Ngày 2 và 5/8/1964 đã đi vào lịch sử dân tộc như những mốc son chói lọi, mở đầu truyền thống "đánh thắng trận đầu" của Hải quân nhân dân Việt Nam. Trong chiến công chung ấy, quân và dân Quảng Ninh đã bắn rơi 3 máy bay Mỹ, bắt sống giặc lái Mỹ đầu tiên trên miền Bắc, góp phần viết nên trang sử vẻ vang của Hải quân nhân dân Việt Nam và truyền thống cách mạng của vùng đất mỏ.
Năm 1964, đế quốc Mỹ dựng lên cái gọi là "Sự kiện vịnh Bắc Bộ" nhằm tạo cớ mở rộng chiến tranh ra miền Bắc. Ngày 2/8/1964, tàu khu trục Maddox ngang nhiên xâm phạm vùng biển miền Bắc, tiến hành các hoạt động trinh sát, khiêu khích. Đây là bước đi trong âm mưu leo thang chiến tranh, ngăn chặn sự chi viện của hậu phương miền Bắc đối với tiền tuyến miền Nam. Ngày 5/8/1964, Mỹ huy động hàng chục máy bay tiêm kích, cường kích hiện đại, chia thành nhiều đợt, đồng loạt đánh phá các mục tiêu quân sự, kinh tế dọc ven biển từ Quảng Bình đến Quảng Ninh, mở đầu cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân đối với miền Bắc.
Tại Quảng Ninh, từ 13 giờ 35 phút ngày 5/8, nhiều tốp máy bay F-4, F-102 và A-4D liên tiếp ném bom, bắn phá Quân cảng Hải quân Bãi Cháy và khu vực Hòn Gai. Trước cuộc tập kích bất ngờ, các đơn vị Hải quân, Bộ đội phòng không, Công an vũ trang cùng lực lượng dân quân tự vệ đã hiệp đồng chặt chẽ, hình thành thế trận phòng không nhiều tầng, kiên cường đánh trả máy bay địch.
Là một trong những nhân chứng của trận đánh lịch sử, Đại tá Phùng Ngọc Hùng (93 tuổi), cựu chuyên gia quân sự Việt Nam, xúc động nhớ lại: Chiến thắng trận đầu ngày 5/8/1964 là chiến công có ý nghĩa đặc biệt, khẳng định bản lĩnh, ý chí và sức mạnh của quân và dân miền Bắc ngay trong lần đầu đối đầu trực tiếp với không quân Mỹ. Riêng tại Quảng Ninh, quân và dân địa phương đã bắn rơi 3 máy bay Mỹ, trong đó có 2 chiếc rơi tại chỗ; bắt sống Trung úy Everett Alvarez - viên phi công Mỹ đầu tiên bị bắt trên bầu trời miền Bắc sau khi chiếc A-4D bị Trung đội súng máy 14,5mm bắn hạ lúc 14 giờ 43 phút tại vùng Hòn Mối, vịnh Hạ Long.
Ngay sau chiến thắng, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã đến thăm, biểu dương Tiểu đoàn 217 và căn dặn: "Thắng lợi của chúng ta rất lớn nhưng mới chỉ là trận đầu. Ta phải rút kinh nghiệm để chiến đấu giỏi hơn, giành thắng lợi lớn hơn". Lời căn dặn ấy trở thành nguồn động viên to lớn, tiếp thêm ý chí để quân và dân Quảng Ninh cùng cả nước bước vào cuộc kháng chiến chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ. Chiến thắng trận đầu ngày 5/8/1964 cũng là minh chứng sinh động cho sức mạnh của thế trận chiến tranh nhân dân, của tinh thần đoàn kết, mưu trí và lòng quả cảm của quân và dân Việt Nam trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.
Chiến thắng ngày 2 và 5/8/1964 là chiến công tiêu biểu đầu tiên của Hải quân nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đồng thời là chiến thắng trận đầu của quân và dân miền Bắc trước cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ. Chiến thắng khẳng định sức mạnh của thế trận chiến tranh nhân dân, ý chí "dám đánh, quyết đánh và biết đánh thắng", nghệ thuật quân sự "lấy ít địch nhiều, lấy nhỏ thắng lớn", đồng thời tạo tiếng vang lớn trên trường quốc tế, củng cố niềm tin vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chính nghĩa.
Đối với Quảng Ninh, Chiến thắng trận đầu mãi là niềm tự hào của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân Vùng mỏ. Đầu xuân Ất Tỵ 1965, Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm, chúc Tết và biểu dương quân, dân Quảng Ninh đã cho đế quốc Mỹ "một bài học đích đáng". Thực hiện lời dạy của Bác, quân và dân Quảng Ninh tiếp tục huấn luyện, chiến đấu kiên cường, sáng tạo, chỉ trong hai năm đã bắn rơi 100 máy bay Mỹ.
Ngày 19/8/1966, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen quân và dân Quảng Ninh, căn dặn: "Quân và dân Quảng Ninh hãy phát huy truyền thống Anh hùng của đất mỏ, luôn đoàn kết chặt chẽ, nâng cao cảnh giác, đánh tan mọi âm mưu tội ác của giặc Mỹ, lập nhiều thành tích chiến đấu và sản xuất to lớn hơn nữa". Lời căn dặn ấy trở thành động lực tinh thần to lớn, được các thế hệ cán bộ, đảng viên và nhân dân Quảng Ninh gìn giữ, phát huy trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Phát huy truyền thống Chiến thắng trận đầu, những năm qua, cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn 170 (Vùng 1 Hải quân) không ngừng rèn luyện bản lĩnh chính trị, nâng cao chất lượng huấn luyện, trình độ sẵn sàng chiến đấu, làm chủ vũ khí, trang bị hiện đại, bảo vệ vững chắc chủ quyền vùng biển, đảo Đông Bắc của Tổ quốc. Kỷ niệm 62 năm Chiến thắng trận đầu, đơn vị đã đẩy mạnh giáo dục truyền thống, phát động các phong trào thi đua gắn với nhiệm vụ huấn luyện, diễn tập, bắn đạn thật trên biển; duy trì nghiêm chế độ trực sẵn sàng chiến đấu, tích cực tham gia tìm kiếm cứu nạn, giúp đỡ nhân dân và thực hiện hiệu quả công tác dân vận, chính sách. Những việc làm thiết thực ấy tiếp tục bồi đắp bản lĩnh, ý chí, tinh thần quyết chiến, quyết thắng của cán bộ, chiến sĩ, góp phần giữ vững chủ quyền biển, đảo, tạo môi trường hòa bình, ổn định để đất nước và tỉnh Quảng Ninh phát triển.
Từ hào khí Chiến thắng trận đầu năm 1964, tinh thần "Kỷ luật và Đồng tâm", ý chí tự lực, tự cường của quân và dân Vùng mỏ tiếp tục được kế thừa và phát huy trong công cuộc đổi mới. Quảng Ninh hôm nay không chỉ là địa bàn chiến lược về quốc phòng, an ninh mà còn là một trong những cực tăng trưởng năng động của khu vực phía Bắc với hệ thống hạ tầng hiện đại, môi trường đầu tư thông thoáng, chuyển đổi số và cải cách hành chính thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành hiệu quả, kinh tế - xã hội tiếp tục tăng trưởng tích cực, quốc phòng, an ninh được giữ vững, đối ngoại không ngừng mở rộng. Đặc biệt, việc Trung ương thống nhất chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương và Chính phủ ban hành Nghị quyết số 202/NQ-CP thông qua hồ sơ Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh đã mở ra một không gian phát triển mới, khẳng định vị thế và tầm vóc của vùng đất mỏ trong giai đoạn phát triển mới.
62 năm đã đi qua, Chiến thắng trận đầu ngày 2 và 5/8/1964 vẫn vẹn nguyên giá trị lịch sử, trở thành biểu tượng của bản lĩnh, trí tuệ và sức mạnh đoàn kết của quân và dân Quảng Ninh. Từ những chiến công giữ biển năm xưa đến những thành tựu phát triển hôm nay là dòng chảy liên tục của tinh thần "Kỷ luật và Đồng tâm", của khát vọng vươn lên và ý chí đổi mới không ngừng. Đó cũng chính là nền tảng, là động lực để Đảng bộ, chính quyền, lực lượng vũ trang và nhân dân Quảng Ninh tiếp tục xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại; đồng thời bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc, xứng đáng với truyền thống của vùng đất nơi ghi dấu chiến thắng mở đầu cho bản anh hùng ca đánh thắng không quân Mỹ trên bầu trời miền Bắc.
