Nở rộ các cơ sở băm dăm mảnh gỗ- Mừng hay lo?

Bài 1: Chuyện ở Ba Chẽ, Tiên Yên

Nếu như Tiên Yên cho rằng sự xuất hiện của các dự án băm dăm mảnh gỗ, với sản lượng tiêu thụ không giới hạn, mua bao nhiêu thanh toán tiền hết đến đó đã góp phần rất lớn trong giải quyết kinh phí đầu tư cho nghề rừng của người dân địa phương thì Ba Chẽ lại coi các xưởng, cơ sở băm dăm mảnh gỗ là “lửa tặc” đang liếm dần những cánh rừng keo dù đã hay chưa đến chu kỳ khai thác của mình.

Phương kế giữ rừng

“Đừng bán keo non” đây là cụm từ mà các cán bộ từ huyện xuống xã của Ba Chẽ thường xuyên nói mỗi khi có hộ dân lên xin cấp phép khai thác rừng trồng thời gian qua. Thế nhưng như ông Trần Văn Lộc, Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Lâm cho biết thì: “Cũng chẳng giữ được đâu, hộ nào cần tiền là họ vẫn chặt bán dù keo mới chỉ được 4-5 tuổi. Vừa rồi có hộ dân ở thôn Khe Nháng lên xin phép được khai thác hơn 4ha rừng keo được trồng từ vốn tự có của gia đình và vốn vay ngân hàng. Khi biết diện tích keo đó trồng mới được hơn 4 năm chưa đến chu kỳ khai thác xã cũng đã vận động, thuyết phục nhưng vì họ cần tiền để trả nợ vay ngân hàng nên vẫn khai thác hết diện tích đã trồng. Từ năm 2010 đến nay huyện cũng đã có rất nhiều văn bản, chỉ thị, chỉ đạo yêu cầu các xã phải vận động nhân dân giữ rừng không bán rừng non nhưng giờ rừng là của bà con, họ bỏ tiền ra tự trồng nếu cần họ khai thác chính quyền cũng chẳng giữ được.

Chỉ trong thời gian ngắn khoảng từ giữa năm 2011 trở lại đây diện tích rừng keo ở độ tuổi 4-5 tuổi trên địa bàn xã bị khai thác lớn gấp đôi so với thời kỳ trước năm 2010. Nhất là từ khi có các cá nhân, đơn vị lên đây thu mua gỗ keo băm dăm mảnh, với việc trả tiền ngay tại cửa rừng cho bà con, thậm chí là đến nhà hợp đồng trả tiền trước rồi mới tiến hành khai thác, việc bán rừng non trên địa bàn càng diễn ra mạnh hơn.

Dù trên địa bàn huyện không có cơ sở băm dăm mảnh nào nhưng ở các địa phương xung quanh lên mua rất đông, họ đeo bám trả giá, chào mời bà con bán rừng ráo riết trong khi bà con đang không có tiền trả nợ ngân hàng, tiền xây nhà, mua sắm các trang vật dụng khác thế là đồng ý bán rừng. Nhìn những cánh rừng keo đang lên xanh mơn mởn, những cây keo bắt đầu bước vào thời kỳ sinh trưởng mạnh nhất bị đốn hạ thật xót xa. Với đà thu mua của các cơ sở băm dăm mảnh như hiện nay chẳng mấy chốc bọn “lửa tặc” này sẽ liếm hết những cánh rừng của chúng tôi”.

Để giữ được trên 15.000ha rừng trồng đang bước vào thời kỳ sinh trưởng mạnh nhất, từ năm 2010 Ba Chẽ đã có chỉ thị yêu cầu các xã, thị trấn tăng cường quản lý hoạt động khai thác lâm sản trên địa bàn, sau đó liên tục có các văn bản, chỉ thị, chỉ đạo tăng cường quản lý lâm sản trong tình hình mới. Và có lẽ đây cũng là địa phương đi đầu, nhận thấy sớm nhất về việc cần có quy định về tuổi khai thác rừng trồng, nên từ năm 2003 đã có quy định rất rõ với các loài cây như quế, thông mã vỹ phải đủ tuổi là 15 năm mới được cấp phép khai thác, sa mộc 12 năm, mỡ 10 năm, keo 8 năm.

Lo ngại trước tình trạng khai thác rừng trồng chưa đủ tuổi, nhất là việc khai thác non, khai thác trắng rừng keo gây lãng phí lớn khi keo đang trong giai đoạn phát triển mạnh về sinh khối nên huyện đã có chỉ đạo các xã, thị trấn khi nhận được đơn xin khai thác rừng trồng của các hộ gia đình phải xác minh nguồn vốn đầu tư, nếu từ vốn hỗ trợ, tài trợ thì phải kiểm tra, xác minh với sự tham gia của Phòng NN&PTNT, Hạt Kiểm lâm, cán bộ lâm nghiệp xã, chủ hộ gia đình sau đó lập biên bản cụ thể làm cơ sở để huyện ra quyết định cấp giấy phép khai thác. Cùng với đó có hướng dẫn rất rõ không nên chặt bán keo non đang trong độ từ 4-5 tuổi vì giá bán thấp mà cần tiến hành tỉa thưa những cây bị sâu bệnh, gãy ngọn, hai thân, phát triển kém để cây khoẻ mạnh sinh trưởng, phát triển tốt tạo ra được lượng sinh khối lớn nhất. Mật độ rừng keo để lại từ 1.000-1.200 cây/ha. UBND huyện sẽ không cấp phép khai thác cho rừng keo dưới 8 tuổi. Để giữ rừng Ba Chẽ đã kiên quyết nói không với bất cứ dự án, cơ sở băm dăm xin được đầu tư vào địa bàn.

Ngoài những chỉ đạo về mặt quản lý nhà nước, nhận thấy người dân đang rất khó khăn trong xoay xoả tiền trả nợ ngân hàng khi vay vốn trồng rừng, huyện đã tính toán phương án bàn bạc với các ngân hàng trên địa bàn gia hạn nợ cho các hộ vay vốn trồng rừng. Đồng thời cho phép 2 doanh nghiệp đầu tư dây chuyền chế biến gỗ vào cụm công nghiệp Nam Sơn để đầu tư sản xuất. Một trong 2 doanh nghiệp này đang triển khai mô hình thử nghiệm các hộ dân muốn bán rừng non Công ty sẽ mua lại sau đó ký hợp đồng trực tiếp với hộ dân đó thuê họ chăm sóc thêm 2-3 năm cho đủ tuổi khai thác và khi khai thác phần chênh lệch từ rừng được nhà đầu tư trả thêm cho người dân 10%.  

Dù đã tính nhiều phương kế giữ rừng nhưng trong bối cảnh bị vây kín bởi các cơ sở, dự án băm dăm mảnh xung quanh nên Ba Chẽ cũng khó giữ được những cánh rừng keo đang mơn mởn thì con gái!

Hàng xóm mở cửa

Trong khi Ba Chẽ và một số địa phương khác coi các dự án băm dăm mảnh như “lửa tặc” sẽ liếm dần những cánh rừng trồng của mình nên kiên quyết không cấp phép cho các cơ sở này vào địa bàn thì Tiên Yên địa phương ngã ba miền Đông của tỉnh lại khá thoải mái trong việc cấp phép cho các cơ sở băm dăm mảnh hoạt động. Đến xã Yên Than, chúng tôi được ông Trần Văn Hạnh, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết: Riêng xã Yên Than hiện đang có 2 cơ sở băm dăm mảnh hoạt động, nhờ có đầu ra tốt, giá bán cao, không bị ép giá như trước đây nên thời gian qua trong xã có hơn 30 hộ dân mua được ô tô, phương tiện sinh hoạt đắt tiền nhờ bán rừng keo. Hơn 5 năm trước chúng tôi vận động bà con trồng keo đại trà, nhà nhiều vài chục ha, nhà ít cũng dăm bảy ha nay keo đều đã vào thời kỳ khai thác rộ nếu không có các cơ sở băm dăm mảnh đến thu mua mà chờ các cơ sở chế biến gỗ, rồi Công ty lâm nghiệp mua gỗ để bán chống lò cho ngành Than như những năm trước thì chắc chắn sẽ xảy ra tình trạng ép giá, rồi sản phẩm ế thừa như các nông sản khác. Tôi cho rằng cái hữu ích của các cơ sở băm dăm mảnh đối với người trồng rừng đã rất rõ, vấn đề quan trọng lúc này là kiểm soát như thế nào để không nở rộ thêm nhiều cơ sở mới đảm bảo hài hoà giữa nguồn nguyên liệu và cơ sở chế biến. Làm được vậy chắc chắn sẽ không thể xảy ra tình trạng bán rừng non.

Tiên Yên, một trong những địa phương đi đầu của tỉnh về trồng rừng, còn nhớ hơn 10 năm trước hàng loạt các dự án hỗ trợ trồng rừng cho huyện đã được triển khai thực hiện và người dân tham gia hưởng ứng rất nhiệt tình như dự án 4304, 3453, PAM, Việt - Đức, 1602... Trung bình mỗi năm toàn huyện trồng được 1.500-2.000ha, tính đến thời điểm này tỷ lệ che phủ rừng của toàn huyện đạt 51%, trong đó có khoảng 25.000ha đất đã và đang được trồng keo. Với sự tích cực của người dân, sự hỗ trợ bằng những cơ chế chính sách cụ thể của Nhà nước nên từ năm 2010 trở lại đây mỗi năm Tiên Yên có khoảng 1.000-1.200ha keo đến tuổi khai thác.

Cũng do lợi thế ở vị trí ngã ba miền Đông của tỉnh khá thuận tiện trong việc thu mua gỗ rừng trồng từ các địa bàn trọng điểm nghề rừng của tỉnh như Bình Liêu, Ba Chẽ, Đầm Hà, lại có cảng Mũi Chùa có thể xuất khẩu được dăm mảnh đi nước ngoài nên đây là địa bàn vàng để các cơ sở băm dăm mảnh ra đời và hoạt động. Theo các chủ cơ sở băm dăm cho biết huyện cũng rất cởi mở khi cấp phép cho họ, chỉ cần chứng minh được năng lực bằng thiết bị máy móc dây chuyền, có địa điểm đặt máy là huyện cấp phép. Có lẽ vì vậy mà hiện nay Tiên Yên đang là địa phương có số lượng cơ sở băm dăm lớn thứ nhì trong toàn tỉnh (chỉ sau Cẩm Phả).

Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, ông Lê Tiến Chộng, Chủ tịch UBND huyện khẳng định quan điểm của huyện là sẵn sàng cấp phép cho các cơ sở đủ điều kiện vào hoạt động. Bởi có các cơ sở băm dăm mảnh này huyện vừa có nguồn thu từ thuế, giải quyết được việc làm cho lao động địa phương, đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm rừng trồng.

Việc nở rộ các xưởng, cơ sở băm dăm mảnh trên địa bàn với nhu cầu cần lượng gỗ lớn đã khiến các địa phương cũng như người trồng rừng phải cân não tính toán giữa lợi ích trước mắt hay giá trị dài lâu trước những món “tiền trao cháo múc” ngay tại cửa rừng cho các cơ sở băm dăm mảnh. Bán hay giữ những cánh rừng trồng gỗ nguyên liệu, câu hỏi không dễ với người trồng rừng hiện nay?

----------------------
Bài 2: Vẫn là bài toán quy hoạch vùng nguyên liệu