Với điều kiện thiên nhiên ưu đãi, những năm gần đây nghề nuôi nhuyễn thể trên địa bàn tỉnh đã phát triển mạnh mẽ. Đến nay, toàn tỉnh đã có trên 3.800ha nuôi nhuyễn thể, với sản lượng hàng năm trên 9.000 tấn nhuyễn thể các loại: Ngao, nghêu, tu hài, hàu thái bình dương... sản xuất khoảng hàng nghìn kg ngọc trai thương phẩm... Hình thức nuôi ngày càng phát triển đa dạng, thu hút được đông đảo người dân và các doanh nghiệp đầu tư nuôi nhuyễn thể, tạo ra một phong trào nuôi nhuyễn thể phát triển mạnh mẽ tại nhiều địa phương trong tỉnh. Nhuyễn thể Quảng Ninh đã bước đầu có thương hiệu với nhiều sản phẩm nổi tiếng như tu hài, hàu thái bình dương, ốc hương, ốc nhảy, ngọc trai...
Nhuyễn thể mở hướng làm giàu
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, hiện nay toàn tỉnh có trên 3.800ha bãi triều và mặt nước nuôi trồng thuỷ sản, chủ yếu là các loại: Ngao, sò, nghêu, tu hài, hàu, ngọc trai... cho sản lượng mỗi năm trên 9.000 tấn. Còn nhớ, chỉ cách đây chưa đầy chục năm, khi đó nói đến nuôi nhuyễn thể, ngay cả những ngư dân các xã đảo cũng không mấy người nghĩ đến. Năm 2003, ngành thuỷ sản thử nghiệm một số mô hình nuôi nhuyễn thể ở huyện Vân Đồn như ngọc trai, tu hài, ốc hương, bước đầu cho hiệu quả kinh tế rõ rệt. Được ngành thuỷ sản cùng huyện Vân Đồn khuyến khích, nhiều cơ sở, doanh nghiệp đã mạnh dạn đầu tư nuôi nhuyễn thể thành công, trở thành một phong trào ở địa phương, giúp người dân Vân Đồn xoá đói, giảm nghèo và vươn lên làm giàu. Với những ưu điểm dễ nuôi, vốn đầu tư ít, khả năng rủi ro thấp, giá trị kinh tế cao, tu hài đã nhanh chóng được nhiều hộ gia đình chọn nuôi. Đặc biệt, từ năm 2007, khi nguồn giống tu hài được các cơ sở nuôi tu hài trên địa bàn huyện Vân Đồn sản xuất tại chỗ đã giúp nhiều người dân tiếp cận được với mô hình này. Nhờ nuôi tu hài mà hầu hết người dân các xã đảo huyện Vân Đồn và một số hộ dân các huyện Đầm Hà, Yên Hưng, Hải Hà, Móng Cái... đã thoát nghèo, nhiều hộ đã vươn lên làm giàu. Nhiều công ty nuôi tu hài gây dựng được thương hiệu ở Vân Đồn như Đỗ Tờ, Vân Đồn, Quan Minh... và nhiều hộ gia đình trở thành tỉ phú. Đến nay, toàn tỉnh đã có trên 400ha mặt nước nuôi tu hài, với các hình thức nuôi bãi, nuôi lồng trên bãi và nuôi lồng treo. Hàng năm, sản lượng tu hài trên địa bàn tỉnh ước đạt trên 1.200 tấn, cho doanh thu hàng trăm tỷ đồng.
Song song với nuôi tu hài là nuôi hàu thái bình dương, một đối tượng nuôi mới được nuôi vài năm gần đây nhưng đã cho hiệu quả kinh tế khá cao. Mặc dù mới được đưa vào nuôi, nhưng đến nay toàn tỉnh cũng đã có trên 900ha mặt nước nuôi hàu với khoảng trên 3.000 bè nuôi, với năng suất bình quân đạt 2.500-3.500kg/bè/ 100m2. Cùng với nuôi tu hài, nuôi hàu thái bình dương, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư phát triển nghề nuôi trai cấy ngọc. Hiện nay, toàn tỉnh có 3 công ty đầu tư nuôi trai cấy ngọc trên diện tích gần 200ha diện tích tập trung ở Vịnh Bái Tử Long và Vịnh Hạ Long. Nuôi trai cấy ngọc đã tạo ra sản phẩm độc đáo phục vụ cho khách du lịch và ngọc trai Quảng Ninh đã có mặt tại thị trường nhiều nước trên thế giới như Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan... Hàng năm, các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh sản xuất được từ 1.300-1.600kg ngọc trai thương phẩm, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động địa phương với mức thu nhập từ 2.000.000-3.000.000 triệu đồng/người/ tháng. Bên cạnh đó, hiện nay các loại ốc hương, ốc màu, ốc nhảy cũng đang là đối tượng nuôi của nhiều ngư dân trên địa bàn. Vì theo đánh giá của bà con ngư dân, hiện nay nghề nuôi nhuyễn thể đang gặp nhiều thuận lợi như môi trường nuôi thích hợp, không tốn công chăm sóc, không phải đầu tư thức ăn và rủi ro về dịch bệnh rất ít.
Những khó khăn cần tháo gỡ
Nuôi nhuyễn thể bước đầu đã mang lại hiệu quả kinh tế cao cho bà con ngư dân và các doanh nghiệp. Đặc biệt, trong 2 năm gần đây, nuôi tu hài, nuôi hàu đang tạo ra làn sóng đầu tư, có sức hút mạnh mẽ nhiều hộ gia đình, đơn vị, doanh nghiệp tham gia. Tuy nhiên, theo đánh giá của ngành chức năng cũng như các doanh nghiệp, nghề nuôi tu hài, nuôi hàu hiện nay đang gặp một số rào cản lớn, nhất là nguồn giống. Với nhu cầu giống cho vụ nuôi rất lớn, hàng chục triệu con giống cho một vụ nuôi, trong khi đó các cơ sở sản xuất giống trong tỉnh mới chỉ đáp ứng được từ 15-20%. Ông Đỗ Hữu Tờ, Giám đốc Công ty TNHH Đỗ Tờ - một doanh nghiệp đầu tư lớn nuôi nhuyễn thể và cũng là đơn vị đi đầu trong nghề sản xuất giống tu hài tại xã Bản Sen (Vân Đồn) cho hay: “Hiện nay Công ty chúng tôi có trên 80ha mặt nước, bãi triều nuôi thuỷ sản các loại. Bên cạnh nghề nuôi, mấy năm gần đây chúng tôi cũng tập trung sản xuất con giống. Mỗi năm Công ty sản xuất được trên dưới 6 triệu giống tu hài phục vụ cho nuôi của Công ty, ngoài ra còn cung cấp cho bà con trong huyện. Tuy nhiên, phần lớn nguồn giống được bà con nhập từ các tỉnh khác và từ Trung Quốc về nên “rất đáng cảnh báo” về chất lượng”. Thiếu giống đã ảnh hưởng lớn tới tâm lý người nuôi, một số cá nhân, doanh nghiệp đã mua giống từ Trung Quốc về nuôi không qua kiểm dịch, sau một thời gian nuôi tỷ lệ chết cao gây thiệt hại lớn cho người nuôi. Đối với nghề nuôi hàu, đối tượng nuôi này đang phát triển ồ ạt trong mấy năm gần đây với khoảng trên 3.000 bè nuôi như hiện nay thì vấn đề giá cả bấp bênh đang là nỗi lo lớn của bà con ngư dân. Thực tế nếu như năm 2009-2010 giá bán bình quân từ 25.000-30.000 đồng/kg hàu thì nay chỉ còn trên dưới 10.000 đồng/kg đang là trở ngại lớn trong việc phát triển nghề nuôi này. Riêng đối với nghề nuôi trai cấy ngọc, nếu như năm 2004, toàn tỉnh có 10 Công ty, xí nghiệp nuôi trai lấy ngọc với diện tích mặt nước thả nuôi trên 400ha thì đến nay, toàn tỉnh chỉ còn 3 Công ty tồn tại. Thực tế cho thấy, nghề nuôi trai lấy ngọc hiện nay cũng không tránh được những khó khăn về nguồn giống, thị trường cùng với những khó khăn về quy trình, kỹ thuật nuôi, công nghệ cấy ngọc, chế tác, thời gian thu hồi vốn dài, mức đầu tư cao, rủi ro lớn về thiên tai...
Đến nay có thể khẳng định, phát triển nghề nuôi nhuyễn thể đang là thế mạnh của ngành thuỷ sản Quảng Ninh. Tuy nhiên, hiện nay vấn đề về con giống và thị trường tiêu thụ đang là điều mà ngành nông nghiệp và các hộ nuôi đang băn khoăn. Thiết nghĩ, để nghề nuôi nhuyễn thể phát triển mạnh, thực sự trở thành thế mạnh của địa phương, tỉnh cần quan tâm hơn đến việc quy hoạch chi tiết cho vùng sản xuất tập trung đối với từng loại thuỷ sản; đầu tư thích đáng cho hạ tầng vùng nuôi, trong đó có việc đầu tư khu sản xuất giống đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng; quan tâm đến việc xây dựng thương hiệu đối với các sản phẩm nuôi, tránh tình trạng nuôi trồng ồ ạt rồi mất giá.
Hữu Việt
