Một thời gian khó
Nhớ lại cách đây vài năm khi đến xã Bằng Cả (huyện Hoành Bồ), chúng tôi được đồng chí Lý Trọng Bằng, Chủ tịch UBND xã, nay là Bí thư Đảng uỷ xã buồn rầu cho biết: “Xã có thôn Khe Liêu là khó khăn nhất. Nhiều hộ đang gửi đơn, xin di dời đi nơi khác sinh sống vì điều kiện canh tác cũng như giao thông đi lại khó khăn”. Khi ấy, vào Khe Liêu chỉ có con đường đất lầy lội, bé xíu, chiếc xe máy chở chúng tôi cứ chồm lên, rồi hẫng xuống những hố to nhỏ nhầy nhụa bùn đất. Thế nhưng xe máy cũng chỉ có thể đi được khoảng gần 1 cây số, muốn vào thôn phải lội bộ thêm vài cây số nữa. Đã thế, quãng đường ấy còn bị một con suối chắn ngang. Ngầm qua suối hỏng, bà con phải lội qua. Vào những ngày mưa to, Khe Liêu cách biệt hẳn với khu vực lân cận. Cực nhất là nhà nào có người ốm đau, bệnh tật phải đi viện thì phải chờ nước rút mới qua.
Chị Đặng Thị Mơ, Trưởng thôn Khe Liêu kể: Cách đây hơn chục năm, một người dân trong thôn đi mua gạo về đến bờ suối thì gặp lũ dâng cao. Có lẽ lo cho cả nhà, nên người này đã liều mình buộc bao gạo lên lưng để bơi qua suối. Thật đau lòng khi dòng nước chảy xiết đã cuốn người này đi. Đến vài ngày sau mới tìm được xác ở hạ lưu. Hay câu chuyện buồn khác về một cháu nhỏ bị dòng nước cuốn trôi khi sang suối. Sự việc này đã để lại nỗi đau, sự ân hận cho gia đình và người dân trong thôn…
Cũng trong lần ấy, chúng tôi đã đến thăm một số gia đình khó khăn trong thôn. Có một thực tế chúng tôi bắt gặp đó là gia cảnh nhà nào cũng khốn khó, thế nhưng bà con lại rất nhàn rỗi.
Chị Mơ giải thích: Trước kia một số diện tích của Khe Liêu chưa nằm trong khu vực rừng đầu nguồn phòng hộ hồ Yên Lập thì bà con còn có đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp để canh tác, nên bớt khó khăn. Thế nhưng, từ khi đất rừng trong quy hoạch rừng đầu nguồn phòng hộ thì bị cấm khai phá, canh tác. Vì thế, cuộc sống của hơn 30 hộ trong thôn, phần lớn là đồng bào dân tộc Dao chỉ biết trông chờ vào gần 5ha đất trồng lúa. Oái oăm thay, đất nông nghiệp cũng chỉ cấy được một vụ mùa, còn lại mùa khô đồng đất bỏ không vì thiếu nước canh tác. Nhiều hộ thiếu ăn, đứt bữa là chuyện thường tình. Thôn có 30 hộ thì cơ bản là hộ nghèo. Cái nghèo, cái đói cứ đeo bám, cuộc sống của bà con Khe Liêu không sao cải thiện được.
Cây cầu nối những niềm vui
Và những khó khăn, khổ cực của bà con Khe Liêu ngày nào nay không còn hiện hữu ở ngôi làng này nữa. Trên những con đường bê tông trải nhựa phẳng lì, những chiếc xe chất đầy rau màu tất tả chạy ngược xuôi. Trên những cánh đồng, người nông dân đang cày bừa chuẩn bị cho mùa lúa mới. Tìm hiểu thêm về cuộc sống của bà con, chúng tôi rẽ vào ngôi nhà ven đường. Một người đàn ông trạc ngoài 40 tuổi mời chúng tôi vào nhà và giới thiệu tên là Đặng Văn Hạnh. Ban đầu còn dè dặt, nhưng chốc lát anh Hạnh cởi mở hơn khi chúng tôi hỏi về cuộc sống của bà con.
Anh Hạnh hồ hởi khoe: “Trước đây, bà con trồng lúa bị thất thu do thiếu nước canh tác. Nhưng bây giờ khác rồi. Nhờ được hỗ trợ vốn, giống, kỹ thuật, kênh mương được đầu tư nên hàng năm cơ bản hai vụ lúa của bà con được mùa”. Dẫn chúng tôi ra đầu ngõ, chỉ tay về phía cánh rừng phía xa, anh Hạnh khoe: “Trước đây, phía kia là khu vực rừng đầu nguồn hồ Yên Lập cấm khai phá, nhưng bây giờ đã được cấp trên quy hoạch và giao đất, giao rừng cho dân quản lý, trồng mới. Được nhà nước hỗ trợ, mỗi nhà trồng và quản lý 2ha rừng. Nhà thì trồng cây lấy gỗ, nhà thì kết hợp mô hình rừng - chăn nuôi. Có con mắt sáng, có đôi bàn tay và có tư liệu sản xuất thì bà con chúng tôi quyết không chịu cảnh đói nghèo nữa...”. Mặc dù chưa đến kỳ thu hoạch nhưng nhìn những vạt rừng trùng điệp bao quanh Khe Liêu chúng tôi cảm nhận một cuộc sống ấm no đang hiện hữu nơi đây.
Tiếp tục đi sâu vào trong thôn, chúng tôi không khỏi ngạc nhiên khi ở đây có sự đổi thay nhanh chóng về diện mạo. Những ngôi nhà xập xệ trước đây nay được thay bằng những ngôi nhà vững chãi, khang trang. Nhiều hộ trước đây trong nhà chẳng có gì đáng giá thì nay đã sắm sửa được những đồ dùng thiết yếu như ti vi, tủ lạnh, máy giặt. Họ còn đầu tư nhiều công cụ để phục vụ sản xuất như máy cày, máy bừa, máy tuốt lúa...
Trao đổi với bà con ở đây chúng tôi được biết: Thực hiện chương trình nông thôn mới, Khe Liêu là thôn được đặc biệt ưu tiên đầu tư xây dựng nhà văn hoá, trường học, hệ thống kênh mương với tổng kinh phí hàng chục tỷ đồng. Tính riêng kinh phí để xây dựng đường và cầu đã lên tới trên 18 tỷ đồng. Trước đây, hầu hết các gia đình làm ăn theo hướng tự cung tự cấp. Nhưng từ khi được giao đất, giao rừng, bà con đã huy động mọi nguồn lực để đầu tư có hiệu quả vào kinh tế vườn - rừng. Cũng từ đó mà hoạt động trao đổi hàng hoá giữa người dân Khe Liêu và các tiểu thương ngày càng mở rộng. Cùng với đầu tư của Nhà nước, mới đây mỗi hộ dân trong thôn chủ động góp 500.000 đồng để làm đường nội thôn. Đến nay, tất cả đường nội thôn đã được bê tông hoá tạo thuận lợi cho bà con đi lại và giao thương hàng hoá. Được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, cùng cộng đồng doanh nghiệp, tháng 8-2014 cầu Khe Liêu dài gần 100m, rộng trên 5m chính thức đưa vào sử dụng. Theo bà con ở đây, thật khó có lời nào diễn tả hết cảm xúc của họ khi có cầu mới. Mặc dù nhiều cụ đã già yếu, đi lại khó khăn nhưng ngày khánh thành cầu vẫn cố bảo con cháu đưa ra cầu để tận mắt chứng kiến và được đặt bàn chân lên chiếc cầu mong ước bấy lâu nay. Cầu Khe Liêu đưa vào sử dụng như một bước ngoặt lịch sử, chấm dứt việc đi lại qua suối của bà con ở đây bao đời nay.
Gặp lại chúng tôi, chị Đặng Thị Mơ, Trưởng thôn Khe Liêu hồ hởi khoe: “Số hộ dân Khe Liêu giờ đây tăng thành 46 hộ, 165 khẩu và chỉ còn duy nhất 1 hộ nghèo. Khe Liêu đã ra khỏi thôn đặc biệt khó khăn. Giờ đây bà con đã yên tâm ở lại làm ăn, sinh sống. Không ai còn tư tưởng chuyển đi nơi khác như nhiều năm trước nữa các nhà báo ạ...!”.
Chúng tôi rời Khe Liêu khi trời chạng vạng tối. Khói bếp nhà ai ven đường toả theo mùi cơm mới đã cho chúng tôi một cảm giác ấm áp đến lạ thường. Mùa xuân mới thật ấm no đang chạm ngõ Khe Liêu.
Nguyễn Huế
