Thừa phát lại là một hình thức cung cấp dịch vụ tư pháp mới mẻ, đang được đưa vào thực hiện thí điểm tại một số địa phương trong tỉnh. Đến nay, sau 1 năm thực hiện thí điểm, hoạt động Thừa phát lại bước đầu đã đi vào cuộc sống, được các tổ chức, người dân đón nhận.
Tuy nhiên, sau 1 năm thí điểm thực hiện, hoạt động này vẫn còn gặp một số khó khăn như: Việc tiếp cận, sử dụng dịch vụ Thừa phát lại của người dân còn ít; công tác triển khai thực hiện Thừa phát lại ở một số địa phương chưa được các cấp uỷ chính quyền quan tâm triển khai… Do đó, ảnh hưởng đến hiệu quả công việc và mục tiêu đặt ra trong lộ trình cải cách tư pháp.
Chế định thừa phát lại có ở Việt Nam từ trước năm 1954, thế nhưng trong khoảng 60 năm sau đó khái niệm này ít được sử dụng và phải đến vài năm gần đây cụm từ “Thừa phát lại” mới xuất hiện lại. Mô hình Thừa phát lại này khá hữu ích và văn minh trong đời sống xã hội, góp phần mở rộng quyền dân chủ thông qua việc người dân có quyền lựa chọn các dịch vụ pháp lý tốt nhất liên quan đến lĩnh vực thi hành án dân sự; tạo cơ chế tăng cường tính chủ động, tích cực của công dân. Đồng thời, nâng cao ý thức, trách nhiệm của các cơ quan thi hành án dân sự, tạo cơ chế cạnh tranh lành mạnh bước đầu góp phần hạn chế một số tiêu cực trong lĩnh vực thi hành án dân sự. Với ý nghĩa đó, triển khai thí điểm Chế định Thừa phát lại theo Nghị quyết số 36/2012/QH13 của Quốc hội, UBND tỉnh đã sớm thành lập Ban chỉ đạo triển khai thực hiện thí điểm chế định Thừa phát lại tỉnh. Từ khi ra đời, Ban chỉ đạo đã tham mưu cho UBND tỉnh ban hành nhiều văn bản chỉ đạo triển khai, đồng thời tập trung đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền một cách sâu rộng đến mọi tầng lớp nhân dân. Đến nay đã có 13/14 đơn vị cấp huyện tổ chức hội nghị quán triệt về chế định Thừa phát lại. Nhờ đó, hoạt động thừa phát lại đã được người dân đón nhận theo hướng tích cực, khẳng định được vai trò của Thừa phát lại trong đời sống xã hội và trong hoạt động bổ trợ tư pháp, là cơ sở thực tiễn để tiến tới hoàn thiện cơ chế chính sách về công tác bổ trợ tư pháp.
Cùng với đó, triển khai thí điểm Chế định Thừa phát lại trên địa bàn tỉnh, đến nay Quảng Ninh đã thành lập được 4 văn phòng Thừa phát lại tại các địa phương Uông Bí, Hạ Long, Cẩm Phả, Móng Cái. Các Văn phòng Thừa phát lại đã tổ chức cho đội ngũ Thừa phát lại và Thư ký nghiệp vụ tham gia lớp bồi dưỡng nghiệp vụ do tỉnh, T.Ư tổ chức. Đến nay cả 4 văn phòng đều ổn định về cơ cấu tổ chức; cơ sở vật chất phục vụ công việc của Thừa phát lại. Nhờ đó, sau 1 năm triển khai, các văn phòng đã thực hiện lập được 289 vi bằng; tống đạt gần 10.000 văn bản của toà án và cơ quan thi hành án; xác minh điều kiện thi hành án 18 vụ; tổ chức 2 vụ thi hành án…
Theo đánh giá của các cơ quan chuyên môn, Quảng Ninh đã rất tích cực trong việc triển khai thí điểm chế định Thừa phát lại trên địa bàn. Tuy nhiên, do đây là chế định mới, còn xa lạ với người dân nên kết quả ban đầu còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân là do công tác tuyên truyền về Chế định Thừa phát lại còn chưa được thường xuyên. Nhận thức của một số cơ quan, cán bộ, công chức về chế định Thừa phát lại còn chưa đầy đủ. Một số Toà án và cơ quan Thi hành án dân sự còn chưa hỗ trợ và tạo điều kiện cho các văn phòng Thừa phát lại hoạt động. Tình trạng này đã dẫn đến việc thoả thuận để ký kết hợp đồng tống đạt bị chậm trễ, kéo dài. Bên cạnh đó, do đang trong thời gian thí điểm nên các văn bản quy định của pháp luật về tổ chức hoạt động của Thừa phát lại còn chưa đầy đủ, đồng bộ, dẫn đến gặp quá nhiều khó khăn cho hoạt động này.
Chỉ tính riêng trong lĩnh vực lập vi bằng hiện cũng còn nhiều khó khăn vướng mắc như: Phạm vi và trình tự, thủ tục lập vi bằng chưa cụ thể dẫn đến sự lúng túng trong quá trình tác nghiệp; chưa có quy định cụ thể về thẩm quyền của cơ quan quản lý nhà nước trong việc xử lý kịp thời đối với những vi bằng được xác lập không đúng pháp luật và thực tế khách quan nên khó thực hiện.
Để nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động của Chế định Thừa phát lại, hiện nay, Sở Tư pháp tại đang tiếp tục đẩy mạnh các biện pháp tuyên truyền, giới thiệu hình thức dịch vụ của Thừa phát lại với người dân; chủ động phối hợp với các cơ quan hữu quan: Toà án, Cục thi hành án dân sự... tổ chức tập huấn chuyên sâu về nghiệp vụ tống đạt, xác minh điều kiện thi hành án, tổ chức thi hành án cho thừa phát lại và thư ký nghiệp vụ thừa phát lại. Cùng với đó, các Văn phòng Thừa phát lại cũng đã chủ động phối hợp với cơ quan Toà án, Chi cục Thi hành án dân sự, UBND các địa phương để triển khai thực hiện công việc theo luật định. Đồng thời, tích cực xây dựng thương hiệu của các văn phòng, giúp người dân làm quen với hình thức hoạt động này. Qua đó kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, trong triển khai Chế định Thừa phát lại. Góp phần cải cách Tư pháp, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu hội nhập của tỉnh.
Nguyễn Chiến
