Quảng Ninh có trên 135.000ha rừng và đất rừng phòng hộ. So với các loại rừng khác, rừng phòng hộ có ý nghĩa đặc biệt trong việc giữ đất, giữ nước, hạn chế xói mòn, chống cát bay, chắn sóng, chắn gió, bảo vệ cảnh quan môi trường, bảo vệ các nguồn gen động, thực vật và nguồn nước, tạo không khí trong lành... Ý thức được điều này, trong những năm gần đây, Quảng Ninh đã có những hoạt động quan tâm đầu tư thiết thực dành cho rừng phòng hộ. Tuy nhiên, có thể nói công tác quản lý, bảo vệ, phát huy rừng phòng hộ ít nhiều vẫn còn tồn tại những bất cập cần được khắc phục.
Thực tế lâu nay một số diện tích rừng phòng hộ tại vùng sâu, xa vẫn diễn ra các vụ lấn chiếm, phá rừng phòng hộ để lấy đất trồng rừng. Điển hình như vụ người dân phá rừng Minh Cầm (Ba Chẽ); rừng Hoà Bình (Hoành Bồ) năm 2013, hay gần đây nhất là vụ phá rừng phòng hộ ở xã Hà Lâu (Tiên Yên)... làm mất nhiều ha rừng. Đáng nói là tình trạng này hiện chưa có biện pháp xử lý hiệu quả, người dân vẫn cứ bất chấp lấn chiếm đất rừng phòng hộ. Nhất là trong điều kiện người dân đang thiếu đất để phát triển kinh tế rừng, trong khi đó đất rừng ở các vùng này rất tốt, chỉ cần trồng là phát triển, mất ít công chăm sóc, nhờ đó mang lại lợi nhuận tương đối lớn và ổn định cho người dân.
Việc giao rừng, cho thuê và khoán rừng phòng hộ mặc dù đã được triển khai từ lâu song đến nay cũng đang rất vướng mắc trong vấn đề xác định chất lượng, trữ lượng rừng. Nguyên nhân do thời điểm giao rừng phòng hộ trước đây chủ yếu dựa trên biện pháp giao hiện trường thực tế, việc xác định vị trí, diện tích, chất lượng, trữ lượng rừng chưa chuẩn xác như cách làm thuê đơn vị tư vấn để điều tra, khảo sát, đánh giá như hiện nay. Chính bởi vậy nên hiện chất lượng, trữ lượng rừng phòng hộ tăng hay giảm, tăng giảm ở mức độ bao nhiêu là khó đánh giá được, từ đó cũng khó quy trách nhiệm khi giảm trữ lượng rừng hay khen thưởng nhân rộng mô hình bảo vệ, phát triển tốt vốn rừng.
Bên cạnh đó, trong khi diện tích rừng phòng hộ lớn (chỉ đứng sau rừng sản xuất); vai trò của rừng phòng hộ quan trọng song kinh phí cho công tác quản lý nhà nước về bảo vệ và phát triển rừng với suất đầu tư thấp và chỉ đáp ứng cho một phần diện tích rất nhỏ. Thực tế hiện kinh phí bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ mỗi năm chỉ ở mức 200.000 đồng/ha. Trong khi lâm sản phụ của rừng phòng hộ rất nghèo, chủ rừng lại không được khai thác gỗ thì suất đầu tư như trên quả là quá ít ỏi, chưa phù hợp với điều kiện thực tế, chưa cải thiện được đời sống của người quản lý và bảo vệ rừng phòng hộ. Khó khăn hơn nữa là phần kinh phí này hiện hàng năm mỗi địa phương cũng chỉ được cấp tối đa 1.000ha. Trong khi đó chỉ tính riêng các công ty lâm nghiệp mỗi địa phương cũng đã và đang quản lý từ vài nghìn đến hàng chục nghìn ha. Đơn cử như các công ty lâm nghiệp Đông Triều quản lý trên 10.000ha rừng phòng hộ, trong đó có hơn 3.000ha cần chăm sóc đặc biệt; Tiên Yên 2.000ha; Hoành Bồ 4.000ha; Uông Bí 1.000ha; Bình Liêu 3.000ha... Đấy là chưa nói năm 2013 vừa qua, khoản kinh phí này không được giải ngân, khiến cho công tác quản lý, bảo vệ rừng phòng hộ đã khó càng thêm khó. Ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Công ty Lâm nghiệp Đông Triều cho biết: Nhiều năm qua, mặc dù kinh phí hỗ trợ của Nhà nước cho rừng phòng hộ thấp hoặc không có thì chúng tôi vẫn phải triển khai các giải pháp bảo vệ, quản lý. Tuy nhiên việc này đúng là rất vất vả cho doanh nghiệp, bởi thực tế diện tích rừng phòng hộ cần bảo vệ rất lớn, trong khi đời sống cán bộ, công nhân viên của Công ty vẫn còn khó khăn...
Ngoài ra cũng phải đề cập đến thực trạng một số diện tích thuộc quy hoạch đất rừng phòng hộ song lại được cấp cho các hộ gia đình sản xuất kinh doanh rừng. Tương tự như vậy, trong diện tích quy hoạch rừng phòng hộ còn lẫn diện tích đất canh tác nông nghiệp thổ cư nằm xen kẽ. Thực tế trên xuất phát từ nhiều lý do, trải qua nhiều giai đoạn quản lý, nhất là thời kỳ trước thời điểm quy hoạch 3 loại rừng, song đến nay đã và đang gây nhiều khó khăn trong công tác quản lý rừng và đất rừng phòng hộ.
Rừng phòng hộ có vai trò, giá trị to lớn đối với các hoạt động đời sống xã hội, thiết nghĩ các đơn vị chức năng cần phải có những giải pháp cụ thể, thiết thực để khắc phục những bất cập đang tồn tại, từng bước nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ trên địa bàn.
Việt Hoa
