[audio(1806)]
Than lậu ở đây là chỉ nói đến việc xuất lậu than bằng đường biển qua khu vực cảng Vạn Gia. Theo đánh giá của các cơ quan có chức năng chống buôn lậu như: Hải quan, Biên phòng, Quản lý thị trường, Công an… thì 6 tháng đầu năm 2012 tình hình xuất lậu than đã giảm rất nhiều, các ngành bắt buôn lậu chưa được vài vạn tấn than. Săn lùng cả đêm, ém người ở cảng than nội địa Đội Kiểm soát số 2 Hải quan cũng chỉ bắt được 9 vụ với tổng cộng 267 tấn than.
Có hai nguyên nhân làm giảm hẳn nguồn than xuất lậu. Thứ nhất, khách mua ít, các doanh nghiệp Trung Quốc cũng rơi vào tình trạng trì trệ, đình đốn sản xuất. Thứ hai - quyết định hơn, là Tỉnh uỷ, UBND tỉnh chỉ đạo chặt chẽ, các ngành vào cuộc quyết liệt nên tình trạng khai thác, vận chuyển, chế biến, kinh doanh than trái phép trên địa bàn toàn tỉnh đã được ngăn chặn và đẩy lùi một cách cơ bản (Thông báo kết luận của Thường trực Tỉnh uỷ ngày 25-6-2012). Quyết liệt không chỉ ở ngăn chặn nguồn khai thác than mà ở cả trong quy trình tịch thu phát mại. Được xem là loại hàng hoá đặc biệt, than tịch thu theo quy định chỉ được bán cho ngành Than (Quyết định số 858/QĐ-UBND-CN). Ngành Than cũng chỉ giao cho 3 doanh nghiệp mua than, đó là: Công ty Kho vận và Cảng Cẩm Phả; Công ty Kho vận Hòn Gai; Công ty Kho vận Đá Bạc. Quy định thế là cần thiết, thể hiện ý chí của chính quyền cùng với các ngành quyết tâm ngăn chặn buôn lậu than qua đường biển.
Tuy nhiên, việc thực hiện rất khó khăn, các cơ quan chống buôn lậu đều khẳng định như vậy. Theo văn bản nếu bắt được một tàu than lậu ở vùng biển Cô Tô phải áp tải về Công ty Kho vận và Cảng Cẩm Phả cách nơi bắt giữ hàng trăm cây số. Áp tải về không bán ngay được phải chờ lấy mẫu than để giám định, nhanh nhất cũng mất 5 ngày. Giữ phương tiện, tổ chức canh gác đã đành, nhưng nếu chìm tàu của chúng tôi ai chịu? Các ngành bắt buôn lậu vẫn lúng túng khi trả lời câu hỏi này. Chưa hết, than xuất lậu thường được đo bằng mớn nước nhưng khi các công ty kho vận mua, bốc xúc lên thì lại cân bằng cân điện tử. Thường thì việc cân đo, giám định lại (cũng là việc cần thiết của các công ty kho vận khi mua hàng) số lượng than sẽ giảm đi, chất lượng (độ tro, nhiệt lượng) kém đi, tiền phát mại ít, không đúng với số lượng, chất lượng khi bắt giữ. Thế là phải họp bàn, phải làm biên bản, ký tá giấy tờ sổ sách lại. Những khó khăn về thủ tục mua bán đã tốn rất nhiều thì giờ, công sức, bắt mua, bắt bán theo địa chỉ như vậy gây mệt mỏi cho những người thực hiện. Mặt khác, mua vài chục, hay vài trăm tấn than bắt lậu chẳng bõ bèn gì so với hàng triệu tấn than đang tồn kho. Có ý kiến trong ngành Than cho rằng, bán than như thế vừa mất tiền, vừa để phơi mưa phơi nắng mà chẳng biết bao giờ bán được. Vậy là người mua đủng đỉnh. Văn bản của UBND tỉnh yêu cầu Vinacomin vào cuộc tích cực hơn là vì sự đủng đỉnh này. Đây cũng chính là nguyên nhân thúc đẩy Giám đốc Sở Tài chính ký phát mại 155 tấn than 7C cho Công ty CP Tập đoàn kinh tế Đông Bắc. Bán như thế là sai, UBND tỉnh ra thông báo nghiêm khắc phê bình.
Vậy thì phải sửa chữa như thế nào? UBND tỉnh giao cho Sở Công thương thu thập kiến nghị của các ngành, gọn lại có mấy ý kiến nghị sau: Bắt được than xuất lậu ở vùng biển nào gần bờ thì kéo vào bán cho kho vận. Xa như Cô Tô, Vạn Gia, nếu kho vận ra mua được thì hay, nếu không thì cho phép hội đồng phát mại cho doanh nghiệp có đăng ký kinh doanh than. Hoá đơn phát mại ghi rõ ngày cho phép tiêu thụ. Quá ngày là doanh nghiệp phạm luật. Mà phạm luật thì các cơ quan pháp luật lại bắt giữ. Biển rộng thế nhưng những doanh nghiệp vận tải vẫn phải qua nhiều cửa ải, chỉ các cơ quan chống lậu lờ đi thì mới qua được. Do vậy để cho doanh nghiệp lợi dụng giấy tờ là trách nhiệm của các cơ quan công quyền.
Chống buôn lậu than qua đường biển là việc làm thường xuyên, lâu dài. Biển vẫn có một đường buôn lậu nữa lớn hơn khi tàu hàng nghìn tấn chạy thẳng ra Bạch Long Vỹ, ngoặt vào Phòng Thành như báo cáo chống buôn lậu của Hải quan. Tàu ấy Quảng Ninh chưa bắt giữ được. Những giải pháp đề ra là phòng chống tàu nhỏ buôn lậu qua cửa Vạn Gia và phải bàn bạc, thảo luận để tìm ra cách hữu hiệu nhất, vừa triệt để chống buôn lậu, vừa phát mại than (nếu có) thật nhanh chóng, sao cho cả người bán, người mua và cả người tịch thu than cũng thấy vừa lòng.
Vũ Điều (CTV)
