Theo tin từ Bảo hiểm xã hội (BHXH) tỉnh, hiện nay các doanh nghiệp trên địa bàn đang nợ gần 127 tỷ đồng tiền BHXH, BHYT, BHTN. Nếu không kiểm soát được BHXH sẽ đứng trước nguy cơ vỡ quỹ, còn người lao động sẽ không được hưởng quyền lợi chính đáng của mình.
Tràn lan nợ đọng BHXH
Bà Phan Thị Hồng Điệp, Trưởng phòng thu BHXH tỉnh cho biết, hiện toàn tỉnh có gần 3.519 cơ quan, doanh nghiệp đóng BHXH và có gần 100 doanh nghiệp nợ BHXH, BHYT, BHTN. Đáng nói là trước đây các doanh nghiệp thường chỉ để nợ khoảng 3 tháng thì nay số nợ từ 6 tháng trở lên ngày một tăng, thậm chí có doanh nghiệp đã nợ trên 42 tháng. Trước đây số doanh nghiệp nợ bảo hiểm chủ yếu tập trung ở các đơn vị ngoài quốc doanh thì nay “con nợ” đã đa dạng hơn với đủ loại thành phần. Từ các Công ty TNHH với vài chục nhân viên đến các Công ty CP có vốn Nhà nước... đều nợ. Trong số các “con nợ” của BHXH thì gương mặt quen thuộc nhất có lẽ là các công ty thuộc Tập đoàn Vinashin với tổng số nợ đến thời điểm hiện nay đã lên tới con số 50 tỷ đồng, tiếp đến là Công ty CP Công trình giao thông (Sở GT-VT) với số nợ là 1,2 tỷ đồng, Công ty CP Du lịch Quảng Ninh trên 228 triệu đồng... Bên cạnh đó là các doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng, kinh doanh bất động sản, đầu tư cơ sở hạ tầng... như Xi măng Thăng Long, Xi măng Hạ Long, Xi măng Cẩm Phả, Công ty 508, Công ty Hương Phong... cũng góp tên vào danh sách các “con nợ” đáng báo động với số nợ lên đến tiền tỷ. Trên thực tế, số nợ và con nợ chắc chắn sẽ còn nhiều hơn nữa bởi có những công ty, đơn vị không đăng ký bảo hiểm cho người lao động, cố tình trốn tránh nghĩa vụ của doanh nghiệp đối với người lao động.
Lý do để các đơn vị, doanh nghiệp biện minh cho việc nợ tiền BHXH vẫn là do ảnh hưởng của suy thoái kinh tế khiến các doanh nghiệp khó khăn trong sản xuất dẫn đến không có tiền nộp BHXH. Bên cạnh một số doanh nghiệp thực chất khó khăn do sản xuất bị đình trệ như các đơn vị sản xuất vật liệu xây dựng, đầu tư cơ sở hạ tầng thì nhiều đơn vị đã cố tình chiếm dụng vốn của người lao động, thoái thác nghĩa vụ đối với người lao động.
Gia tăng mối nguy cơ kép
Tình trạng các doanh nghiệp nợ BHXH sẽ làm gia tăng mối nguy kép, đó là nguy cơ người lao động bị mất trắng quyền lợi và nguy cơ vỡ quỹ BHXH. Với hơn một trăm tỷ đồng mà các doanh nghiệp đang nợ nêu trên, có bao nhiêu người lao động sẽ chịu tác động bởi điều này. Nguy cơ người lao động bị mất trắng quyền lợi là một trong những tác động xấu của việc nợ bảo hiểm đang ngày càng tràn lan và gia tăng như hiện nay. Thực tế thời gian qua đã không ít trường hợp người lao động bức xúc phản ánh với phóng viên về tình trạng bị chậm cấp thẻ BHYT và quyền lợi chính đáng bị ảnh hưởng. Một số công nhân làm việc tại Khu công nghiệp Cái Lân cho biết, do đơn vị họ chậm đóng tiền BHYT nên thẻ BHYT của họ chỉ được cấp theo từng quý, gây khó khăn phức tạp khi đi khám chữa bệnh. Chưa kể vì doanh nghiệp không đóng bảo hiểm cho người lao động nên khi xảy ra các vấn đề liên quan đến quyền lợi người lao động thì thua thiệt luôn thuộc về người lao động. Nhiều người cho hay khi không may bị tai nạn, ốm đau, mất việc làm họ mới té ngửa khi cơ quan BHXH cho biết họ không thuộc đối tượng được hưởng trợ cấp do cơ quan không đóng bảo hiểm xã hội.
Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, ông Ngô Văn Chiến, Phó Giám đốc BHXH tỉnh cho biết: Bảo hiểm xã hội được thực hiện trên nguyên tắc lấy thu để chi, người khoẻ đỡ cho người ốm. Trường hợp một số doanh nghiệp không đóng tiền bảo hiểm thì cơ quan BHXH không thể làm thủ tục cấp thẻ BHYT cho họ được. Việc trong thời gian qua BHXH tỉnh áp dụng cấp thẻ BHYT cho một số đơn vị theo quý thay bằng cấp một lần vào đầu năm là do những đơn vị này thường xuyên chậm và nợ tiền BHXH. Đặc biệt là từ khi các cơ sở khám chữa bệnh thực hiện tăng viện phí trong khi tiền đóng BHXH chưa tăng đã tác động đến quỹ BHXH, nếu các doanh nghiệp trốn đóng BHXH thì nguy cơ thâm hụt quỹ BHXH là điều không tránh khỏi. Một khi quỹ BHXH bị vỡ hậu quả sẽ vô cùng nghiêm trọng vì nó tác động đến hệ thống an sinh xã hội.
Lực bất tòng tâm
Để đối phó với tình trạng nợ BHXH ngày một gia tăng, hiện nay BHXH tỉnh đã thực hiện nhiều biện pháp quyết liệt như thành lập các tổ thu nợ, đốc nợ do các trưởng phòng nghiệp vụ đảm nhiệm; thường xuyên rà soát, thống kê các doanh nghiệp có sử dụng lao động, kiểm tra đôn đốc các đơn vị nợ BHXH để có biện pháp xử lý. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Đồng Thông, Giám đốc BHXH tỉnh thì đó chỉ là giải pháp tình thế, cái khó hiện nay của ngành BHXH là thẩm quyền rất hạn hẹp, chỉ có thể là kiểm tra rồi sau đó đề xuất xử lý, nên các đơn vị nợ bảo hiểm cố tình phớt lờ. Bên cạnh đó, chế tài xử phạt BHXH chưa đủ mạnh. Theo Nghị định 86/2010/NĐ-CP, vi phạm chỉ bị phạt tối đa 30 triệu đồng và lãi nợ đọng tính ở thời điểm hiện nay là 14,2%, vì vậy nhiều doanh nghiệp sẵn sàng đóng phạt vì so với lãi suất tiền vay ngân hàng thì vẫn còn quá rẻ.
Cũng theo ông Nguyễn Đồng Thông: Ngành Bảo hiểm chỉ được giao thu tiền BHXH và phối hợp với các ngành kiểm tra, đôn đốc, còn quyền xử phạt lại thuộc cơ quan Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH). Điều này gây ra những khó khăn nhất định cho cơ quan BHXH, vì đây là cơ quan trực tiếp thu, nắm danh sách và việc chấp hành đóng, trong khi cơ quan của ngành LĐ-TB&XH chỉ gián tiếp thông qua kiểm tra nên không thể nắm bắt kịp thời. Căn cứ vào quy định hiện hành, doanh nghiệp trốn đóng BHXH thì thanh tra lao động có quyền rút giấy phép tạm thời hay vĩnh viễn. Thế nhưng, trong Luật Doanh nghiệp không có điều nào quy định doanh nghiệp sẽ bị đình chỉ hoạt động vì lý do trốn đóng BHXH. Chính vì thế ngành BHXH rơi vào tình thế lực bất tòng tâm là vậy.
Bảo hiểm xã hội được coi là vấn đề cốt yếu trong hệ thống an sinh xã hội, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm quyền lợi của người lao động. Vì vậy, nghĩa vụ của người sử dụng lao động là phải tuân thủ trách nhiệm xã hội của mình, và để thực hiện được điều đó cần phải có những chế tài đủ mạnh, những giải pháp đồng bộ để bắt buộc các doanh nghiệp sử dụng lao động nghiêm túc thực hiện trách nhiệm của mình.
Đặng Nhung
