Năm 2012, Ba Chẽ xảy ra một vụ việc rất đáng tiếc ở lĩnh vực lâm nghiệp, đó là hơn 2ha rừng tự nhiên ở xã Minh Cầm bị lấn chiếm, chặt phá. Sự việc này một phần bắt nguồn từ tình trạng một số diện tích đất rừng Minh Cầm chưa được giao cho tổ chức, cá nhân nào đã và đang tồn tại từ nhiều năm nay. Những diện tích rừng này đều xa khu dân cư, nhiều khoảnh không thuộc địa phận của thôn nào (chưa phân rõ ranh giới địa chính thôn). Đây là sơ hở trong quản lý và cũng là tiền đề để người dân lợi dụng phá rừng, lấn chiếm đất rừng. Đến thời điểm này bản chất vụ việc Minh Cầm được xác định là người dân phá rừng nghèo kiệt nhằm mục đích trồng rừng, tuy nhiên, dù sao đây cũng là xâm hại rừng, làm ảnh hưởng đến tài nguyên rừng.
Thực tế huyện Ba Chẽ là vùng miền núi có diện tích rừng rất lớn. Toàn huyện có tổng diện tích đất tự nhiên trên 60.855ha thì đất lâm nghiệp chiếm trên 90%, bằng gần 55.285ha, trong đó đất có rừng đạt 42.592ha. Xác định lâm nghiệp là ngành kinh tế chủ đạo của huyện nên những năm gần đây công tác quản lý rừng đã được huyện Ba Chẽ thắt chặt. Đến thời điểm này huyện đã giao đất, cho thuê đất lâm nghiệp cho 6 tổ chức, doanh nghiệp; 18 cộng đồng dân cư; trên 2.690 hộ gia đình với tổng diện tích gần 44.000ha, một con số lớn so với nhiều địa phương khác. Tuy vậy, do nhiều nguyên nhân, hiện Ba Chẽ vẫn còn đến gần 11.000ha rừng và đất lâm nghiệp chưa giao. Trong đó chỉ có gần 6.000ha đất có rừng, còn lại là đất trống đồi núi trọc. Tình trạng này đương nhiên gây khó khăn trong công tác quản lý và phát triển rừng, cũng như nguy cơ tái diễn tình trạng người dân lấn chiếm đất rừng. Anh Nguyễn Văn Năm, một cán bộ ở xã Đồn Đạc cho biết: “Thực ra hiện nay huyện vẫn còn một bộ phận người dân chưa nhận thức đúng, đủ về công tác quản lý, bảo vệ đất rừng. Họ chỉ biết bản thân cần đất để trồng rừng phát triển kinh tế, trong khi đó vẫn còn những cánh rừng trên địa bàn chưa phải là của ai, vậy là họ phát quang để trồng cây thôi. Mà việc phát quang trồng rừng diễn ra rất nhanh, mỗi tuần người dân ở đây có thể thực hiện được đến vài ha”.
Cùng với tồn tại diện tích đất rừng chưa giao lớn, công tác bảo vệ, quản lý đất rừng của huyện Ba Chẽ còn gặp khó khăn bởi hiện đội ngũ nhân lực đảm nhiệm chuyên môn này rất mỏng. Chỉ tính lực lượng kiểm lâm, lực lượng có nhiệm vụ chính trong việc bảo vệ toàn bộ diện tích đất lâm nghiệp trên 55.285ha rừng của huyện hiện cũng mới chỉ có 18 người. Như vậy tính ra mỗi người phải quản lý diện tích từ 3.000 đến 5.000ha rừng. Đơn cử như ở xã Thanh Sơn có đến 9.000ha đất rừng nhưng cũng chỉ có tối đa 2 cán bộ kiểm lâm quản lý. Các xã khác đều có diện tích rừng lớn hơn 3.000ha song cũng chỉ có 1 cán bộ kiểm lâm quản lý. Trong khi đó một phần không nhỏ diện tích rừng Ba Chẽ, đặc biệt là rừng tự nhiên nằm ở những vùng sâu xa, cách biệt với dân cư và rất khó khăn về giao thông. Đấy là chưa kể nhiều khoảnh rừng nằm xen lẫn trong địa hình của một số huyện lân cận và tỉnh Bắc Giang. Cụ thể các khoảnh rừng thuộc thôn Bắc Văn, Khe Lò (Thanh Sơn) rất xa vùng dân cư; rừng ở thôn Khe Là (Lương Mông) giáp tỉnh Bắc Giang, gần như tách biệt hoàn toàn với người dân của xã; rừng ở thôn Nà Nàng, Khe Vang, Nước Đừng (Đồn Đạc) vừa xa dân cư vừa thiếu đường giao thông phục vụ việc đi lại kiểm tra của anh em kiểm lâm nên rất khó quản lý, bảo vệ. Riêng xã Minh Cầm hiện có một số khu rừng nằm trong sự quản lý chung của nhiều thôn vì chưa có ranh giới phân chia rõ ràng… Thực tế cho thấy những diện tích rừng dễ bị xâm hại nhất là rừng ở xa dân cư, không được giám sát, quản lý thường xuyên của người dân cũng như cán bộ địa phương. Ngược lại đối với rừng sát vùng dân cư, kể cả rừng chưa giao thì đều được quản lý rất tốt, được can thiệp ngay và bảo vệ hiệu quả khi có các dấu hiệu tiêu cực về bảo vệ và phát triển rừng xảy ra.
Anh Nguyễn Văn Hoàng, cán bộ quản lý rừng, Hạt Kiểm lâm Ba Chẽ khẳng định: “Với những điều kiện đang có về đặc trưng diện tích rừng, sự phân bố rừng cũng như thiếu thốn về nhân lực của huyện Ba Chẽ, có thể nói công tác bảo vệ, quản lý và phát triển rừng trên địa bàn đã và đang ít nhiều gặp những khó khăn. Tuy nhiên, thời gian qua các đơn vị chuyên môn của huyện, trong đó có Hạt Kiểm lâm đã tích cực tham mưu cho huyện triển khai ngay các biện pháp quy hoạch, quản lý đất rừng một cách bền vững và lâu dài. Đây sẽ là hành lang pháp lý quan trọng để huyện triển khai tốt nhất nhiệm vụ quản lý phát triển rừng, phát huy kinh tế rừng…”.
Được biết, hiện nay huyện Ba Chẽ đang tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý rừng cho cán bộ cơ sở, đồng thời triển khai đề án giao đất, giao rừng, cho thuê đất, thuê rừng đối với hộ gia đình và cộng đồng dân cư. Mục tiêu là phấn đấu trong thời gian sớm nhất, toàn bộ diện tích trên 11.000ha đất lâm nghiệp, trong đó đặc biệt là 6.000ha đất có rừng sẽ có chủ. Với những nỗ lực trên, hy vọng công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng của huyện Ba Chẽ sẽ khắc phục được những tồn tại, khó khăn, đạt được kết quả như mong muốn.
Việt Hoa
