Việc định vị chính xác những mặt hàng chủ lực trong Chương trình “Quảng Ninh - Mỗi xã, phường một sản phẩm” (OCOP) chính là bước đi đầu tiên, đóng vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình triển khai chương trình trên địa bàn tỉnh.
Lúng túng trong lựa chọn sản phẩm
Với đặc điểm điều kiện tự nhiên đa dạng đã giúp cho Quảng Ninh có đủ các sản vật, sản phẩm truyền thống từ rừng xuống biển. Tuy nhiên, do chưa biết cách tổ chức sản xuất nên việc phát triển sản phẩm còn dựa vào tài nguyên sẵn có, do đó sản phẩm mới chủ yếu được khai thác dưới dạng thô, hình thức đơn điệu, chưa tạo được sự khác biệt và nâng cao giá trị gia tăng. Đặc biệt là phần lớn các sản phẩm chưa hoàn thiện xây dựng thương hiệu và chưa tạo ra được chuỗi cung ứng sản phẩm rộng rãi ra thị trường trong và ngoài tỉnh, do đó người tiêu dùng chưa biết nhiều đến sản phẩm. Xuất phát từ thực trạng trên, quyết tâm của tỉnh trong việc triển khai OCOP thực chất chính là giải pháp để phát triển kinh tế từ các sản phẩm nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, truyền thống văn hoá, danh thắng các địa phương như: Vải chín sớm Phương Nam, chả mực Hạ Long, rượu mơ Yên Tử, trứng vịt biển Đầm Hà, cá duội Cô Tô, lễ hội hoa mai, du lịch làng quê Yên Đức... Bởi lẽ, các sản phẩm này vốn dĩ là những tiềm năng lợi thế của các vùng, miền nhưng chưa được phát huy, khai thác để phát triển kinh tế nâng cao thu nhập cho người dân vùng nông thôn. Do vậy, ngay khi bước vào triển khai kế hoạch chương trình năm 2014, Ban Điều hành OCOP tỉnh đã yêu cầu các địa phương tiến hành rà soát lại các nhóm sản phẩm mang tính đặc trưng riêng, có lợi thế ở khu vực nông thôn nhằm góp phần tái cơ cấu nền kinh tế nông thôn của tỉnh, theo hướng phát triển nông thôn nội sinh và gia tăng giá trị hàng hoá. Theo số liệu thống kê của Ban Điều hành OCOP tỉnh, sau 5 tháng triển khai chương trình (tính đến hết ngày 15-4), đã có 49 sản phẩm của 14 địa phương đăng ký tham gia chương trình. Các sản phẩm này chủ yếu tập trung ở nhóm thực phẩm - ẩm thực với 23/49 sản phẩm, tiếp đó là nhóm đồ uống với 11/49 sản phẩm, nhóm thảo dược, trang trí nội thất và dịch vụ là 15/49 sản phẩm. Tuy nhiên, điều đáng nói là một số địa phương vẫn còn khá lúng túng trong việc xác định đúng những sản phẩm chủ lực và bộc lộ không ít điều bất cập. Đơn cử như huyện Hoành Bồ, cuối tháng 3 vừa qua huyện đã đăng ký tham gia 5 sản phẩm gồm: Gà địa phương (gà Bang Trới) và gà siêu trứng; sản phẩm từ cây ba kích; rượu Bâu dân tộc Dao Thanh Y (xã Bằng Cả); sản phẩm từ nấm linh chi và các sản phẩm từ mật ong Hoành Bồ. Nhưng theo Ban Điều hành OCOP, trong 5 sản phẩm trên chỉ có 2 sản phẩm là rượu Bâu và sản phẩm từ nấm linh chi là có khả năng phát triển. Sau đó, huyện đã có sự điều chỉnh bằng việc đăng ký lại các sản phẩm khác là: Ổi ông Đới, rượu Bâu, trà Linh Chi Yên Tử, túi Linh Chi nguyên tai và túi Linh Chi thái lát. Nhưng trong cuộc họp thống nhất các sản phẩm với Tiểu ban Phát triển sản phẩm OCOP ngày 16-4, huyện cũng khẳng định rằng, sản phẩm ổi ông Đới sẽ khó phát triển trong năm 2014 vì cả huyện mới có 1-2 hộ trồng ổi này. Hay như huyện Tiên Yên, trước đó huyện cũng đăng ký 4 sản phẩm tham gia chương trình gồm: Kẹo lạc hồng, bánh gật gù, dưa chua và khau nhục. Nhưng cho đến nay huyện Tiên Yên chỉ còn giữ lại sản phẩm kẹo lạc hồng để đưa vào OCOP. Một số địa phương khác hiện vẫn chưa chốt được danh sách sản phẩm đưa vào triển khai trong năm 2014.
Phải để người dân tự quyết định
Để hiểu sâu hơn về vai trò của người dân trong việc đăng ký, lựa chọn sản phẩm, trao đổi với chúng tôi, ông Ngô Tất Thắng, Phó Ban chuyên trách điều hành OCOP tỉnh cho biết: “Để tháo gỡ những vướng mắc trên, hiện Ban Điều hành OCOP tỉnh đang phối hợp với đơn vị tư vấn là Công ty TNHH MTV Dược khoa (Trường Đại học Dược Hà Nội) để tiến hành các bước khảo sát đánh giá thực trạng các sản phẩm truyền thống trên địa bàn tỉnh. Từ đó sẽ xây dựng chu trình chuẩn để lựa chọn, hỗ trợ phát triển các sản phẩm; xây dựng tiêu chí cụ thể để lựa chọn ý tưởng sản phẩm để từ đó triển khai tập huấn cho cán bộ được lựa chọn vào hệ thống tổ chức OCOP, cho cộng đồng về xây dựng ý tưởng kinh doanh, phát triển sản phẩm...”. Ông Thắng cũng cho biết thêm, động lực cơ bản để OCOP phát triển bền vững chính là phải đặt người dân nông thôn vào vị trí trung tâm của quá trình triển khai, phát triển mọi hoạt động trong chương trình. Vì vậy, chính họ phải là người phát hiện ra tiềm năng, thế mạnh của quê hương mình, chính họ phải đánh giá được sức lan toả của sản phẩm, để từ đó tự quyết định lựa chọn và phát triển các sản phẩm có lợi thế cạnh tranh nhất. Lúc đó họ mới chịu trách nhiệm theo đuổi đến cùng sản phẩm của mình.
Theo lộ trình, Quảng Ninh phấn đấu đến năm 2016 sẽ có 40-60 sản phẩm được phát triển hoặc nâng cấp và thương mại hoá thành công, tạo doanh thu 200 tỷ đồng/năm. Như vậy, để chương trình đạt kết quả tốt nhất, việc lên danh sách sản phẩm không chỉ đơn thuần thống kê xã, phường có những sản phẩm gì, mà địa phương cần lựa chọn sản phẩm từ chính mong muốn của người dân và cộng đồng. Nếu thấy sản phẩm đó có thể tạo ra những lợi thế cạnh tranh thì phải xây dựng chiến lược phát triển. Đồng thời, các địa phương cũng cần lưu ý rằng, không chỉ những sản phẩm truyền thống mà những sản phẩm mới nhưng có lợi thế cũng cần được xem xét để đưa vào chương trình.
Hoàng Nga
