Quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng xác định văn hóa và con người là nền tảng tinh thần, nguồn lực, sức mạnh nội sinh và động lực quan trọng của phát triển bền vững, tỉnh Quảng Ninh đã từng bước hiện thực hóa chiến lược phát triển văn hóa gắn với kinh tế di sản, đưa công nghiệp văn hóa trở thành một trong những trụ cột thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội theo hướng bền vững.
Trong Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng, một điểm nhấn quan trọng về tư tưởng và chiến lược phát triển lâu dài đã được xác lập rõ ràng, đó là khẳng định văn hóa và con người vừa là nền tảng, nguồn lực, sức mạnh nội sinh, vừa là động lực to lớn và hệ điều tiết bảo đảm sự phát triển bền vững của xã hội. Đây là sự khẳng định có tính xuyên suốt, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng đối với vai trò đặc biệt của văn hóa trong tiến trình phát triển đất nước.
Quan điểm này không chỉ kế thừa tư tưởng nhất quán “văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội”, mà còn thể hiện bước phát triển mới về nhận thức và hành động trong bối cảnh đất nước hội nhập ngày càng sâu rộng. Trong đó, bảo tồn và phát huy hiệu quả các giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển kinh tế di sản được xác định là một nội dung trọng tâm, thể hiện quyết tâm đưa văn hóa trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển bền vững.
Phát triển kinh tế di sản không chỉ nhằm khai thác hợp lý các giá trị di sản, mà còn tạo ra nguồn lực tái đầu tư cho công tác bảo tồn, qua đó hình thành chu trình phát triển bền vững, trong đó bảo tồn là nền tảng cho phát triển, còn phát triển là nguồn lực cho bảo tồn. Đây là mô hình phát triển phù hợp với xu thế chung của thế giới, đồng thời đáp ứng yêu cầu gìn giữ bản sắc văn hóa trong tiến trình hiện đại hóa.
Là địa phương hiện có hai di sản được UNESCO công nhận, tỉnh Quảng Ninh đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm khai thác hiệu quả các giá trị di sản, vừa tạo ra giá trị kinh tế, vừa bảo đảm gìn giữ, bảo tồn bền vững. Những nỗ lực này được đặt trên nền tảng Quảng Ninh là một trong số ít địa phương trên cả nước hội tụ hệ thống di sản văn hóa phong phú, đa dạng và độc đáo bậc nhất.
Hiện nay, toàn tỉnh có 641 di tích, trong đó gồm 8 di tích quốc gia đặc biệt, 56 di tích quốc gia, 101 di tích cấp tỉnh, cùng 362 di sản văn hóa phi vật thể. Đây là nguồn tài nguyên văn hóa đặc sắc, có giá trị to lớn đối với công tác bảo tồn, phát huy di sản và phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là phát triển du lịch văn hóa, du lịch di sản và các ngành công nghiệp văn hóa.
Nhận diện đúng tiềm năng và lợi thế, tỉnh Quảng Ninh đã tập trung huy động, phân bổ hiệu quả các nguồn lực, phát huy giá trị văn hóa và con người, từng bước đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Tỉnh đặc biệt chú trọng công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản, qua đó nhiều giá trị văn hóa tiêu biểu được nâng tầm; trong đó, “Thực hành Then” của người Tày, Nùng, Thái đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Cùng với đó, các loại hình văn hóa dân gian, làng nghề truyền thống, di sản văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số được quan tâm phục dựng, bảo tồn, đồng thời gắn kết hài hòa với hoạt động du lịch, tạo nên những sản phẩm văn hóa đặc trưng, có sức hấp dẫn riêng đối với du khách trong và ngoài nước.
Thời gian qua, tỉnh Quảng Ninh đã quan tâm ban hành và triển khai hiệu quả các đề án, quy hoạch chuyên ngành trong lĩnh vực di sản, tạo cơ sở quan trọng cho công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa. Nổi bật là 02 Đề án trọng điểm: Đề án Bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị hệ thống di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2021-2030; Đề án quản lý và tổ chức lễ hội trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.
Cùng với đó, các quy hoạch tổng thể tại 03 khu di tích lớn gồm Yên Tử, Bạch Đằng và khu di tích lịch sử nhà Trần được tổ chức triển khai đồng bộ, hiệu quả. Theo thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, trong 5 năm qua, 100% di tích cấp quốc gia và 70% di tích cấp tỉnh đã được tu bổ, tôn tạo và chống xuống cấp, với tổng kinh phí gần 2.000 tỷ đồng từ nguồn ngân sách nhà nước và xã hội hóa.
Thông qua đó, nhiều di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh đã được nâng tầm giá trị, trở thành những điểm đến hấp dẫn, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, chiêm bái, đóng góp tích cực vào tăng trưởng du lịch của tỉnh.
Bước sang giai đoạn 2026-2030, Quảng Ninh xác định tiếp tục phát triển công nghiệp và dịch vụ văn hóa gắn với bảo tồn di sản là một trong những định hướng trọng tâm. Tỉnh hướng tới trở thành trung tâm văn hóa - nghệ thuật cấp vùng, đồng thời là điểm đến hàng đầu về du lịch di sản, du lịch văn hóa của châu Á.
Theo đó, Quảng Ninh sẽ tập trung phát triển các ngành công nghiệp văn hóa có lợi thế như du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật - nhiếp ảnh - triển lãm, điện ảnh, thời trang, gắn với đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực văn hóa. Việc phát triển các sản phẩm văn hóa - du lịch đặc trưng sẽ tiếp tục đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn di sản - phát triển kinh tế - bảo vệ môi trường - nâng cao đời sống nhân dân.
Với tầm nhìn chiến lược và cách làm sáng tạo, Quảng Ninh đang từng bước khẳng định vị thế là địa phương đi đầu trong phát triển kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, vì con người và hạnh phúc của nhân dân.
