Trợ giúp pháp lý (TGPL) hoạt động thiết thực để giúp đỡ những người yếu thế. Để TGPL hiệu quả, vai trò của trợ giúp viên - những người ngày ngày làm công tác tuyên truyền pháp luật, bảo vệ quyền lợi chính đáng cho các đối tượng, là vô cùng quan trọng.
Chia sẻ về công tác TGPL, Phó Giám đốc Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh Vũ Thị Uyên tâm sự: “Đây không chỉ là nhiệm vụ, mà chúng tôi đều thấy trách nhiệm của mình trong bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho người được TGPL. Tôi gặp những con người, hoàn cảnh cụ thể; có những tranh chấp, vi phạm pháp luật do người dân cố ý hoặc thiếu ý thức, nhưng cũng có những vi phạm rất đáng tiếc, do không kiềm chế được hành vi của mình, hoặc do thiếu hiểu biết pháp luật... Kết thúc mỗi vụ việc, chúng tôi nhận những lời cảm ơn mộc mạc, có khi là cả nước mắt từ người được TGPL... Đây cũng là niềm vui và nguồn động viên lớn cho chúng tôi”.
Dù chị Uyên không nhắc đến khó khăn, nhưng đồng hành cùng ngành đã lâu, tôi hiểu những vất vả mà các trợ giúp viên pháp lý phải trải qua. Không chỉ khó khăn về điều kiện địa lý, khác biệt về ngôn ngữ (bởi phần lớn đối tượng được TGPL là người dân tộc thiểu số, không nói được tiếng phổ thông), mà còn có những vụ việc kéo dài, tình tiết phức tạp, liên quan đến nhiều ban, ngành ngoài tỉnh...
Tuy vậy, các trợ giúp viên vẫn kiên trì thực hiện công việc của mình, mang công bằng và niềm tin đến cho người dân. Để TGPL thành công, các trợ giúp viên phải chia sẻ, tạo không khí nói chuyện thoải mái, gần gũi. Có những vụ việc tình tiết thay đổi liên tục, trợ giúp viên phải nhiều lần xác nhận thông tin với đối tượng được trợ giúp; đồng thời tìm hiểu những chi tiết vụ việc thông qua người thân, hoàn cảnh, động cơ phạm tội. Cùng với đó, họ còn phải nghiên cứu hồ sơ, những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, xác minh vụ việc, tìm những chứng cứ pháp lý, chuẩn bị tài liệu, kết hợp nghiệp vụ bản thân... để đảm bảo tính chính xác, khách quan.
Không chỉ tham gia các hoạt động tố tụng, trợ giúp viên còn thường xuyên thực hiện những chuyến đi đến các địa phương vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo để TGPL lưu động. Có những nơi, bà con lần đầu tiên được nghe đến khái niệm TGPL; hay có những đối tượng nằm trong diện được TGPL còn chưa biết đến quyền lợi của mình. Các trợ giúp viên phải kết nối với cơ sở để thông báo, mời những đối tượng được TGPL, những người có uy tín đến tham gia để hiểu và tiếp tục tuyên truyền thông tin pháp luật đến cộng đồng dân cư.
Bên cạnh việc nắm kiến thức luật, văn bản luật, trợ giúp viên pháp lý còn phải thuần thục kỹ năng thuyết trình, truyền tải thông tin pháp luật đến người dân. Với khu vực còn khó khăn, trình độ dân trí và nhận thức của bà con còn hạn chế; những kiến thức pháp luật đôi khi phải thay bằng ví dụ minh họa thực tế, những câu chuyện gần gũi để người dân dễ dàng nắm bắt, đó cũng là “nghệ thuật” của người làm TGPL. Bởi vậy mà cũng dễ hiểu khi mỗi lần đến Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh, tôi bắt gặp hình ảnh các trợ giúp viên pháp lý đang tập thuyết trình, chuẩn bị tài liệu trước buổi TGPL lưu động.
Là một người có kinh nghiệm nhiều lần giới thiệu các văn bản luật, quyền lợi của người được TGPL, nhưng chị Khương Thị Sen, Trưởng Phòng Hành chính tổng hợp, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh, vẫn luôn hồi hộp trước mỗi chuyến TGPL lưu động. Chị bảo: “Người dân ở mỗi vùng miền có văn hóa, phong tục, tập quán khác nhau, cần tìm hiểu những vấn đề khác nhau, vì vậy, nội dung các bài thuyết trình cũng phải luôn thay đổi cho phù hợp. Nói với bà con ở vùng biển đảo, mình phải nhấn mạnh đến công tác bảo vệ nguồn lợi thủy sản, những văn bản pháp luật liên quan đến ngư nghiệp, hướng đến giải quyết cả những tranh chấp trên biển giữa các ngư dân. Còn miền núi, chúng tôi lại chuẩn bị những tài liệu hay câu chuyện về vấn đề đất đai, đất rừng, chủ quyền biên giới, con nuôi, việc làm, người nước ngoài... Bởi vậy, mỗi trợ giúp viên pháp lý phải cập nhật tình hình của địa phương, những vướng mắc người dân hay gặp để có thể chủ động TGPL cho họ”.
Mỗi năm, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh lại thực hiện những chuyến TGPL lưu động đến với người dân vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo. Mỗi nơi họ đến đều đón nhận được sự quan tâm của bà con. Nhà văn hóa thôn, khu luôn chật cứng người. Đó cũng là niềm vui, động lực để các trợ giúp viên pháp lý tiếp tục nỗ lực, vượt qua khó khăn, mang kiến thức pháp luật và bảo vệ quyền lợi cho người dân.
Hoàng Quỳnh
