Năm 2014, xã Quảng Lợi (huyện Đầm Hà) đưa ra kế hoạch giảm 36 hộ nghèo, nhưng đợt tổng kết công tác xoá nghèo vừa qua, xã chỉ có 18 hộ thoát nghèo, vì nhiều nguyên nhân. Hiện xã vẫn còn 96 hộ nghèo (chiếm 16,6%). Năm 2011 là năm thành công nhất trong công tác xoá nghèo của xã khi giảm được hơn 150/300 hộ nghèo. Các năm tiếp sau, xã cũng giảm được vài chục hộ nghèo…
Đi cùng anh cán bộ xã Quảng Lợi chúng tôi đến tìm hiểu các hộ nghèo trên địa bàn. Anh Phùn A Hà, 38 tuổi, ở thôn Thanh Sơn, có 3 con đang tuổi ăn học, là hộ nghèo từ 3 năm nay. Anh Hà bảo: “Khi lấy vợ ra ở riêng tôi phải vay ngân hàng 30 triệu đồng làm nhà đã được 6 năm nhưng vẫn chưa trả hết. Do nợ nần lại phải nuôi con ăn học, tôi mãi vẫn chưa thoát nghèo”. Vợ chồng anh Hà đều là lao động tự do, thu nhập không ổn định. Họ có 1.000m2 ruộng lúa, hàng năm thu được khoảng 6 tạ thóc. Năm nay vợ chồng anh Hà chuyển đổi 400m2 trồng lúa sang trồng rau bắp cải, nhưng trận vỡ đập phụ Đầm Hà Động cuối tháng 10 vừa qua, ruộng bắp cải của gia đình anh bị hỏng hết.
Anh Lỷ A Nhì, 37 tuổi, ở thôn Thanh Sơn, cũng là hộ nghèo. Nhà anh Nhì ở gần Trường THCS Quảng Lợi, nhưng anh lại không biết chữ. Anh Nhì đã tham gia lớp xoá mù chữ của xã, nhưng học xong rồi lại quên. Anh Nhì bảo: “Mình lớn rồi về còn đánh vần o, a, các con nó cười”. Vậy là anh Nhì chỉ tham gia lớp xoá mù chữ được vài buổi rồi thôi. Theo phản ánh của cán bộ xã Quảng Lợi, số người không biết chữ chủ yếu tập trung ở thôn Thanh Sơn, có đến vài chục hộ; các thôn khác cũng lác đác có vài người không biết chữ. Năm 2013, Phòng GD-ĐT, Hội LHPN huyện phối hợp với UBND xã Quảng Lợi đã tổ chức lớp xoá mù chữ cho 20 chị em, chủ yếu ở thôn Thanh Sơn. Lớp học diễn ra vào các buổi tối từ thứ 2 đến thứ 6 hàng tuần, trong 3 tháng. Tại đây, chị em được học cách đọc, viết chữ phổ thông, phép tính cộng, trừ, nhân, chia đến 1.000. Nhưng lớp chỉ đông ở buổi đầu, những ngày sau số học viên vắng dần. Lớp học đành phải kết thúc trước 1 tháng vì “các học viên bận gieo cấy vụ chiêm xuân, khắc phục hậu quả bão lũ”, hay “Già rồi còn đi học, trẻ con ở nhà nó cười, xấu hổ lắm”…
Không biết chữ đồng nghĩa với việc không nắm bắt được các đổi mới về kỹ thuật nuôi trồng cây, con. Khi huyện, xã đưa các mô hình phát triển kinh tế vào và mở lớp tập huấn cho bà con, nhiều hộ nghèo cũng tham gia, nhưng không ghi chép được, nghe rồi về nhà lại quên. Nhiều năm qua, Hội LHPN xã đã phối hợp tổ chức mô hình trồng mía thu hút hàng trăm hộ dân trong xã tham gia, nhưng trong đó không thấy có hộ nghèo nào đăng ký làm mô hình. Năm 2011, Hội LHPN xã vận động chị em phát triển mô hình trồng nấm rơm có 60 hộ dân trong xã tham gia. Mô hình này hợp với hộ nghèo xã thuần nông như Quảng Lợi, vì nguồn nguyên liệu từ rơm rất nhiều không cần phải mua, chủ yếu là “lấy công làm lãi”. Theo tính toán thì bà con trồng nấm chỉ phải đầu tư ban đầu khoảng 3-4 triệu đồng, nếu thuận lợi thì có thể thu hoạch nấm quanh năm, ước tính doanh thu khoảng 13-15 triệu đồng/hộ trồng/năm. Tuy nhiên, sản phẩm bí đầu ra, nấm rơm không vươn ra thị trường ngoài xã. Nấm rơm lại dễ hỏng, khó bảo quản, bảo quản tốn kém. Các hộ trồng nhiều sợ không bán được, trồng ít thì không thu hút được khách mua từ xa đến gom hàng. Vậy là mô hình trồng nấm hiệu quả xoá nghèo cũng không cao.
Dự án tạo lập và phát triển nhãn hiệu củ cải Đầm Hà được triển khai cuối năm 2013, kinh phí hơn 700 triệu đồng nằm trong chương trình xây dựng và phát triển thương hiệu sản phẩm nông nghiệp tỉnh giai đoạn 2013-2014. Dự án nhằm xây dựng mô hình quản lý và phát triển nhẵn hiệu tập thể đối với sản phẩm củ cải Đầm Hà được thực hiện ở nhiều xã. Từ dự án này, Quảng Lợi đã nâng diện tích trồng củ cải 3,5ha năm 2013 lên 14ha năm 2014, chủ yếu tập trung tại các thôn Trung Sơn và Châu Hà là 2 thôn có nhiều hộ nghèo. Thế nhưng trận lũ vỡ đập phụ Đầm Hà Động nằm trên địa bàn xã cuối tháng 10 vừa qua gây thiệt hại lớn cho huyện và xã Quảng Lợi. Tại xã có 34.833m2 diện tích ruộng đất bị đất đá lấp vùi, trong đó có 112.000m2 củ cải và nhiều diện tích hoa màu khác, khiến nhiều hộ nghèo mất ruộng và mất luôn cả cơ hội xoá nghèo trong năm. Một cán bộ xã cho biết: Đập Đầm Hà Động nếu chậm được khắc phục thì ước tính sẽ có 60ha diện tích cấy trồng của người dân bị thiếu nước năm 2015. Thiếu nước đồng nghĩa với mất mùa, nhiều hộ sẽ mất cơ hội xoá nghèo. Để giúp cho Quảng Lợi làm tốt công tác xoá nghèo cần có sự chung tay góp sức của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài tỉnh trong việc khắc phục sự cố vỡ đập Đầm Hà Động, tạo nguồn nước tưới cho các cánh đồng…
Anh Vũ
