Anh bạn người Lào nói tiếng Việt lơ lớ bảo tôi: “Nói về mối quan hệ Việt - Lào, người Lào chúng tôi thường nói: “Việt - Lào samaki” (Việt - Lào đoàn kết - PV). Nhưng nếu chỉ nói thế thôi thì chưa đủ, mà phải nói “Việt - Lào samaki xoỏng ái noọng” (Việt - Lào đoàn kết hai anh em) hoặc “Việt - Lào samaki mạng nhơn” (Việt - Lào đoàn kết muôn năm)”... Một tuần, hành trình qua thủ đô Viên Chăn và 3 tỉnh phía Bắc nước Lào tôi đã có dịp hiểu thêm về mảnh đất, con người xứ sở Triệu Voi; về mối quan hệ “anh em đặc biệt” ấy từ những điều thật giản dị!
Những ấn tượng... rất Lào
Chiếc máy bay Airbus của Hãng Hàng không Quốc gia Việt Nam hạ thấp độ cao chuẩn bị đáp xuống sân bay Vattay Thủ đô Viên Chăn của CHDCND Lào, tất cả chúng tôi đều vội nghển cổ, chăm chú nhìn qua cửa sổ nhỏ. Ngỡ ngàng trước mảnh đất lần đầu tiên đặt chân đến, cô bạn đồng nghiệp của tôi reo lên đầy vui sướng: “Lào còn rất nhiều rừng. Từng nhóm nhà cửa quần tụ theo bản, làng chẳng khác Việt Nam là mấy”.
Theo tay cô bạn chỉ, tôi nhìn thấy rừng Lào bạt ngàn hiện ra xanh thắm. Sương sớm quyện quanh lưng chừng núi cùng với những con đường mềm như nhung như lụa, len lỏi trườn qua, bắt chéo hoặc ôm quyện lấy nhau... đẹp một cách hoang sơ. Chúng tôi còn bắt gặp và choáng ngợp với những cánh rừng nguyên sinh trải dài bạt ngàn ấy trong suốt hành trình bằng đường bộ qua 3 tỉnh phía Bắc của nước bạn là Luông Pra băng, Xay nhạ Bu ly và Hủa Phăn. Càng tiến lên phía Bắc nước bạn, đường càng khó đi, dân cư thưa thớt. Trên những đoạn đường hẹp được làm từ thời Pháp thuộc, ngoằn ngoèo, liên tục khúc cua tay áo, bụi mù mịt và sóc nẩy người, thỉnh thoảng mới xuất hiện những ngôi nhà mang đậm nét đặc trưng cư trú của người Lào. Nét đặc biệt ở đây là phần lớn những ngôi nhà này được làm bằng gỗ, theo kiểu nhà sàn, chân cao trên nền đất, hoặc nếu có xây bằng vữa, quét vôi thì cũng vẫn là kiến trúc theo kiểu mái chảy. Cũng như bà con đồng bào các dân tộc thiểu số miền núi Việt Nam, những ngôi nhà sàn ở đây phân định mục đích sử dụng rất rõ ràng: Bên dưới sàn để đựng nông cụ, vật dụng còn phía trên là nơi sinh hoạt.
Ở Hủa Phăn, do mặt bằng ít nên bà con dựng nhà bám dọc đường quốc lộ. Có những ngôi nhà nằm chênh vênh trên khoảnh đất nhỏ, trước mặt là vách núi cao còn sau lưng là vực sâu thăm thẳm. Không biết có phải do diện tích quá nhỏ hẹp hay đường lên nương xa nhà mà người dân ở đây có những nhà kho được lợp bằng cây và lá rừng để chứa lương thực. Qua những khe nhỏ, chúng tôi được nức mắt với màu vàng óng của những bắp ngô lai căng tròn… Anh Vũ Hoàng Giang, Chánh Văn Phòng của Tổng Lãnh sự quán nước ta tại Bắc Lào bật mí với chúng tôi: “Với bà con ở Lào, gỗ là chất liệu quen thuộc và gắn bó trong đời sống của họ. Thế nhưng người Lào ý thức về việc bảo vệ rừng rất lớn, không chỉ trong đời sống vật chất mà còn vì các yếu tố trong đời sống tâm linh của họ. Bà con cũng rất thật thà, chất phác và mến khách. Lương thực thu hoạch về cứ đổ vào những nhà kho mà các bạn gặp bên đường ấy. Chẳng ai lấy của ai bao giờ”.
Đó là ở các tỉnh miền núi phía Bắc Lào còn thủ đô Viên Chăn lại cuốn hút chúng tôi bởi những đặc trưng khác. Thành phố thoáng đãng, nhà không cao; kiến trúc Pháp cộng với kiến trúc Lào tạo hình ảnh sâu đậm, gợi nhớ. Đường phố ô tô nhiều hơn xe máy; phần lớn là xe ô tô bán tải. Bởi theo lý giải của các bạn Lào, loại xe này phù hợp với địa hình và điều kiện của người dân ở đây. Chỉ cần một chiếc xe có thể chở cả nhà đi làm. Đáng nói là, người dân ở đây tham gia giao thông rất trật tự và chấp hành luật lệ giao thông. Đèn đỏ không ai vượt ẩu, dù là ban ngày hay lúc đêm khuya thanh vắng. Xe từ đường nhánh ra nhường cho xe qua lại trên đường lớn. Không có tranh cãi. Không có chửi bới. Không có cà khịa, hăm dọa đánh nhau. Không bấm còi. Các nhà sư thong thả bước đi khất thực vào mỗi buổi sáng sớm. Những quán ăn hay giải khát bên đường từa tựa như ở Việt Nam nhưng thưa thoáng; sự ăn uống đĩnh đạc không dồn dập, ồn ào, gấp gáp...
Thêm “samaki xoỏng ái noọng”
Một trong những định hướng xuyên suốt của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta là luôn coi trọng và dành ưu tiên cao cho việc tăng cường và phát triển quan hệ hữu nghị truyền thống, tình đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện với CHDCND Lào. Đó cũng là lý do mà vừa qua Đoàn đại biểu tỉnh do đồng chí Nguyễn Văn Đọc, Phó Bí thư Tỉnh uỷ, Chủ tịch UBND tỉnh làm Trưởng Đoàn đã có chuyến công tác kéo dài 1 tuần tại các tỉnh phía Bắc Lào. Thành phần tham gia Đoàn không chỉ có lãnh đạo đứng đầu các sở, ngành mà còn có rất nhiều doanh nghiệp tiêu biểu trên địa bàn tỉnh. Và nói như đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh thì đây là “chuyến công tác đặc biệt”.
Mối quan hệ hữu nghị, đoàn kết giữa Đảng, chính quyền, nhân dân hai nước Việt - Lào vốn đã được hình thành và vun đắp, gìn giữ qua rất nhiều thế hệ. Ở Đông Nam Á, Lào là một quốc gia có đất liền bao quanh. Việt Nam và Lào chung núi, chung sông nên tình thân như ruột thịt. Thăm Cung điện Hoàng gia (nay là bảo tàng Hoàng Cung) rồi đến thị xã Sầm Nưa (tỉnh Hủa Phăn) thăm di tích Bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam - Lào thời kỳ kháng chiến; thăm quần thể di tích của Chủ tịch KaySone Phonvihane… chúng tôi đã được mắt thấy, tai nghe về mối quan hệ máu thịt giữa nhân dân hai nước qua những chứng tích, câu chuyện lịch sử. Nước Lào trước đây có ba vùng trị vì: Phía bắc là vương triều Luông Pra Băng, phía tây là vương triều Vạn Tượng, phía nam là vương triều Chămbatsăc. Sau năm 1827, người Pháp sang đánh đuổi người Xiêm chiếm luôn cả ba tiểu vương để cùng với ba xứ của Việt Nam và Cao Miên thành lập Liên bang Đông Dương. Cách mạng Tháng Tám thành công ở Việt Nam thì cũng mùa thu năm đó nhân dân Lào nổi dậy giành chính quyền. Chính phủ Lào tự do được thành lập. Pháp tấn công Lào, ông Hoàng Xuphanuvông với tư cách là Bộ trưởng Ngoại giao và Tổng chỉ huy quân đội đã cùng quân dân Lào và nhóm cán bộ Việt Nam chiến đấu rất anh dũng ở mặt trận Thàkhẹt. Trước sức mạnh vượt trội về vũ khí của quân Pháp, Liên quân Việt - Lào rút qua sông Mê Kông, kẻ thù truy sát dữ dội, nhà toán học trẻ tuổi đầy tài ba của Việt Nam là Lê Thiệu Huy trong đội bảo vệ lấy thân mình che đạn nên Hoàng thân chỉ bị thương còn Lê Thiệu Huy hy sinh anh dũng. Người chiến sĩ Việt Nam ấy đã nêu tấm gương sáng ngời về tình đoàn kết chiến đấu Việt - Lào. Còn rất nhiều tấm gương chiến sĩ Việt Nam với tình bạn quốc tế cao cả đã hy sinh hết mình vượt qua vô vàn gian khổ cùng với các lực lượng bạn giữ vững Thủ đô Viên Chăn thời gian dài, tạo thế thuận lợi cho cách mạng Lào.
Còn giờ đây, dấu ấn và niềm tự hào Việt Nam cũng đang ngày càng hiện hữu nhiều hơn ở khắp đất nước Triệu Voi này thông qua hàng loạt các chương trình hợp tác đầu tư giữa doanh nghiệp hai nước. Như: Tổ hợp khách sạn, văn phòng cho thuê Viên Chăn Plaza của Công ty CP Điện Việt - Lào; trụ sở của các Công ty Liên doanh Trường Sơn (Phu-luông), Ngân hàng Liên doanh Việt - Lào, Chi nhánh Ngân hàng TMCP Quân đội, Văn phòng đại diện của BIDV, Công ty Star Telecom (thuộc Viettel), Mai Linh Mê Công, Việt Tiến… Dựa trên nền tảng tình cảm đặc biệt ấy, Đoàn đại biểu tỉnh đã thăm, làm việc và ký kết chương trình hợp tác với 3 tỉnh Bắc Lào là Luông Pra băng, Xay nhạ Bu ly và Hủa Phăn. Tới đây, sẽ có những công trình là trường học, công viên hữu nghị mang đậm dấu ấn, tình cảm của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân tỉnh Quảng Ninh trên đất 3 tỉnh Bắc Lào. Quảng Ninh cũng cam kết hỗ trợ học bổng cho từ 25 đến 30 sinh viên của ba tỉnh theo học tại các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp trên địa bàn tỉnh.
Đến bất cứ đâu, từ Viên Chăn, Luông Pra bang rồi sang Xay nhạ Bu ly hay Hủa Phăn, Đoàn đại biểu tỉnh Quảng Ninh đều được đón tiếp trọng thị, chân tình và cởi mở. Tại những giao lộ, khu phúc lợi công cộng, công trình văn hoá… đều treo cờ hai nước Việt Nam và Lào. Đoàn còn được đồng chí Thong Xỉn Thăm Ma Vông, Uỷ viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ nước CHDCND Lào đón tiếp tại tư dinh. Đặc biệt, bầu không khí ấm áp, gần gũi dường như đã khiến những người đứng đầu các tỉnh bỏ qua cả những quy định, lễ nghi trong ngoại giao. Đồng chí Khăm - Pheng Say - Sôm pheng, Bí thư, Tỉnh trưởng tỉnh Luông Pra băng hài hước nói bằng tiếng Việt: “Đọc biên bản ghi nhớ giữa hai tỉnh bằng hai thứ tiếng chỉ là làm cho đúng lễ nghi. Chứ hầu hết ở đây ai cũng biết tiếng Việt. Ra khỏi hội đàm chúng ta nói với nhau bằng tiếng Việt!”. Rồi đồng chí Tỉnh trưởng Tỉnh Luông Pra băng còn đưa tay lên ngực trái khẳng định chắc nịch: “Hạ Long luôn ở trong trái tim tôi”. Câu nói làm cho mọi người đều xúc động, mang cho chúng tôi có cảm giác như người thân lâu ngày về thăm quê. Nhìn ánh mắt của các bạn Lào, chúng tôi biết, các bạn cũng cảm động lắm!...
Từ thị xã Sầm Nưa chúng tôi theo đường bộ, qua cửa khẩu Na Mèo trở về Việt Nam, kết thúc tốt đẹp chuyến công tác tại nước CHDCND Lào. Các bạn đã tiễn Đoàn sang tận biên giới Việt Nam, cách cửa khẩu Na Mèo hơn 20 cây số. Trang trọng, lưu luyến và bịn rịn được thể hiện qua những cái bắt tay thật chặt. Tôi để ý, có người đôi mắt đỏ hoe, ngấn lệ. Còn với riêng tôi, trong hành trang đã có thêm rất nhiều kỷ niệm khó quên về một đất nước với những con người thân thiện, chân chất. Lời bài hát “Tình Việt Lào” của nhạc sĩ Hồ Hữu Thới chợt ùa về, văng vẳng bên tai: “Đất nước Triệu Voi/ Đất nước Tiên Rồng/ Chung bước đi lên/ Xây đắp mối tình/ Tình Việt - Lào anh em/ Mãi mãi không bao giờ phai!”.
Cẩm Nang
