiều. Đơn cử như huyện Đầm Hà, mới chỉ có duy nhất hộ gia đình ông Nhinh là có thể chủ động nuôi cấy nấm thương phẩm. Thế nhưng do nguồn vốn eo hẹp hiện gia đình ông Nhinh cũng mới tự đầu tư được nồi hấp thanh trùng với công suất 500kg/12h/ mẻ nên bị hạn chế rất nhiều so với nồi hấp công suất 2.500-3.000kg/12h/mẻ. Do vậy, mỗi đợt thu hoạch nhiều nhất gia đình cũng chỉ bán được 30-40kg nấm thương phẩm. Theo tính toán, nếu có nồi hấp công suất lớn và mở rộng được nhà xưởng, thì năng suất nấm khô thương phẩm có thể đạt từ 20-22 kg/tấn nguyên liệu và sản lượng trung bình hàng năm có thể đạt từ 3-4 tấn. Với giá bán trung bình 500.000 đồng/kg, gia đình ông Nhinh có thể thu lãi 200-300 triệu đồng/năm.
Trao đổi với chúng tôi, đồng chí Nguyễn Văn Thuỷ, Phó Phòng NN&PTNT Đầm Hà cho biết: “Đây là mô hình rất cần được nhân rộng trong thời gian tới. Bởi vì không những là một nghề sử dụng công nghệ sạch mà người nông dân còn có thể chủ động với nguồn nhân lực tại chỗ và nguồn nguyên liệu gỗ keo dồi dào, hiệu quả kinh tế sẽ cao gấp nhiều lần so với việc bán nguyên liệu dăm gỗ. Huyện cũng rất trăn trở trong việc muốn nhân rộng mô hình này, nhưng do nguồn vốn eo hẹp nên hiện nay nghề trồng nấm trên địa bàn huyện chưa nhận được sự hỗ trợ về kinh phí. Qua tìm hiểu chúng tôi được biết ngoài tâm lý e ngại của người nông dân trước những mô hình mới khi chưa nắm chắc kinh nghiệm, đầu ra… thì nguyên nhân quan trọng hơn cả là kinh phí đầu tư ban đầu khá lớn như phòng cấy giống, giàn lạnh, nhà nuôi nấm thương phẩm, nồi thanh trùng… nếu tính trung bình chi phí tối thiểu cho mỗi hộ phải bỏ ra ít nhất cũng vài trăm triệu đồng. Mà với những người nông dân, vài trăm triệu đồng là một con số lớn “quá sức” của họ. Mặt khác, đây là một nghề sản xuất mới, hệ thống dịch vụ hỗ trợ chưa phát triển tương xứng với yêu cầu của thị trường. Do vậy để người nông dân mạnh dạn đầu tư, mở rộng sản xuất và phát triển bền vững thì các ngành chức năng cần có những cơ chế hỗ trợ sao cho hợp lý trong việc chuyển giao công nghệ, tập huấn kỹ thuật và giúp người dân tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm.
Hoàng Nga
