Vừa qua, Bộ LĐ-TB&XH đã triển khai chương trình thí điểm giám định ADN đối với 500 hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin trên toàn quốc để xác định danh tính liệt sĩ. Ngay sau khi có hướng dẫn thực hiện, Sở LĐ-TB&XH đã chỉ đạo các địa phương khẩn trương tuyên truyền vận động đến các gia đình thân nhân liệt sĩ nắm rõ được mục đích, ý nghĩa của chương trình để đăng ký tham gia. Song đến thời điểm này, chương trình giám định ADN xác định danh tính liệt sĩ dường như chưa nhận được sự quan tâm, tham gia của người dân. Hiện mới có một trường hợp đại diện gia đình thân nhân liệt sĩ đăng ký tham gia chương trình, đó là anh Trần Văn Hưng, xã Yên Mỹ, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang. Anh Hưng đề nghị xét nghiệm ADN để xác định danh tính liệt sĩ Trần Văn Đáo, chú ruột anh, hiện đang được quy tập tại Nghĩa trang Việt Hưng, TP Hạ Long.
Giống như nhiều địa phương khác, hiện nay số mộ liệt sĩ biết một phần thông tin, hoặc chưa xác định được thông tin tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh còn khá lớn. Theo con số thống kê của ngành LĐ-TB&XH, hiện trong số 3.615 mộ liệt sĩ trong 22 nghĩa trang liệt sĩ toàn tỉnh, có 2.538 mộ có hài cốt và đủ danh tính, còn lại 879 mộ có hài cốt nhưng không có thông tin hoặc thiếu các thông tin cơ bản như tên họ hoặc quê quán... Ngoài ra thì hệ thống quản lý mộ liệt sĩ còn ghi nhận 198 mộ vọng (tức mộ không có hài cốt), 1 mộ tập thể, 7 mộ chỉ có tên liệt sĩ. Đặc biệt là số mộ được cho là mộ liệt sĩ, được quy tập về địa phương bằng phương pháp ngoại cảm trong thời gian gần đây đã tăng nhanh, lên đến 80 mộ. Với con số thống kê trên, lẽ ra nhu cầu tham gia chương trình giám định ADN để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trên địa bàn tỉnh phải lớn. Thế nhưng thực tế lại đạt kết quả tương đối hạn chế so với nhiều địa phương khác.
Nguyên nhân của tình trạng này, theo anh Cù Huy Dũng, chuyên viên Phòng Người có công, Sở LĐ-TB&XH thì không phải bởi gia đình thân nhân liệt sĩ chưa nắm được mục đích, ý nghĩa của chương trình, mà vấn đề nằm ở tư tưởng nhận thức. Họ không tham gia vì không muốn có những xáo trộn, nhất là xáo trộn về mặt tinh thần... Chị Đinh Thị H. (TP Hạ Long), thân nhân một mộ liệt sĩ chưa đầy đủ thông tin tại nghĩa trang Việt Hưng tâm sự: “Đúng là nếu xác định được chính xác, đầy đủ thông tin về các mộ liệt sĩ hiện còn khuyết thiếu thông tin thì không còn gì quý hơn. Thế nhưng vấn đề tâm linh trong mỗi con người, mỗi gia đình còn rất nhạy cảm. Hơn nữa cũng đã nhiều năm thờ cúng, tin tưởng đó là người nhà mình rồi thì thực ra không ai còn muốn đào xới lên để làm gì nữa...”.
Thực tế hiện có không ít người suy nghĩ như chị H. Họ cho rằng xét ở khía cạnh văn hoá tâm linh của người Việt việc động chạm đến người đã khuất từ trước đến nay ít được đề cập đến. Trong khi đó quy trình triển khai giám định ADN bắt buộc phải tiến hành khai quật để lấy mẫu xương cốt của liệt sĩ làm cơ sở giám định. Ngoài ra thì đối với các mộ liệt sĩ được quy tập bằng biện pháp ngoại cảm thì sức mạnh niềm tin ở đây gần như là tuyệt đối. Hầu hết các thân nhân gia đình liệt sĩ chấp nhận tìm mộ bằng phương pháp này đều mặc nhiên công nhận kết quả. Tuy nhiên, theo các báo cáo mới đây của Bộ LĐ-TB&XH, nhiều mộ liệt sĩ tìm về bằng phương pháp ngoại cảm đều không chính xác. Thực tế hiện nay phương pháp giám định ADN được coi là phương pháp khoa học có độ chuẩn xác cao nhất trong tất cả các biện pháp xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Anh Trần Văn Hưng, thân nhân liệt sĩ Trần Văn Đáo cho biết: “Trước khi yêu cầu giám định ADN cho chú tôi, tôi đã bỏ công tìm hiểu rất kỹ về tính hiệu quả và cơ sở khoa học của biện pháp này. Bởi vậy tôi tin rằng, việc chúng tôi làm hôm nay là để mang lại sự yên lòng cho cả người đang sống và người đã khuất...”.
Quảng Ninh cũng như cả nước đều có nhiều mộ liệt sĩ bị thất lạc từ thời kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, cách đây từ 30-60 năm nên đã có không ít trường hợp nhầm lẫn danh tính liệt sĩ cần phải xác định lại. Chính vì vậy, việc triển khai các biện pháp khoa học như giám định AND là việc làm cần thiết. Các cơ quan chức năng cần tiếp tục tăng cường tuyên truyền, vận động để thay đổi, nâng cao nhận thức của người dân, trong đó đặc biệt là các gia đình thân nhân liệt sĩ chưa biết đủ thông tin, hoặc thông tin chưa chính xác tham gia chương trình giám định ADN xác định danh tính liệt sĩ.
Thanh Bình
