Ngày 20-11-2014, tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội khoá XIII đã thông qua Luật Hộ tịch. Luật có hiệu lực từ ngày 1-1-2016. Qua gần 10 tháng thực hiện cho thấy, Luật đã khắc phục được nhiều tồn tại, bất cập trong công tác đăng ký và quản lý hộ tịch trên địa bàn tỉnh.
Sâu sát đến cơ sở
Trước khi Luật Hộ tịch có hiệu lực, công tác đăng ký và quản lý hộ tịch bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập, như: Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về hộ tịch tuy nhiều nhưng chủ yếu là nghị định, thông tư nên hiệu lực thi hành còn hạn chế, gây khó khăn cho người dân và cơ quan chức năng; việc tồn tại nhiều cấp có thẩm quyền đăng ký hộ tịch dẫn đến sự chồng chéo giữa chức năng quản lý và đăng ký hộ tịch; có những địa phương lại sử dụng chức danh “Tư pháp - hộ tịch” để bố trí vào các vị trí khác... dẫn đến công chức tư pháp - hộ tịch vừa không ổn định, thiếu chuyên nghiệp, vừa chậm hoặc không đáp ứng kịp thời yêu cầu đăng ký hộ tịch của người dân... Những bất cập trên không chỉ gây khó khăn, phiền hà cho người dân mà còn làm giảm hiệu quả quản lý dân cư. Chính bởi vậy, Luật Hộ tịch được ban hành đã tạo cơ sở pháp lý lâu dài, ổn định, thống nhất cho công tác đăng ký và quản lý hộ tịch theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp; khắc phục những tồn tại, bất cập trước đây.
Ngay từ cuối năm 2015, ngay sau khi có kế hoạch triển khai của Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp đã tham mưu UBND tỉnh ban hành kế hoạch, văn bản để đưa Luật vào thực tiễn. Cùng với đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cán bộ tư pháp - hộ tịch cũng được tiến hành đồng bộ. Để đáp ứng tiêu chuẩn của công chức tư pháp - hộ tịch cấp xã theo tiêu chuẩn của Luật, Bộ Tư pháp đã ban hành kế hoạch đến hết năm 2019 sẽ bồi dưỡng và cấp chứng chỉ cho nhóm công chức này trên phạm vi toàn quốc; tuy nhiên với Quảng Ninh, tỉnh sẽ hoàn thành xong trong năm 2017.
Bên cạnh đó, Sở Tư pháp còn thành lập đoàn công tác xuống làm việc trực tiếp với các địa phương để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về nghiệp vụ hộ tịch, hỗ trợ các địa phương trên địa bàn tỉnh trong việc giải quyết những sự kiện hộ tịch phát sinh trên thực tế nhưng trong Luật chưa quy định rõ ràng; đồng thời tổ chức trợ giúp pháp lý miễn phí cho người dân ở cơ sở; phối hợp cùng chính quyền địa phương tiến hành đăng ký lưu động khi đủ điều kiện... Những vướng mắc do Luật chưa quy định rõ đã được tổng hợp báo cáo với các Cục của Bộ Tư pháp để tháo gỡ kịp thời. Sở cũng mở chuyên mục “Pháp luật về hộ tịch” trên cổng thông tin điện tử thành phần nhằm đăng tải các văn bản pháp luật liên quan lĩnh vực hộ tịch, văn bản hướng dẫn, trả lời đơn thư của cá nhân, tổ chức liên quan...
Hiệu quả bước đầu
Theo Phó Trưởng phòng Hành chính tư pháp (Sở Tư pháp) Đỗ Mạnh Hùng, tỉnh Quảng Ninh đã chủ động đề xuất và được Bộ Tư pháp chọn là một trong 6 tỉnh triển khai phần mềm đăng ký và quản lý hộ tịch dùng chung; trong đó phần mềm đăng ký khai sinh điện tử là phần cơ bản nhất. Phần mềm này cho phép kết nối và tiếp nhận số định danh cá nhân từ cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư cho trẻ em đăng ký khai sinh mới. Phần mềm được xây dựng với đầy đủ các tính năng nghiệp vụ, như: Đăng ký, cải chính, thay đổi, bổ sung, chỉnh sửa, theo dõi biến động thông tin khai sinh. Phần mềm cũng cho phép in giấy khai sinh một cách thuận lợi trên phôi trắng, đáp ứng đầy đủ yêu cầu về thể thức và nội dung theo quy định. Với sự chuẩn bị sẵn sàng về nhân lực và phương tiện, ngày 12-9 vừa qua, phần mềm đăng ký khai sinh điện tử chính thức được thực hiện trên địa bàn tỉnh. Theo đó, trẻ em đăng ký khai sinh từ ngày 1-1-2016 sẽ được cấp mã số định danh cá nhân (là số căn cước công dân sau này). Đây là công việc hết sức quan trọng, góp phần vào việc xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử toàn quốc và cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư...
Ngoài ra, việc thực hiện phân cấp về đăng ký hộ tịch không chỉ phát huy năng lực, trách nhiệm của chính quyền địa phương mà còn tạo thuận tiện cho người dân khi đến làm thủ tục liên quan. Chị Nguyễn Thị Thương, khu 11, phường Hà An (TX Quảng Yên), cho biết: Theo quy định cũ thì việc đăng ký hộ tịch có yếu tố nước ngoài phải thực hiện tại Sở Tư pháp nhưng nay đã được phân cấp về cấp huyện nên tạo thuận lợi cho công dân rất nhiều. Như trường hợp của tôi, do lần đầu đến làm thủ tục, tôi sơ suất quên một số giấy tờ. Được cán bộ tư pháp tại Trung tâm Hành chính công của thị xã hướng dẫn, tôi đã kịp thời quay về nhà lấy bổ sung và làm được ngay chứ nếu như trước phải lên tận Sở Tư pháp thì không làm ngay được.
Theo số liệu thống kê của Sở Tư pháp, 6 tháng đầu năm 2016, các địa phương đã đăng ký khai sinh cho 8.313 trường hợp, khai tử cho 2.307 trường hợp, làm đăng ký kết hôn cho 3.094 trường hợp. Liên quan đến yếu tố nước ngoài, các địa phương đã đăng ký khai sinh cho 15 trường hợp, khai tử cho 4 trường hợp, kết hôn cho 78 trường hợp. Về đăng ký nuôi con nuôi, cơ quan tư pháp đã đăng ký 24 trường hợp nuôi con nuôi trong nước, 2 trường hợp nuôi con nuôi nước ngoài.
Có thể nói rằng, Luật Hộ tịch có nhiều điểm mới và được các chuyên gia đánh giá là một “cuộc cách mạng” trong công tác đăng ký, quản lý hộ tịch nói riêng và quản lý dân cư nói chung. Sau 10 tháng có hiệu lực, Luật Hộ tịch đã được Sở Tư pháp chủ động phối hợp cùng các đơn vị, sở, ngành tích cực triển khai một cách đồng bộ, kịp thời, đem lại hiệu quả tích cực trên địa bàn.
Thanh Hoa
