Nghị quyết số 05/NQ-TU (NQ05) ngày 16-4-2007 của Tỉnh uỷ “về phát triển các khu kinh tế (KKT) trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2007-2010 và định hướng đến năm 2020” nhằm tập trung xây dựng các KKT, tạo bước phát triển đột phá, có tác động thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển đối với các ngành kinh tế, các địa phương; giải quyết tốt các vấn đề xã hội, bảo vệ môi trường, đưa Quảng Ninh phát triển năng động, bền vững hơn. Sau hơn 4 năm thực hiện, bên cạnh một số kết quả đạt được, nhiều nhiệm vụ, chỉ tiêu mà Nghị quyết đề ra chưa được hoàn thành theo lộ trình.
Kết quả còn “khiêm tốn”
Trong 5 năm thực hiện, việc phát triển các KKT đã bám sát mục tiêu, nhiệm vụ mà NQ05 đề ra; đã thu hút nhiều nguồn vốn đầu tư trong và ngoài nước, tạo động lực mới thúc đẩy phát triển kinh tế ở những địa bàn lân cận, thu hút KHKT và công nghệ mới, mở rộng xuất khẩu, góp phần đẩy nhanh hội nhập kinh tế quốc tế. Năm 2010, tổng sản phẩm trên địa bàn các KKT đạt 2.196 tỷ đồng, chiếm 16,5% so với GDP của tỉnh (vượt chỉ tiêu - Nghị quyết đề ra là chiếm từ 10 đến 15%). Tổng thu ngân sách trên địa bàn các KKT giai đoạn 1997-2010 đạt 4.996,2 tỷ đồng, chiếm 7,4% tổng thu ngân sách trên địa bàn tỉnh.
| Tổng vốn đầu tư xã hội tại các KKT giai đoạn 2007-2010 là 5.407,7 tỷ đồng, chiếm 4,6% tổng vốn đầu tư phát triển trên địa bàn tỉnh. Đã thu hút được 23 dự án FDI với tổng vốn đăng ký đạt 378,1 triệu USD, chiếm 10,1% tổng FDI toàn tỉnh. |
Ngoài mục tiêu chung, NQ05 đã đề ra các nhiệm vụ cụ thể để phát triển từng KKT trên địa bàn. Đối với KKT cửa khẩu Móng Cái, đến nay đã thành lập được TP Móng Cái. Đề án phát triển thành phố cửa khẩu quốc tế Móng Cái đến năm 2020 đã được Thủ tướng phê duyệt. UBND tỉnh cũng đã báo cáo với T.Ư Đề án quy hoạch Khu hợp tác kinh tế xuyên biên giới giữa Móng Cái và TX Đông Hưng (Trung Quốc), Đề án thành lập KKT Móng Cái - Hải Hà. TP Móng Cái đã được đầu tư 460 công trình với tổng vốn 1.028 tỷ đồng để hoàn thiện kết cấu hạ tầng, phát triển các khu công nghiệp, nguồn nhân lực... Các thành phần kinh tế và nhân dân đã đầu tư trên 8.000 tỷ đồng để xây dựng KKT này. Thương mại và du lịch trên địa bàn Móng Cái có sự phát triển vượt bậc với 4 trung tâm buôn bán, 14 chợ, 5.250 hộ kinh doanh, 260 khách sạn và nhà nghỉ. Nhịp độ tăng trưởng bình quân của KKT này là 14,35%/ năm (kế hoạch đề ra là 17%/ năm), GDP bình quân đầu người năm 2010 là 1.511 USD/ người (kế hoạch đề ra là 2010 USD/người). Một số dự án triển khai chậm, hoạt động thương mại gặp khó khăn do chính sách biên mậu của Trung Quốc không ổn định.
Với KKT Hải Hà, nhiệm vụ đặt ra trong giai đoạn 2006-2010 theo NQ 05 là hoàn thiện các thủ tục pháp lý, lập và trình duyệt quy hoạch, triển khai các dự án hạ tầng chính, triển khai từng bước xây dựng cảng và các cơ sở công nghiệp, dịch vụ, thương mại. Sau khi UBND tỉnh đề xuất, Thủ tướng đã chấp thuận bổ sung cảng biển Hải Hà vào quy hoạch phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam ưu tiên thành lập mới đến năm 2020, định hướng đến năm 2030; bổ sung Hải Hà vào danh mục các khu công nghiệp ưu tiên thành lập mới đến năm 2015, định hướng đến năm 2020. Về triển khai các dự án, đến nay mới có đường trục chính vào khu công nghiệp này được đầu tư bằng ngân sách, ngoài ra chưa được đầu tư thêm gì do cổ đông chính là Vinashin gặp khó khăn, không đủ khả năng thực hiện.
Đến nay, KKT Vân Đồn đã được hoàn thiện các thủ tục pháp lý. Hiện cơ quan chức năng đang thẩm định để trình duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH KKT Vân Đồn đến 2020, tầm nhìn đến 2030. Theo Quy hoạch chung xây dựng KKT này đến 2020, tầm nhìn đến 2030 đã được Thủ tướng phê duyệt năm 2009, cơ quan chức năng đang lập quy hoạch chi tiết các phân khu chức năng của KKT. Tại KKT này, 22 dự án hạ tầng kỹ thuật với tổng mức đầu tư gần 4.600 tỷ đồng đang được triển khai. Tuy nhiên, mức độ tăng trưởng, cơ cấu kinh tế và thu nhập bình quân đầu người ở đây chưa đạt mục tiêu NQ05 đề ra. Các dự án triển khai chậm, GPMB gặp nhiều khó khăn, quản lý đất đai và xây dựng yếu.
Nhiều hạn chế, yếu kém cần được tháo gỡ
Sau hơn 4 năm thực hiện đã bộc lộ nhiều yếu kém, hạn chế cần được tháo gỡ để phát triển nhanh các KKT theo mục tiêu mà NQ05 đã xác định đến năm 2020. Đó là kết cấu hạ tầng các KKT yếu kém, các dự án hạ tầng quan trọng như sân bay Vân Đồn, cảng biển Vạn Hoa, cầu Vân Tiên, đường vành đai phía Đông đảo Cái Bầu, hệ thống cấp điện và nước cho KKT Vân Đồn, đường ra đảo Vĩnh Thực, bến tàu Vạn Gia, cầu Bắc Luân 2, cảng Dân Tiến, đường cao tốc từ KCN Hải Hà đi Móng Cái... được triển khai quá chậm. Cùng với đó là công tác quản lý nhà nước trên các lĩnh vực, nhất là quản lý đất đai, quy hoạch, xây dựng, tài nguyên và môi trường còn nhiều bất cập, yếu kém; GPMB chậm gây cản trở cho việc tạo quỹ đất sạch nhằm thu hút các dự án đầu tư. Điển hình như dự án quần thể sân golf, khách sạn 5 sao, khu nghỉ dưỡng cao cấp Ao Tiên (Vân Đồn) có tổng diện tích 301ha, được cấp giấy chứng nhận đầu tư năm 2007 nhưng đến nay vẫn chưa GPMB xong. Môi trường đầu tư kinh doanh ở các KKT phải thẳng thắn nhìn nhận là chưa hấp dẫn nên thu hút đầu tư gặp nhiều khó khăn, kết quả còn hạn chế. Ngoài TP Móng Cái, đóng góp của các KKT khác của tỉnh còn rất khiêm tốn, cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm, các KKT chưa thể hiện được vai trò động lực phát triển vùng như NQ05 đề ra. Đáng chú ý là nguồn nhân lực ở các KKT của tỉnh rất hạn chế cả về số lượng và chất lượng, trong khi đó chúng ta chưa có chính sách thu hút nhân tài đủ mạnh để kéo những chuyên gia, công nhân trình độ tay nghề cao về KKT của tỉnh làm việc. Môi trường làm việc, thu nhập ở các KKT này đôi khi còn chẳng thu hút được chính người lao động địa phương chứ đừng mong là sẽ thu hút được từ nơi khác về. Công tác quy hoạch ở các KKT này cũng chưa được coi trọng dẫn đến quy hoạch chậm và thiếu tập trung, chưa có sự thống nhất giữa quy hoạch tổng thể với quy hoạch vùng, quy hoạch ngành. Nhiều quy hoạch do kém về chất lượng nên bị phá vỡ, phải điều chỉnh lại sau một thời gian ngắn được phê duyệt. Rồi ở các KKT này cũng còn thiếu các chính sách xây dựng, khuyến khích các mô hình sản xuất hiệu quả, chưa hình thành được các sản phẩm hàng hoá, sản phẩm du lịch đặc trưng, cơ sở sản xuất công nghệ cao. Đặc biệt là môi trường ở các KKT có biểu hiện bị xâm hại trong quá trình phát triển.
Những khó khăn, yếu kém này cần được khắc phục nhanh chóng để NQ của Tỉnh uỷ được đảm bảo thực hiện thắng lợi trong giai đoạn từ nay đến năm 2020.
Ngọc Hà
