Quảng Ninh có hệ thống cửa khẩu phân bố trên dọc tuyến biên giới, là cửa ngõ giao dịch xuất nhập khẩu với Trung Quốc và các nước trong khu vực. Có hệ thống cảng biển, cảng nước sâu có năng lực bốc xếp cho tàu hàng vạn tấn,... tạo ra nhiều thuận lợi cho ngành vận tải đường biển giữa nước ta với các nước trên thế giới. Với những tiềm năng được hội tụ nêu trên, Quảng Ninh có vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của cả nước và của vùng. Tuy nhiên, có thể nói các hoạt động dịch vụ logistics của tỉnh nói chung và đặc biệt là tại các khu kinh tế cửa khẩu hiện nay rất thiếu và cần được tăng cường đầu tư.
Logistics là yếu tố động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt phát triển thương mại trong nước và xuất nhập khẩu, cung ứng và phân phối hàng hoá, dịch vụ đáp ứng và thoả mãn nhu cầu tiêu dùng. Cũng vì thấy được các lợi thế này nên từ năm 2005 các nước ASEAN đã đưa logistics là một trong 12 lĩnh vực ưu tiên hội nhập trong khối ASEAN. Hiện nay trên địa bàn tỉnh đặc biệt là tại các khu kinh tế cửa khẩu, các ngành dịch vụ có những bước phát triển mạnh, đa dạng, mang tính đột phá, là động lực quan trọng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Tiêu biểu như thành phố cửa khẩu Móng Cái, trong giai đoạn 2006-2010, giá trị tăng thêm các ngành dịch vụ bình quân 18,35%; giá trị hàng hoá qua cửa khẩu đạt 12.176 triệu USD, tăng bình quân 25,2%/năm. Các hoạt động tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu, chuyển tải tăng trưởng cao và được quản lý theo quy định. Hệ thống kho ngoại quan, kho hàng chờ xuất được mở rộng, đáp ứng tốt yêu cầu lưu chuyển hàng hoá XNK của các doanh nghiệp.
Mặc dù vậy nhưng đến thời điểm này, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ logistics vẫn chỉ là phát huy lợi thế sẵn có chứ chưa hoạch định được chiến lược phát triển bền vững. Lĩnh vực logistics còn quá mới mẻ, bản thân các doanh nghiệp dịch vụ logistics vẫn chưa được trang bị đầy đủ hiểu biết, kiến thức về ngành trong khi đó chính sách Nhà nước còn bất cập, thiếu phối hợp, không rõ ràng... nên chưa thật sự tạo điều kiện phát triển thị trường này. Doanh nghiệp hoạt động dịch vụ logistics trên địa bàn tỉnh hầu hết vẫn chỉ có quy mô nhỏ và rất nhỏ. Trong thực tế, hầu hết doanh nghiệp của tỉnh hiện nay mới đóng vai trò như những nhà cung cấp dịch vụ vệ tinh cho các công ty logistics nước ngoài, như đảm nhận việc khai báo hải quan, cho thuê phương tiện vận tải, kho bãi... Chưa có doanh nghiệp nào đủ sức tổ chức, điều hành toàn bộ quy trình hoạt động logistics.
Hiện nay, Quảng Ninh đã và đang hình thành hệ thống cảng biển quy mô tầm cỡ quốc gia và khu vực Đông Nam Á như Khu dịch vụ cảng biển Hải Hà (tương lai nằm trong Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái - Hải Hà), cảng nước sâu Cái Lân, cảng Cửa Ông, cảng Chùa Vẽ... Do vậy, rất cần sự liên kết giữa các doanh nghiệp phát triển các loại hình dịch vụ hậu cần sau cảng (logistics), nâng cao lợi thế cạnh tranh, khai thác tối đa và có hiệu quả hoạt động các cảng biển trên địa bàn. Tuy nhiên, hệ thống kho bãi, năng lực bốc dỡ hàng hoá xuất nhập khẩu tại các cảng hiện nay còn yếu, không đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế biển của tỉnh theo định hướng đến năm 2015 và tầm nhìn 2020. Hiện nay, để phát triển một cách đồng bộ hệ thống dịch vụ Logistics, UBND tỉnh đã giao ngành Công thương phối hợp với các ngành chức năng xây dựng chương trình trọng tâm, lập đề án phát triển hệ thống dịch vụ logistics trên địa bàn tỉnh và đặc biệt là tại các khu kinh tế cửa khẩu. Thực hiện chủ trương đa dạng hoá việc huy động nguồn vốn và các chính sách ưu đãi đầu tư, các KKT cửa khẩu của tỉnh đã tích cực kêu gọi, thu hút nhiều thành phần kinh tế trong và ngoài nước vào lĩnh vực này.
Dịch vụ Logistics phát triển sẽ góp phần quan trọng trong việc đạt mục tiêu đến năm 2015, kim ngạch xuất khẩu chung qua các cửa khẩu của tỉnh đạt 9-10 tỷ USD, trong đó xuất khẩu qua các cửa khẩu biên giới chiếm 60-65%. Phấn đấu giá trị hàng hoá dịch vụ như kho ngoại quan, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu… chiếm 25-35% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trên địa bàn. Thu hút được nhiều doanh nghiệp cung ứng dịch vụ kho, giao nhận - vận chuyển, thông tin, giao dịch, lao động, tư vấn, bảo hiểm… đến tham gia hoạt động tại các khu kinh tế cửa khẩu, khu thương mại biên giới.
Lê Hải
