Để đảm bảo ổn định kinh tế cho các hộ ngư nghiệp đón Tết Nguyên đán 2018, tỉnh đã gia hạn cho những hộ có đơn cam kết được sử dụng lờ dây khai thác thủy sản đến hết ngày 31/3/2018; sau ngày này sẽ xử lý nghiêm minh trường hợp vi phạm. Thực hiện chỉ đạo này, TX Quảng Yên tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động ngư dân thay thế lờ dây bằng các ngư cụ không nằm trong danh mục cấm. Tuy nhiên, công tác này vẫn gặp không ít khó khăn.
Thực tế tại Liên Vị
Chúng tôi có mặt tại bến Cống Chùa và bến thuyền Vị Khê thuộc xã Liên Vị, TX Quảng Yên, vào một ngày cuối tháng 3. Đây là nơi thuyền ngư dân thường về cập bến để bán buôn hải sản đánh bắt được. Khi hỏi về khai thác thuỷ sản, nhiều ngư dân lập tức lảng tránh.
Theo thống kê của xã Liên Vị, toàn xã có 441 phương tiện làm nghề khai thác thủy sản thì có tới 409 phương tiện có sử dụng lờ dây (còn gọi là lồng xếp, lồng bát quái). Theo một người dân của xã Liên vị, khi sử dụng lờ dây khai thác thủy sản, có ngày có thể thu số lượng lớn thủy sản, bán được hơn 60 triệu đồng; còn bình thường cũng tầm 10-20 triệu đồng.
Có lẽ do nguồn lợi thu được từ việc sử dụng ngư cụ cấm này quá lớn, nên nhiều ngư dân bất chấp việc cấm của chính quyền địa phương để sử dụng nó mà không nghĩ đến bảo vệ nguồn lợi thủy sản cho thế hệ con cháu mình. Điều này được thể hiện rõ khi chính quyền địa phương vận động các hộ làm đơn đề nghị được tiếp tục sử dụng lờ dây đến hết ngày 31/3/2018, trong đó có cam kết sẽ chấm dứt sử dụng ngư cụ này từ ngày 1/4/2018, nhưng đến nay mới chỉ 150 hộ sử dụng lờ dây ở Liên Vị chấp hành làm đơn theo quy định. Theo lãnh đạo xã, khi xã mời các hộ đến tham dự hội nghị, chỉ đề cập đến các quy định cấm sử dụng lờ dây là họ bỏ về. Điều đáng lo ngại là số điện thoại trước đây các hộ đăng ký để thông báo về thiên tai, tìm kiếm cứu nạn thì nay nhiều hộ cũng thay số để hạn chế địa phương liên lạc.
Cần có giải pháp đồng bộ
Lờ dây là ngư cụ khai thác ở tầng đáy, được sử dụng bằng cách đặt sát đáy các vùng ven bờ có độ sâu thấp, từ 3-15m để bẫy, ngăn cản đường di chuyển của các loài thuỷ sản. Bởi vậy mà nó có thể đánh bắt khá nhiều loại hải sản với kích cỡ khác nhau. Trong đó, tỷ lệ loài thuỷ sản có kích thước nhỏ hơn quy định chiếm khoảng 70%. Chính vì sự tận diệt nguồn lợi thủy sản của nó mà từ năm 2014 đến nay, tỉnh đã ban hành các quyết định, chỉ thị, văn bản chỉ đạo kiên quyết cấm sử dụng lờ dây trong khai thác thủy sản.
Thực hiện chỉ đạo đó, TX Quảng Yên đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động ngư dân chấp hành các quy định của Nhà nước, của tỉnh với nhiều hình thức, từ tuyên truyền trực tiếp đến phát tờ rơi, tổ chức hội nghị gặp gỡ, đối thoại... Đồng thời nhắc nhở, vận động các chủ phương tiện chấp hành tốt quy định của tỉnh, thực hiện ký cam kết chấm dứt khai thác thủy sản bằng lờ dây từ ngày 1/4/2018 theo Thông báo số 06/UBND-TB ngày 9/1/2018 của UBND tỉnh về kết luận của đồng chí Vũ Văn Diện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh tại buổi tiếp xúc hộ dân khai thác thủy sản bằng ngư cụ lờ dây thuộc TP Uông Bí, TX Quảng Yên, huyện Hải Hà. Bên cạnh đó, thị xã còn tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm trong hoạt động khai thác thủy sản khu vực sông, lạch, vùng nước tự nhiên trên địa bàn...
Tuy thị xã đã triển khai nhiều biện pháp, nhưng thực tế, việc chấp hành của người dân vẫn chưa cao. Toàn thị xã có 824 hộ lao động khai thác thủy sản bằng ngư cụ lờ dây, nhưng đến giữa tháng 3/2018 mới chỉ có 384 hộ ký cam kết chấm dứt sử dụng lờ dây trong khai thác thủy sản từ ngày 1/4/2018. Trong số 1.684 lao động làm nghề khai thác thủy sản bằng lờ dây thì chỉ 631 người xin tiếp tục đánh bắt bằng ngư cụ không nằm trong danh mục cấm và 320 người đăng ký chuyển đổi nghề khác.
Theo ông Lê Minh Phương, Phó Chủ tịch UBND xã Liên Vị, sở dĩ tỷ lệ hộ ký cam kết thấp một phần do người dân cố tình không chấp hành. Trong khi đó, việc tiếp cận, gặp gỡ các hộ rất khó khăn vì các xã không có phương tiện đi lại trên biển; trong khi các hộ lại lênh đênh đánh bắt ở các ngư trường thuộc các địa phương khác như Hải Hà, Đầm Hà, Cô Tô... thậm chí Tết họ cũng không về nhà. Cùng với đó, một số địa bàn có ngư trường giáp ranh như Hải Phòng, Thái Bình, các tỉnh đó chưa cấm khai thác thủy sản bằng lờ dây nên nhiều hộ ngư dân chuyển hướng ngư trường khai thác sang các địa bàn này.
Theo chỉ đạo của tỉnh, bắt đầu từ ngày 1/4/2018, tỉnh sẽ đẩy mạnh kiểm tra, rà soát việc sử dụng lờ dây trong hoạt động khai thác thủy sản; xử lý nghiêm, tiêu hủy ngư cụ này. Tuy nhiên, với địa bàn sông nước phức tạp, ngư trường khai thác rộng lớn thuộc các địa phương khác nhau đòi hỏi phải tiếp tục có sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan chức năng, trong đó có lực lượng Công an, Biên phòng, Kiểm ngư...
Cùng với đó, tỉnh cũng cần kiến nghị Bộ NN&PTNT đưa lờ dây vào danh mục cấm trong khai thác thủy sản áp dụng trong cả nước để tạo sự đồng bộ, bởi thực tế ngư cụ lờ dây đã vi phạm Điều 6, Khoản 1, Luật Thủy sản, quy định “cấm mọi hành vi ngăn chặn đường di chuyển tự nhiên của các loài thủy sản tại các vụng vịnh, cửa sông”. Điều đáng nói nữa là các địa phương cần chủ động nghiên cứu, sản xuất ngư cụ đánh bắt hiệu quả, phù hợp mà vẫn bảo đảm việc tái tạo của các loài thủy sản để ngư dân thay thế lờ dây, nhằm mục tiêu cao nhất là đảm bảo nguồn lợi thủy sản cho thế hệ tương lai.
Thu Nguyệt
