Trong lực lượng Công an nhân dân tỉnh Quảng Ninh, có một vị tướng xuất thân từ công nhân mỏ. Tên tuổi, chiến công của ông không chỉ trong thời kỳ chiến tranh mà còn cả ở trong thời bình với nhiều thử thách cam go nơi địa đầu Đông bắc Tổ quốc. Cuộc đời ông đi qua những dấu mốc quan trọng của đất nước, của Vùng mỏ, của Công an tỉnh Quảng Ninh. Ông là Thiếu tướng Lê Mai, nguyên Giám đốc Công an tỉnh Quảng Ninh, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát - Bộ Công an.
Thiếu tướng Lê Mai sinh năm 1927, trong một gia đình công nhân mỏ ở Mông Dương, Cẩm Phả, Quảng Ninh. Năm 1942, ông về làm ở mỏ Mạo Khê. Đây là nơi đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời hoạt động cách mạng của ông. Được các đồng chí lão thành cách mạng giác ngộ, đầu năm 1944, ông tham gia Công hội đỏ, thực hiện nhiệm vụ xây dựng cơ sở ở một số phân xưởng thuộc mỏ Mạo Khê và khu dân cư lân cận và là đội trưởng Đội trinh sát chống Nhật.
Sau khi chiến khu Trần Hưng Đạo được thành lập, tổ trinh sát chống Nhật được giao thực hiện nhiệm vụ nắm tình hình địch, phục vụ cho sự chỉ huy chiến đấu của Uỷ ban quân sự chiến khu. Cùng với các lực lượng, tổ chức khác ở Quảng Yên, Bãi Cháy, Đầm Hà, Đội trinh sát chống Nhật do Thiếu tướng Lê Mai phụ trách thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh trong thời kỳ trước cách mạng đó chính là tiền thân của Công an Quảng Ninh sau này.
Từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến năm 1954, Thiếu tướng Lê Mai được giao giữ nhiều trọng trách ở các huyện Đông Triều, Chí Linh, Sơn Động và Công an đặc khu Hòn Gai. Các địa bàn ông được phân công phụ trách đều hết sức khó khăn, nguy hiểm nhưng ở đâu ông cũng thể hiện được bản lĩnh, trí tuệ, lập trường của mình, đưa ra những quyết sách táo bạo, linh hoạt giải quyết hiệu quả các tình huống, vụ việc phức tạp, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Đặc biệt, cuối năm 1951, địch mở đợt càn quét, lùng bắt cán bộ và cơ sở gây cho ta tổn thất nặng nề ở các vùng hậu địch thuộc khu vực Cẩm Phả, Hòn Gai. Thiếu tướng Lê Mai được cấp trên điều về công tác tại các Quận Công an hai địa phương trên. Ông đã kịp thời nắm được âm mưu, thủ đoạn hoạt động của địch, phục vụ cấp uỷ Đảng chỉ đạo cơ sở quần chúng nội thành đi đúng hướng và tránh được các đợt truy quét của địch. Ngoài ra, ông còn dựa vào sức mạnh của quần chúng, kết hợp sản xuất với bảo vệ dân, đã phát huy tốt công tác đảm bảo an ninh vùng địch hậu.
Với Thiếu tướng Lê Mai, đây là giai đoạn đáng nhớ nhất trong cuộc đời hoạt động cách mạng của ông. Ông kể: “Trong thời kỳ ở Hòn Gai, có một vấn đề mà tôi không thể nào quên là một mình Công an quận chống lại bốn cơ quan tổ chức gián điệp của địch. Thông qua công tác nắm tình hình tôi thuyết phục, lôi kéo được một sĩ quan gián điệp phòng Nhì của Pháp rồi dùng làm cơ sở nội ứng cho mình, đồng thời tôi bố trí người của mình lọt vào bên trong nội bộ địch để đánh từ bên trong đánh ra. Với cách làm như trên chúng tôi đã thu được những thành công rất lớn vì tình hình nắm rất chắc”.
Năm 1954, sau khi đất nước lập lại hoà bình, Thiếu tướng Lê Mai tiếp tục để lại những dấu ấn đặc biệt trong công tác lãnh đạo, chỉ huy Công an tỉnh Quảng Ninh, nhất là trong đấu tranh chống gián điệp, biệt kích, chống phản động; chỉ đạo các đơn vị cơ sở chuẩn bị tốt công tác phòng không, sơ tán bảo vệ an toàn cho người và sản xuất. Trong đó, vào thời gian sau khi Pháp rút khỏi khu vực tập kết 300 ngày, phòng bảo vệ Kinh tế do Thiếu tướng Lê Mai phụ trách được Sở Công an giao mở lớp cải tạo gần 200 đối tượng là gián điệp chỉ điểm cũ. Từ số đối tượng trên, ông đã chỉ đạo cán bộ tập trung hệ thống đầy đủ các tổ chức địch, hoàn chỉnh danh sách các loại đối tượng, qua đó phát hiện một số đầu mối gián điệp địch cài lại, kịp thời xử lý và tuyên truyền để quân dân, chính quyền đề cao tinh thần cảnh giác, phát hiện âm mưu phá hoại của địch, bảo vệ an toàn hoạt động sản xuất.
Từ năm 1962 đến 1976, với vai trò là Uỷ viên Ban Thường vụ Đảng uỷ, Phó Giám đốc, rồi quyền Giám đốc Công an tỉnh Quảng Ninh, ông đã chỉ đạo lực lượng an ninh của Công an Quảng Ninh lập chuyên án đấu tranh khám phá hàng loạt đối tượng gián điệp, phản động hoặc nhen nhóm phản động. Thời kỳ sau khi đất nước thống nhất (năm 1975) đến những năm đầu thập niên 80, công tác đảm bảo an ninh trật tự vẫn hết sức phức tạp, bộn bề thách thức, cam go như là tình trạng di cư trong vùng đồng bào các dân tộc, là cuộc chiến chống chiến tranh xâm lược ở khu vực biên giới vào những năm cuối thập niên 70; tình trạng trốn ra nước ngoài vào những năm 1981-1982; yêu cầu đảm bảo công tác chính trị nội bộ, đấu tranh trấn áp các tổ chức phản động những năm cuối thập niên 70...
Giữ cương vị là người đứng đầu lực lượng Công an toàn tỉnh, trước mỗi thách thức, Thiếu tướng Lê Mai thể hiện bản lĩnh, trí tuệ, sự chủ động của mình thông qua việc đưa ra những quyết sách đúng đắn, tham mưu cho tỉnh, đồng thời chỉ đạo Công an toàn tỉnh giải quyết linh hoạt, hiệu quả các tình huống, vụ việc, các chuyên đề công tác nổi cộm, đảm bảo giữ vững tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội; đấu tranh trấn áp mạnh các loại tội phạm.
Năm 1986, Thiếu tướng Lê Mai được Bộ Công an điều động, bổ nhiệm giữ chức vụ Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Cảnh sát. Nghỉ hưu vào năm 1990, ông và gia đình trở về Quảng Ninh, nơi ông đã có hơn 40 năm cống hiến cho cách mạng, cho lực lượng Công an, tiếp tục tham gia các hoạt động, phong trào của địa phương.
Nguyễn Minh (CTV)
