Thời gian qua thực hiện việc sắp xếp, đổi mới, nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước (DNNN) trên địa bàn tỉnh, nhiều doanh nghiệp đã vượt qua khó khăn, đứng vững và không ngừng phát triển. Tuy nhiên, bên cạnh đó, không hẳn đã hết những khó khăn.
Kết quả đạt được
Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về sắp xếp, đổi mới và nâng cao hiệu quả DNNN, Quảng Ninh đã tiến hành nhiều đợt sắp xếp, đổi mới quản lý doanh nghiệp với nhiều hình thức và biện pháp xử lý khác nhau như: Sáp nhập, giải thể, cổ phần hoá (CPH), bán, khoán kinh doanh và cho thuê, trong đó chủ yếu là tiến hành CPH doanh nghiệp. Đồng thời hỗ trợ, bổ sung vốn, bảo hộ sản phẩm, thực hiện các chính sách khuyến khích, ưu đãi đầu tư tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phát triển theo định hướng của tỉnh. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động tìm nguồn vốn đầu tư, tăng năng lực sản xuất, đổi mới công nghệ, nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Đồng thời nhiều doanh nghiệp thực sự thay đổi phương thức quản lý, bước đầu chấn chỉnh và hoàn thiện cơ chế hoạt động của doanh nghiệp. Nếu như trước đây khi chưa CPH doanh thu của các doanh nghiệp là trên 1.600 tỷ đồng, năm 2010 đạt trên 3.500 tỷ đồng. Trong đó có một số doanh nghiệp đạt doanh thu cao như: Công ty CP Đầu tư và Xuất nhập khẩu Quảng Ninh đạt trên 98 tỷ đồng (năm 2003) đến năm 2010 doanh thu đạt trên 200 tỷ đồng.
| Bên cạnh những thay đổi về cơ cấu cổ phần, tiến trình cổ phần hoá diễn ra đã cơ bản làm thay đổi cách nghĩ, cách làm trong mỗi doanh nghiệp. Qua đó, đã tạo ra một đội ngũ cán bộ quản lý kinh tế, quản trị doanh nghiệp ngày càng thích ứng với cơ chế thị trường. |
Có thể thấy, khi thực hiện CPH, bộ mặt của doanh nghiệp có những thay đổi tích cực. Vốn Nhà nước tại doanh nghiệp được đánh giá khách quan hơn, tiếp cận với phương thức thị trường tốt hơn. Mặt khác, do phát hành thêm cổ phiếu để thực hiện các phương án sản xuất kinh doanh mới nên vốn hoạt động của các doanh nghiệp đều tăng. Cùng với đó, cơ cấu cổ phần bình quân của các công ty cổ phần cũng thay đổi theo chiều hướng giảm dần vốn của Nhà nước và tăng dần vốn doanh nghiệp và người lao động. Bên cạnh những thay đổi về cơ cấu cổ phần, tiến trình CPH diễn ra đã cơ bản làm thay đổi cách nghĩ, cách làm trong mỗi doanh nghiệp. Qua đó, đã tạo ra một đội ngũ cán bộ quản lý kinh tế, quản trị doanh nghiệp ngày càng thích ứng với cơ chế thị trường, giúp doanh nghiệp có những bước phát triển chiến lược, nâng cao doanh thu. Sau hơn 10 năm thực hiện CPH, đến thời điểm này tuy chỉ còn 17 doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước thuộc tỉnh, song đã có 14 doanh nghiệp làm ăn có lãi (trong đó có một số doanh nghiệp đạt lãi cao như: Công ty TNHH một thành viên Xổ số kiến thiết Quảng Ninh; Công ty TNHH một thành viên Bến xe - bến tàu Quảng Ninh...). Đặc biệt các doanh nghiệp sau khi CPH đã huy động vốn của các nhà đầu tư, người lao động. Mặt khác, do phát hành thêm cổ phiếu để thực hiện các phương án sản xuất kinh doanh mới nên vốn điều lệ của các doanh nghiệp đều tăng. Năm 2010 tổng vốn điều lệ đạt trên 600 tỷ đồng, tăng 191% so với vốn điều lệ đăng ký lần đầu.
Vẫn còn những tồn tại
Có thể thấy doanh nghiệp Nhà nước của Quảng Ninh đã vượt qua nhiều thử thách, đứng vững và không ngừng phát triển, thực sự đủ chi phối được các ngành, các lĩnh vực then chốt và sản phẩm thiết yếu, góp phần chủ yếu để kinh tế Nhà nước thực hiện được vai trò chủ đạo, ổn định phát triển kinh tế - xã hội. Hệ thống doanh nghiệp Nhà nước thuộc tỉnh quản lý sau khi được sắp xếp lại đã hoạt động có hiệu quả hơn, nhiều doanh nghiệp đã thích ứng và quan tâm đến nhu cầu thị trường. Tích cực chủ động tìm nguồn vốn đầu tư, tăng năng lực sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, cải tiến phương pháp tiếp thị, đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm. Bên cạnh những mặt thuận lợi, CPH các doanh nghiệp Nhà nước thời gian qua theo đánh giá của Sở Kế hoạch và Đầu tư vẫn còn một số hạn chế như: Một số doanh nghiệp khi chuyển đổi thành công ty cổ phần chưa giải thích phổ biến nội dung đầy đủ mà người lao động quan tâm nhất là vấn đề tiền lương, chế độ chính sách do đó ban đầu người lao động chưa thực sự quan tâm. Quy mô doanh nghiệp còn nhỏ. Hiệu quả sản xuất kinh doanh của nhiều doanh nghiệp còn thấp chưa tương xứng với các nguồn lực đã có và sự hỗ trợ đầu tư của Nhà nước, hiệu quả sức kinh doanh còn thấp. Cơ cấu còn nhiều bất hợp lý, doanh nghiệp Nhà nước phát triển chồng chéo, trùng lặp về ngành nghề... Bên cạnh đó, vẫn có 17 đơn vị kinh doanh lỗ với số lỗ là 19 tỷ đồng, chiếm 3% số vốn Nhà nước đã đầu tư vào doanh nghiệp. Điển hình là các Công ty lâm nghiệp, hiện nay vốn nhà nước ở mỗi công ty từ 2,6 tỷ đồng đến trên 10 tỷ đồng. Lợi nhuận từ hoạt động trồng, khoanh nuôi bảo vệ rừng và dịch vụ lâm nghiệp của các công ty lâm nghiệp không cao. Đơn cử như Công ty Lâm nghiệp Hoành Bồ nhiều năm kinh doanh thua lỗ (năm 2008 lỗ 300 triệu đồng, năm 2009 lỗ 800 triệu đồng và năm 2010 tiếp tục lỗ 542 triệu đồng). Nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này là do doanh nghiệp còn thói quen trông chờ, ỷ lại vào hỗ trợ của Nhà nước.
Để tiếp tục nâng cao hiệu quả quá trình CPH doanh nghiệp giai đoạn 2011-2015 tiến tới hội nhập với nền kinh tế thế giới, tỉnh tập trung thực hiện một số giải pháp: Kiện toàn Ban chỉ đạo đổi mới doanh nghiệp của tỉnh. Đồng thời, thực hiện lành mạnh hoá tài chính của các doanh nghiệp 100% vốn nhà nước trước khi chuyển sang công ty cổ phần; tăng cường công khai, minh bạch và thị trường trong quá trình CPH doanh nghiệp; cải cách thủ tục hành chính... Hy vọng rằng, với những giải pháp trên sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước sau khi chuyển đổi.
Hiểu Trân
