Có sản lượng khai thác hàng chục tấn một năm, con rươi và con cáy đang giúp nhiều hộ gia đình ở xã Xuân Sơn (Đông Triều) từng bước thoát nghèo, ổn định thu nhập.
Chúng tôi đến gia đình chị Nguyễn Thị Chúc ở thôn Xuân Cầm, hộ có sản lượng khai thác rươi, cáy hàng năm lớn nhất của xã Xuân Sơn. Chị Chúc cho biết: 8 năm trước khi gia đình tôi mới đến vùng này còn vắng lắm. Tôi xin địa phương cấp cho 4ha để khai hoang phát triển kinh tế. Vợ chồng động viên nhau bắt tay vào phát cỏ, đắp đập be bờ, rồi ngăn thành từng ô để cấy lúa. Ngoài diện tích cấy lúa ra, diện tích còn lại gia đình tôi dành chỗ cho rươi, cáy phát triển. Để thuận lợi cho rươi và cáy phát triển, chúng tôi ngăn ô, cải tạo đất cho tơi xốp, không sử dụng hoá chất, phân bón hoá học. Với cách làm này, trong 3 năm nay, gia đình tôi khai thác được 3 tấn cáy và 8 tạ rươi, cho thu nhập 800 triệu đồng. Bên cạnh đó, gia đình tôi cũng mở nhà hàng chuyên phục vụ các món ăn được chế biến từ rươi, và cáy.
Cũng ở thôn Xuân Cầm, chị Nguyễn Thị Biên có 3 mẫu ruộng tại khu Bãi Dỏm, được chuyển đổi từ năm 2006. Do cấy lúa năng suất không cao trong khi đó khai thác rươi và cáy lại cho thu nhập cao hơn, nên chị đã chuyển toàn bộ diện tích này để sang làm cáy và rươi. Theo chị Biên thì cáy và rươi có trong tự nhiên không phải đầu tư kinh phí nhiều, chỉ mua vật dụng để đánh bắt như rọ, lưới thả. Hiện nay, nhà chị có khoảng hơn 400 rọ để đánh bắt suốt mùa cáy từ tháng 3 đến tháng 8 âm lịch. Mỗi ngày chị thả 2 lượt sáng sớm và trưa, mỗi đợt thả 400 rọ, mỗi ngày chị thu được khoảng 15kg cáy. Với giá cáy tươi hiện tại từ 70.000 đến 80.000 đồng/kg, mỗi tháng nhà chị cũng thu được hơn 20 triệu đồng. Ngoài lượng cáy để bán cho thương lái, chị Nguyễn Thị Biên làm mắm cáy. Theo chị, mắm cáy ở Xuân Sơn quyện đặc sánh, cốt cáy nổi lên trên chứ không chìm xuống đáy. Thường một cân cáy có thể làm được 1 lít mắm. Từ mô hình khai thác cáy này, mỗi năm gia đình chị thu nhập trên 200 triệu đồng.
Xã Xuân Sơn nằm bên cạnh lưu vực sông Cầm, dưới tác động của thuỷ triều, lên xuống nên vùng này có nhiều rươi, cáy. Với những lợi thế đó, Xuân Sơn đã lựa chọn mắm rươi và mắm cáy để đăng ký vào chương trình mỗi xã, phường một sản phẩm của tỉnh. Theo số liệu thống kê, hiện nay, trên địa bàn Xuân Sơn có 60ha phục vụ cho khai thác cáy, rươi, tập trung chủ yếu ở 4 thôn, thôn 1, 2, 4 và thôn Xuân Cầm. Ước tính, mỗi thôn thu hoạch 3 tạ cáy một ngày.
Để nâng cao hơn nữa giá trị của nguồn lợi này, ông Nguyễn Công Miên, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Sơn, cho biết: Xã đã triển khai thành lập một HTX và đã có 27 hộ đăng ký tham gia trên diện tích 26,9ha. HTX này có nhiệm vụ hỗ trợ đăng ký xây dựng thương hiệu, đồng thời khuyến khích bà con phát triển nuôi quảng canh cải tiến hai loài này. Xã cũng tập trung hỗ trợ nguồn vốn vay tại chỗ cho bà con phát triển sản xuất, xây dựng khu giới thiệu sản phẩm trên thị trường. Hy vọng, trong tương lai gần mắm cáy, mắm rươi của Xuân Sơn sẽ là thương hiệu đặc trưng, có uy tín trên thị trường.
Dương Trường
