Khoảng năm 2005 tôi có dịp đến nhà ông Đoàn Văn Minh, lúc đó là Chủ nhiệm HTX Vận tải Yên Thanh (Uông Bí), nhân dịp ông Minh được phong tặng danh hiệu là một trong 25 gương mặt doanh nhân tiêu biểu nhất của tỉnh Quảng Ninh. Ngày đó ông Minh thành lập đoàn xe chở khách mang tên Đức Phúc - ghép tên của hai cháu nội của ông, hiểu theo nghĩa có đức mới có phúc, do ông quan niệm - làm việc nghĩa, việc từ thiện giúp người nghèo như tạo nên một thứ “của để dành” cho con cháu sau này. Có thể quan điểm đó hình thành từ những ngày vợ chồng ông Minh, bà Thạch cái thời còn son trẻ đã phải vật lộn với đời để kiếm từng bát cơm, đồng bạc nhằn chăm chút cái sự học cho đàn con khá đông, để cả 4 con trai sau này đều tốt nghiệp đại học.
Ngày đó, gia đình ông bà ở mảnh đất heo hút của phường Bắc Sơn. Cứ sáng sớm tinh sương hai vợ chồng phải lên rừng đốn củi, xếp chặt vào xe cải tiến rồi đẩy xa 3km đến chợ để bán. Trải qua hàng chục năm kiếm sống bằng cái nghề tiều phu đốn củi, rồi bước ngoặt cuộc đời đến với ông bà - thật bất ngờ khi mua được một chiếc xe ô tô chở khách đã tã nát mà Nhà máy điện Uông Bí bán thanh lý. Ngày đó chính sách đối với sự phát triển kinh tế dân doanh của Đảng và Nhà nước đã bắt đầu thoáng đãng. Vốn quê Thái Bình, ấn tượng buồn là, mỗi lần về nhà thăm quê, xe khách chật như nêm làm nhiều người phải lèn như “xếp cá hộp”. Cũng vì thương người cùng quê, ông bà Minh Thạch quyết định mở tuyến xe khách Vàng Danh - Thái Bình phục vụ công nhân mỏ. Không ngờ vốn thu về khá nhanh, rồi ông bà đầu tư mua thêm một số đầu xe khác. Những tuyến xe Đức Phúc ngày càng vươn xa và có tần suất hoạt động dày hơn. Ông Minh tạo nên cuộc cách mạng nhằm tôn vinh “khách hàng là thượng đế”.
Trong thời buổi cạnh tranh, thu lợi từng đồng, sáng kiến của ông Minh bị dân kinh doanh xe khách “ghét lắm” những rồi cũng bắt buộc phải học theo. Chiến lược kinh doanh mới của ông Minh là: Hành khách khi lên ô tô, được nhà xe Đức Phúc tặng chiếc khăn lạnh và chai nước lọc. Tuy chi phí tăng lên, những người tìm đến xe Đức Phúc ngày càng đông hơn và nhất là bắt đầu khẳng định được “Thương hiệu vận tải hành khách Đức Phúc”.
Ông Minh ghét cái trò làm ăn chộp giật, ảnh hưởng xấu đến khách hàng, đó chính là lý do để ông đưa văn hoá vào những hoạt động doanh nghiệp của mình. Ông tìm đến nhà văn Lê Lựu, người vừa thành lập và trực tiếp làm Chủ tịch Trung tâm văn hoá doanh nhân Việt Nam để đề nghị thành lập Câu lạc bộ văn hoá doanh nhân cho TX Uông Bí. Rất may trong dịp tổ chức Đại hội Hội văn hoá doanh nhân của TP Uông Bí ngày 4-9-2011 vừa qua, tôi có dịp được hầu chuyện nhà văn Lê Lựu tại Khách sạn Đức Phúc do anh Dũng con ông Minh quản lý, để tìm hiểu thêm “sự kiện” thành lập Câu lạc bộ ngày đó của ông Minh - vào năm 2006. Thực ra ngày đó, Trung tâm văn hoá doanh nhân Việt Nam muốn tổ chức Câu lạc bộ văn hoá doanh nhân với quy mô… toàn tỉnh Quảng Ninh, những còn chưa có điều kiện. Ừ, thành lập câu lạc bộ văn hoá doanh nhân đầu tiên của Quảng Ninh ở Uông Bí! Tại sao không? Vì vùng đất địa linh nhân kiệt nay như có cái duyên với văn hoá doanh nhân. Uông Bí là nơi lập nghiệp của doanh nhân yêu nước đầu tiên người Việt thời Pháp thuộc - cụ Bạch Thái Bưởi, mà ngày nay, Nhà nước tôn vinh các doanh nhân Việt Nam bằng phần thưởng mang tên Bạch Thái Bưởi. Ở thành phố than điện này vẫn thấm đẫm dấu ấn, sự tích của cụ. Đó là - đâu như còn đoạn đường sắt nằm dưới lòng hồ Yên Trung và ngôi mộ thờ thân mẫu của cụ trên hòn đảo nhỏ mặt hồ. Uông Bí vẫn còn cảng mang tên cụ - cảng Bạch Thái Bưởi, nhà doanh nghiệp kiệt xuất này đã từng cạnh tranh khai mỏ với các chủ thầu người Pháp, đã từng thắng oanh liệt với các hãng tàu thuỷ cùng cạnh tranh của người Tàu khi cụ chở khách ngược sông Hồng lên Lào Cai, ngược sông Đà lên Sơn La, chở khách vào Nam ra Bắc… Thế rồi nhà văn Lê Lựu và Trung tâm tạo những điều kiện thuận lợi nhất để Câu lạc bộ VHDN của TX Uông Bí sớm đi vào hoạt động… Khói hương trầm nghi ngút trước bàn thờ của cụ Bạch Thái Bưởi, vào ngày sinh của cụ (13-10), vào các dịp kỷ niệm… đã trở thành tập quán văn hoá của các cấp chính quyền Uông Bí và của các hội viên Câu lạc bộ văn hoá doanh nhân do ông Đoàn Văn Minh làm Chủ nhiệm.
Ông Minh đã mất, trong bốn con trai của ông, chỉ có Đoàn Thế Xuyên, Giám đốc công ty TNHH Phúc Xuyên nối nghiệp bố. Anh là người phát triển các tuyến vận tải hành khách lên quy mô lớn, nên có điều kiện trung thành với “tôn chỉ” của thân phụ về quan điểm phục vụ khách hàng, đưa văn hoá hoà đồng và song hành cùng sản xuất kinh doanh. Tính nhân văn như là vốn quý bẩm sinh của Thế Xuyên, anh kể - thỉnh thoảng nhà báo Ngô Mai Phong đến rủ, thế là bỏ hết công việc kinh doanh vốn luôn bận rộn, chỉ còn hai anh em thơ thẩn leo bộ lên đỉnh Yên Tử, mất cả ngày.
Cùng là kinh doanh, nhưng Thế Xuyên luôn nghĩ cho những người có hoàn cảnh khó khăn, cần được quan tâm giúp đỡ để có điều kiện sau này hoà nhập vào xã hội. Anh đến TP Ngô Châu (Quảng Tây, Trung Quốc) để du nhập về Trung tâm cai nghiện Vũ Oai (Hoành Bồ) nghề chế tác đá để trang điểm trên giày dép, quần áo, túi xách… tạo công việc ổn định cho những người sau khi cai nghiện thành công, muốn làm lại cuộc đời.
Công ty Phúc Xuyên mở khá nhiều tuyến xe, ngoài ô tô đường dài chạy Hà Nội và một số tỉnh, anh đăng ký và được chấp thuận cho mở các tuyến Hà Tu - Bắc Mã (Hạ Long - Đồng Triều); Hạ Long - Hoành Bồ; Hạ Long - Phà Rừng (Quảng Yên); tuyến chạy nội đô Hạ Long; Cầu Sến - Vàng Danh (Uông Bí).
Kinh doanh xe khách không phải là cái nghề “làm chơi ăn thật” mà đòi hỏi sự tính toán hết sức khoa học. Ví dụ anh phải chủ động mở điểm kinh doanh xăng dầu để cung cấp trọn gói nhiên liệu cho các đầu xe của nhà và làm dịch vụ bán hàng. Ngày lên kế hoạch mở tuyến Cầu Sến - Vàng Danh, mọi người đều nghĩ anh sẽ thất bại, bởi đi tuyến đường này hầu hết là công nhân, mà họ đi làm đã có xe đưa đón, ai đi lẻ đều có xe máy cá nhân, hỏi vậy còn ai mua vé xe Bus của Phúc Xuyên? Anh Xuyên phải bỏ ra mấy buổi đứng bên đoạn đường Vàng Danh để “đếm thống kê” lượng người đi bằng xe máy và xe đạp qua đây hàng ngày. Chỉ cần một phần ba số người chuyên đi lại tuyến đường này mua vé xe bus “ủng hộ” là đã có lãi. Đúng như tính toán của anh, tuyến xe bus ra vào Vàng Danh tần suất 10 phút/chuyến mà vẫn đông người.
Anh Nguyễn Ngọc Huấn, nghệ sĩ nhiếp ảnh, là 1 trong 9 thành viên Ban chấp hành của Hội Văn hoá doanh nhân TP Uông Bí, giới thiệu anh Nguyễn Thế Hùng, Phó chủ tịch thường trực của Hội. Chúng tôi đến tổ 19, khu 7, phường Bắc Sơn tìm nhà anh Thế Hùng. Trên đường đi, thoáng nét thắc mắc - Hội VHDN Uông Bí có 61 giám đốc doanh nghiệp, cộng thêm 10 người là các tác giả nhiếp ảnh, hội hoạ, sáng tác thơ, nhạc… tổng số hội viên lên đến 71. Mấy gương mặt văn nghệ sĩ lọt thỏm trong hội, toàn những “đại gia” liệu có gì khiên cưỡng? Và họ có tìm ra được tiếng nói chung, xây dựng được quan hệ bình đẳng trong quá trình cùng hoạt động hội không?
Anh Hùng là kỹ sư điện, trước kia đã có thời gian 7 năm học ở Triều Tiên, anh từng giảng dạy ở Đại học Bách khoa Hà Nội, rồi như cái duyên, cuối đời gắn bó với thành phố điện than này. Anh vừa được tặng giải ba của tỉnh về bài thơ “Ba lần gặp Bác” mà anh sáng tác. Các hoạt động của mảng văn học nghệ thuật của hội VHDN nơi đây thu hái được khá nhiều thành công. Ngay sau khi thành lập, trong hai năm 2006-2007 Câu lạc bộ VHDN đã xuất bản 2 số tạp chí văn hoá doanh nhân để biểu dương các thành viên là doanh nhân trong CLB. Năm 2008 CLB đã xây dựng thành công phóng sự truyền hình “Môi trường văn hoá trong kinh doanh” và cho ra đời tập thơ ca ngợi gương người tốt của một số doanh nhân Uông Bí. Năm 2009 CLB xuất bản tập thơ “Đất thương trường” và có khá nhiều hội viên cho ra đời các tập truyện ngắn, thơ, hoạ, ảnh của cá nhân… Trong đó có 15 tác phẩm được lựa chọn in vào các tập thơ chung như của các hội viên Hoàng Văn Tháp, Vũ Thế Hùng, Đức Doanh, Nguyễn Đình Ánh, Nguyễn Xuân Oánh, Vũ Quyết… Trong tuyển tập 50 năm vùng đất, con người Uông Bí của thành phố, có nhiều tác phẩm của các hội viên CLB như ảnh của Nguyễn Ngọc Huấn, Bạch Ngọc Tư; hoạ của Đinh Đức Thọ; nhạc và lời của Trần Xuân Quang, Đức Doanh, Hoàng Văn Tháp… Trong năm 2011, CLB tham dự chương trình liên hoan doanh nhân Việt toàn quốc với chủ đề “doanh nhân làm thơ, doanh nhân hát” tại Hà Nội, do Trung tâm VHDN Việt Nam tổ chức, Uông Bí đã tham dự 3 tiết mục, đều đoạt giải, gồm một giải nhất, hai giải ba. Trong đó có tiết mục do hội viên Trần Xuân Quang sáng tác. Thế mới thấy, những hoạt động văn hoá thấm đẫm trong công tác hội và làm tăng thêm sinh khí của Hội VHDN nơi đây.
Để giải thích thắc mắc của tôi, anh Thế Hùng cắt nghĩa - Các hoạt động của văn hoá doanh nhân đã góp phần làm lành mạnh hoá sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, tiêu biểu nhất là 2 Công ty lớn trên địa bàn: Vàng Danh và Nam Mẫu, đã hạn chế những tiêu cực trong sản xuất kinh doanh, khắc phục được tình trạng đi sớm về muộn. Sự giao lưu của CLB VHDN Uông Bí tạo nên những gắn kết để đưa nét đẹp văn hoá vào giao tiếp, ứng xử trong công việc hàng ngày. Đó chính là cái vốn rất quý trong sản xuất kinh doanh cho doanh nghiệp.
Và được biết, trong giao lưu, lại có tác dụng tương hỗ để giúp nhau cùng phát triển, như làm việc với tỉnh bạn, Công ty Phúc Xuyên đã mở thêm các tuyến xe khách đến Thái Nguyên, Hà Nam và đang nghiên cứu dùng xe bus chạy điện ở nội đô Hạ Long nhằm giảm tác động ô nhiễm môi trường.
Trong đại hội của Hội VHDN Uông Bí lần thứ nhất nhiệm kỳ (2011-2016) vừa tổ chức thành công, đã có hướng: Các doanh nghiệp thành viên góp cổ phần, thành lập thêm Công ty làm dịch vụ hiếu hỉ trên địa bàn thành phố, là môi trường kinh doanh chưa có doanh nghiệp nào cạnh tranh để chuyên kiếm tiền cho quỹ hội hoạt động. Làm từ thiện là một trong những mục đích của CLB, nét văn hoá doanh nhân giúp cho các hội viên có tinh thần tương thân tương ái. Công ty Phúc Xuyên đã xây nhà tình nghĩa tặng một hộ nghèo. Để giúp đồng bào miền Trung khắc phục lũ lụt, CLB VHDN Uông Bí đã tặng 250 suất quà gồm mì tôm, quần áo, chăn màn, sách vở… và huy động 7 xe ô tô chở hàng cứu trợ đến Hương Sơn (Hà Tĩnh). Đi đôi với đó là công tác xã hội, trong chiến dịch tăng tốc 720 ngày đêm lên thành phố của Uông Bí vừa qua, các thành viện CLB đã ủng hộ hàng trăm ghế đá, trồng cây xanh lưu niệm bên bờ hồ công viên Sông Sinh, tạo nên điểm nhấn đô thị cho quê hương.
Hoạt động của khối doanh nghiệp có những khởi sắc, được những nét văn hoá doanh nghiệp hỗ trợ, các giám đốc có thêm điều kiện để tự nâng cao kiến thức tổng hợp. Những hoạt động giao lưu đã giúp nhiều người tìm kiếm thêm các đối tác để ký kết hợp đồng kinh doanh. Việc đưa văn hoá văn minh gắn với sản xuất kinh doanh đã chiếm được thị phần, khẳng định thương hiệu. Khá nhiều doanh nhân được tôn vinh trên các phương tiện thông tin đại chúng như Công ty Thương mại Uông Bí, Nhà máy bia Thăng long, Trường mầm non chất lượng cao Hoa Lan và các công ty Vinh Hậu, An Dương, Quang Mạnh, Hà Lợi, Trung Nam Bắc. Đặc biệt, Công ty TNHH Phúc Xuyên đạt được danh hiệu “Sao vàng Đất Việt” và được Bộ Giao thông - Vận tải tặng cờ thi đua năm 2009. Những nữ giám đốc là hội viên Hội VHDN Uông Bí có khá nhiều gương mặt sáng giá, như các chị Nguyễn Thị Hồng Thái, Trần Thuý Tập…
Chúng tôi đến nhà hàng Phương Nam giữa đô thị Uông Bí, bên dòng sông Sinh lơ thơ nước chảy. Đây là một địa chỉ kinh doanh của Nhà máy bia Thăng Long do chị Trần Thuý Tập làm giám đốc. Ngoài bia, chị còn làm thêm các sản phẩm được khách hàng ưa chuộng như rượu mơ Yên Tử, rượu ba kích. Nghe nói, nhà máy của chị Tập sản xuất khá lớn các loại bia đen, bia vàng chuyên cung cấp cho thị trường Hà Nội. Tôi đã có dịp uống các loại bia này trên đất Thánh, lúc tự mua, khi được bạn bè chiêu đãi và rút ra nhận xét “các loại bia đen bia vàng, dân Hà Nội ưa chuộng và bán rất được giá”.
Trọng Khang
