Bệnh não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có khả năng lây lan qua đường hô hấp và diễn biến rất nhanh. Người mắc bệnh có thể chuyển nặng, đe dọa tính mạng chỉ trong thời gian ngắn nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo, chủ động tiêm vắc xin và thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm là những giải pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng.
Bệnh não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có thể dẫn đến viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết và nhiều biến chứng nghiêm trọng. Bệnh lây truyền chủ yếu qua các giọt dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần, hoặc tiếp xúc kéo dài với người mang vi khuẩn, người mắc bệnh. Đáng lưu ý, ở giai đoạn khởi phát, bệnh có thể có biểu hiện tương tự cảm cúm, hoặc một số bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp thông thường, khiến nhiều người dễ chủ quan.
Theo bác sĩ CKII Phạm Công Đức, Trưởng Khoa Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Bãi Cháy, bệnh thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng như sốt cao, rét run, đau đầu dữ dội, buồn nôn, hoặc nôn. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng cứng gáy, đau hoặc khó cúi cổ, sợ ánh sáng, đau cơ, đau khớp, lạnh tay chân bất thường. Những biểu hiện như mệt mỏi nhiều, li bì, lơ mơ, rối loạn ý thức cũng là dấu hiệu cảnh báo tình trạng bệnh nặng.
Một trong những dấu hiệu đặc biệt nguy hiểm là ban xuất huyết trên da. Ban đầu thường biểu hiện bằng các chấm hoặc mảng đỏ tím, không mất màu khi dùng ngón tay hoặc thành cốc thủy tinh ấn lên, có thể lan rộng nhanh và chuyển thành những mảng xuất huyết lớn. Tuy nhiên, không phải người bệnh nào cũng xuất hiện dấu hiệu này, nhất là trong giai đoạn đầu. Bác sĩ Phạm Công Đức khuyến cáo: Không nên chờ đến khi xuất hiện ban xuất huyết mới đưa người bệnh đi khám. Khi có biểu hiện sốt đột ngột kèm đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy hoặc li bì, cần đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám, xử trí kịp thời.
Bệnh não mô cầu có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng nguy cơ cao hơn ở trẻ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên và người trẻ 15-24 tuổi, đặc biệt những người sống, học tập trong môi trường tập thể như ký túc xá, trường nội trú, doanh trại quân đội. Tiêm vắc xin là biện pháp phòng bệnh chủ động, hiệu quả. Bên cạnh đó, người dân cần duy trì thói quen rửa tay bằng xà phòng, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, không dùng chung đồ dùng cá nhân, vật dụng tiếp xúc trực tiếp với nước bọt và giữ môi trường sống thông thoáng để hạn chế nguy cơ lây nhiễm.
Bác sĩ Phạm Công Đức cho biết: Khi gia đình có người mắc bệnh, cần đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế điều trị, đồng thời thực hiện các biện pháp phòng lây qua giọt bắn. Người chăm sóc cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp, đeo khẩu trang, vệ sinh tay và sử dụng phương tiện bảo hộ phù hợp. Thông thường, bệnh nhân hết khả năng lây truyền sau 24 giờ điều trị bằng kháng sinh đặc hiệu có hiệu quả.
Người tiếp xúc gần với bệnh nhân cần được cơ sở y tế đánh giá để chỉ định kháng sinh dự phòng, nhất là người sống cùng nhà, ngủ chung phòng, tiếp xúc kéo dài hoặc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp của bệnh nhân và nhân viên y tế có nguy cơ phơi nhiễm. Các thuốc dự phòng có thể gồm ciprofloxacin, ceftriaxone hoặc rifampicin, tùy từng trường hợp. Việc dự phòng cần thực hiện càng sớm càng tốt theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý mua và sử dụng thuốc.
Những người tiếp xúc có nguy cơ cần theo dõi sức khỏe trong 10 ngày. Khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau đầu, nôn, cứng gáy, li bì hoặc ban xuất huyết, cần đến bệnh viện ngay. Trong trường hợp xuất hiện ổ dịch, cơ quan y tế có thể chỉ định tiêm vắc xin cho các nhóm nguy cơ. Tuy nhiên, tiêm chủng không thay thế kháng sinh dự phòng đối với những người đã có chỉ định.
Bệnh não mô cầu nguy hiểm nhưng có thể chủ động phòng ngừa bằng những biện pháp phù hợp. Mỗi người dân cần nâng cao ý thức tiêm chủng, giữ gìn vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc với nguồn lây và đặc biệt không chủ quan trước các dấu hiệu nghi ngờ. Phát hiện sớm, đến cơ sở y tế kịp thời và xử trí đúng hướng dẫn chuyên môn không chỉ giúp bảo vệ tính mạng người bệnh, mà còn góp phần ngăn chặn nguy cơ lây lan trong cộng đồng.
