Ngày 1-7-2013, Luật Xử lý vi phạm hành chính (VPHC) có hiệu lực thi hành, khắc phục được những hạn chế, bất cập của Pháp lệnh Xử lý VPHC; góp phần đảm bảo trật tự, kỷ cương quản lý hành chính, an ninh trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân. Tuy nhiên, trong thực tế việc thực thi pháp luật về xử lý VPHC vẫn còn những khó khăn, vướng mắc cần sớm được tháo gỡ.
Đầu năm 2016, Toà soạn Báo Quảng Ninh nhận được đơn của bà Nguyễn Thị Dậu (tổ 6, khu 1, phường Hà Lầm, TP Hạ Long) về việc ông Đinh Viết Hoan (trú tổ 8, khu 3, phường Hà Lầm) có hành vi chặt phá cây cối, san gạt trái phép trên phần đất do gia đình bà quản lý, sử dụng, nhưng địa phương không xử lý. Tìm hiểu vụ việc, chúng tôi được biết, phần đất mà ông Đinh Viết Hoan san gạt trái phép là đất công do Nhà nước quản lý, diễn ra từ tháng 6-2015. Sau khi phát hiện, UBND phường Hà Lầm đã lập biên bản VPHC đối với ông Hoan về hành vi “chiếm 60m2 đất đồi thuộc khu đo tỷ lệ 1/5.000, nằm trong bản đồ địa chính số 36, thuộc tổ 8, khu 3, phường Hà Lầm”, vi phạm khoản 2, điều 10, Nghị định số 102/2014/NĐ-CP. Ngày 19-6-2015, UBND phường Hà Lầm đã ban hành quyết định xử phạt VPHC đối với hành vi của ông Hoan, phạt tiền 4 triệu đồng, buộc ông Hoan phải trả lại phần diện tích đã chiếm. Tuy nhiên, đến nay sau hơn 1 năm quyết định xử phạt VPHC được ban hành, ông Hoan vẫn chưa chấp hành nộp phạt theo quy định. Phó Chủ tịch UBND phường Hà Lầm Phạm Lê Hoàng cho biết: “UBND phường nhiều lần có văn bản thông báo, đốc thúc nhưng công dân vẫn chây ỳ không chịu nộp phạt. Phường không thể thực hiện các biện pháp cưỡng chế như luật định (khấu trừ một phần lương hoặc một phần thu nhập; khấu trừ tiền từ tài khoản, kê biên tài sản...) vì thực tế ông Hoan là lao động tự do, hoàn cảnh gia đình khó khăn”.
Theo số liệu thống kê của Sở Tư pháp, 6 tháng đầu năm nay, toàn tỉnh có 8.547 vụ việc VPHC, trong đó có 8.222 vụ việc đã thi hành xong với tổng số tiền phạt hơn 13 tỷ đồng; 325 vụ việc chưa thi hành xong... Các hành vi VPHC phổ biến là: Xây dựng không có giấy phép; vận chuyển hàng hoá không có hoá đơn, chứng từ hợp pháp theo quy định; vi phạm VSATTP; khai thác trái phép tài nguyên thiên nhiên; lấn chiếm đất, thay đổi mục đích sử dụng đất; gây rối trật tự công cộng; vi phạm ATGT đường bộ... Cũng qua thống kê của Sở Tư pháp cho thấy, còn một số quyết định xử phạt VPHC chưa được thi hành. Nguyên nhân do ý thức chấp hành pháp luật về xử phạt VPHC của công dân còn thấp. Một số trường hợp đối tượng phải thi hành quyết định xử phạt là lao động tự do, dân nhập cư, công nhân có hoàn cảnh khó khăn, thu nhập thấp, không có điều kiện nộp phạt, không có nơi cư trú ổn định, trốn tránh không nhận quyết định hoặc nhận quyết định rồi bỏ đi nơi khác.
Không chỉ những vướng mắc từ ý thức chấp hành của người dân, sự bất cập trong một số quy định của Luật Xử lý VPHC khiến cho việc thi hành gặp nhiều khó khăn. Đơn cử như quy định tại khoản 2, điều 2, Luật Xử lý VPHC thì việc xử phạt VPHC chỉ áp dụng đối với cá nhân, tổ chức mà không áp dụng đối với hộ gia đình và cộng đồng dân cư. Hiện mới có Nghị định 102/2014/NĐ-CP (quy định xử phạt VPHC trong lĩnh vực đất đai) có quy định trường hợp hộ gia đình, cộng đồng dân cư VPHC trong lĩnh vực đất đai thì bị xử lý như đối với cá nhân. Bởi vậy, dù thực tế có khá nhiều hộ gia đình, cộng đồng dân cư vi phạm trong lĩnh vực xây dựng, kinh doanh, bảo hiểm, lao động... nhưng lại khó xử lý vì chưa có quy định cụ thể.
Bên cạnh đó, Nghị định quy định cơ sở dữ liệu quốc gia về xử lý VPHC vẫn đang được lấy ý kiến, nên hiện nay UBND tỉnh chưa thể xây dựng cơ sở dữ liệu về xử lý VPHC trong phạm vi địa phương (theo quy định của Luật); do vậy cơ chế về chia sẻ và cung cấp thông tin các đối tượng VPHC chưa có, nên rất khó xác định đối với những trường hợp VPHC nhiều lần, tái phạm để được xem là tình tiết tăng nặng trong quá trình xử lý VPHC...
Trước những vướng mắc trên, việc thi hành pháp luật về xử lý VPHC cần sớm được cơ quan chức năng tháo gỡ để góp phần nâng cao hơn nữa hiệu lực, hiệu quả trong công tác quản lý hành chính nhà nước.
Thanh Hoa - Hoàng Quỳnh
