Nhằm đẩy mạnh xây dựng xã hội học tập, nâng cao dân trí, ngày 20-2-2014, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 281/QĐ-TTg về việc phê duyệt Đề án “Đẩy mạnh phong trào học tập suốt đời trong gia đình, dòng họ, cộng đồng đến năm 2020”. Triển khai Đề án, Quảng Ninh đã cụ thể hoá với nhiều hoạt động, nội dung phong phú, thiết thực, tiếp tục tạo sự chuyển biển mạnh mẽ, rộng khắp của phong trào.
Tại phường Kim Sơn (TX Đông Triều), nhắc đến những dòng họ tiêu biểu về phong trào hiếu học, nhiều người nghĩ ngay đến dòng họ Lê. Hiện dòng họ Lê có 45 hộ, 146 nhân khẩu (12 hộ sản xuất nông nghiệp; 19 hộ sản xuất tiểu thủ công nghiệp, kinh doanh thương mại, dịch vụ; 14 hộ công nhân, viên chức). Năm 2000, Hội Khuyến học của dòng họ Lê được thành lập. Ông Lê Anh Cán, Phó Chủ tịch Hội Khuyến học dòng họ Lê, cho biết: Dòng họ Lê luôn khuyến khích, động viên con cháu, nỗ lực học tập, vươn lên trong cuộc sống. Đến nay, dòng họ có 4 thạc sĩ, 40 người có trình độ đại học, 30 người có trình độ cao đẳng, 40 người có trình độ trung cấp chuyên nghiệp, 10 người là thợ có tay nghề bậc cao. Hằng năm, dòng họ đều tổ chức khen thưởng cho con, cháu trong dòng họ đỗ đại học, học sinh giỏi các cấp, nghèo vượt khó... Mức khen thưởng từ 500.000 đến 3 triệu đồng được trích từ nguồn Quỹ khuyến học, được xây dựng chủ yếu bằng việc huy động con, cháu trong dòng họ đóng góp hằng năm. Thời gian trao thưởng thường vào dịp lễ bái tổ đầu xuân tại nhà thờ họ.
Không phải tới khi tỉnh triển khai Đề án của Chính phủ về việc đẩy mạnh phong trào học tập suốt đời trong gia đình, dòng họ, cộng đồng, dòng họ Lê mới tích cực phát huy truyền thống hiếu học. Điều này đã được thực hiện bền bỉ trong suốt 15 năm qua. Tuy nhiên, Đề án của Chính phủ là cơ sở để con cháu dòng họ Lê có thêm động lực thi đua học tập, làm giàu cho bản thân, gia đình, xã hội.
Dòng họ Lê chỉ là một trong rất nhiều dòng họ tiêu biểu về phong trào khuyến học trên địa bàn tỉnh, có thể kể đến như dòng họ Nguyễn Thống, dòng họ Phạm (TX Quảng Yên); dòng họ Lưu (TP Uông Bí)… Theo ông Hoàng Hồng, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Khuyến học tỉnh, sau hơn 1 năm triển khai Quyết định số 281/QĐ-TTg, phong trào học tập suốt đời trong gia đình, dòng họ, cộng đồng trên địa bàn tỉnh đã có sự chuyển biến mạnh mẽ, rộng khắp và đi vào chiều sâu. Phong trào đã từng bước khai thác tối đa các mối quan hệ tương tác giữa gia đình, dòng họ, cộng đồng. Các cấp uỷ Đảng, chính quyền, MTTQ và các đoàn thể, tổ chức xã hội đã tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện phong trào học tập suốt đời. Công tác kiểm tra, đánh giá, công nhận gia đình, dòng họ hiếu học; cộng đồng khuyến học được thực hiện chặt chẽ, kịp thời. Nhiều tấm gương sáng được kịp thời phát hiện để biểu dương, khen thưởng, nhân rộng. Trong đó, gia đình hiếu học đóng vai trò hạt nhân, được coi là xương sống của xã hội học tập. Theo số liệu của Hội Khuyến học tỉnh, đến nay toàn tỉnh có trên 231.000 gia đình (chiếm gần 70%), 779 dòng họ (trên 76%), 1.229 đơn vị (trên 98%), 1.550 khu dân cư (trên 69%) đăng ký giành danh hiệu hiếu học (học tập).
Thực hiện phong trào này, một số địa phương như Đông Triều, Quảng Yên, Tiên Yên, Đầm Hà, đã xây dựng và thí điểm mô hình “Gia đình học tập”; “Dòng họ học tập”; “Cộng đồng học tập”; “Đơn vị học tập”, trên cơ sở phù hợp với đặc thù vùng miền, địa bàn trong tỉnh. Theo đó, mỗi địa phương này chọn ra 2 đơn vị cấp xã tiêu biểu. Từ 2 đơn vị cấp xã này lại chọn tiếp ra một số gia đình, dòng họ, đơn vị, khu dân cư tiêu biểu để tổ chức, duy trì các hoạt động hiếu học thường xuyên, tập trung. Từ đó góp phần rà soát, hoàn thiện các tiêu chí đánh giá với từng mô hình: Rút kinh nghiệm việc triển khai mô hình; phổ biến tài liệu hướng dẫn tuyên truyền về xã hội học tập; tuyên truyền qua hệ thống mạng lưới cơ sở và hội viên hội khuyến học các cấp và qua các tổ chức xã hội khác; phát động phong trào tự học; nghiên cứu thực trạng ở địa phương… Dự kiến, đến năm 2016, các mô hình này sẽ nhân rộng ra phạm vi toàn tỉnh.
Phong trào học tập suốt đời trong gia đình, dòng họ, cộng đồng đang góp phần tích cực nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài để khai thác tiềm năng, thế mạnh của tỉnh. Theo Hội Khuyến học tỉnh, phấn đấu đến năm 2020, toàn tỉnh có 70% số gia đình được công nhận danh hiệu “Gia đình học tập”; 65% số dòng họ được công nhận danh hiệu “Dòng họ học tập”; 60% cộng đồng (thôn, làng, bản, tổ dân phố) đạt danh hiệu “Cộng đồng học tập”; 50% các tổ chức, cơ quan, trường học, đơn vị doanh nghiệp đạt danh hiệu “Đơn vị học tập”; 100% cán bộ, hội viên Hội Khuyến học được tập huấn nâng cao nhận thức về xã hội học tập và các mô hình học tập suốt đời trong gia đình, dòng họ và cộng đồng.
Lan Anh
