Thời gian qua, các ngành chức năng và các địa phương đã nỗ lực thực hiện Nghị quyết số 32/2011/NQ-HĐND của HĐND tỉnh và Quyết định 255/2012/QĐ-UBND của UBND tỉnh về chính sách hỗ trợ di dời các cơ sở tiểu thủ công nghiệp (TTCN) gây ô nhiễm môi trường hoặc phải di dời theo quy hoạch xây dựng đô thị trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, đến nay việc thực hiện chính sách này còn gặp rất nhiều khó khăn và chưa phát huy được hiệu quả.
Theo số liệu thống kê của Sở Công Thương, đến nay 13/14 địa phương đã thống kê và xác định 1.142 cơ sở TTCN phải di dời. Đây là những cơ sở TTCN nằm xen kẽ trong khu dân cư phát sinh ô nhiễm môi trường và tiếng ồn, làm ảnh hưởng đến cuộc sống, sinh hoạt của người dân. Đối với TP Hạ Long có 174 cơ sở TTCN phải di dời với tổng diện tích nhà xưởng là 34.459m2, 1.086 lao động. Đến nay 74 cơ sở đã đăng ký di dời vào cụm công nghiệp Hà Khánh với tổng diện tích đăng ký 85.420m2 nhà xưởng; 66 cơ sở đã được phê duyệt phải di dời. Năm 2013 mới có 12 cơ sở hoàn thành việc tháo dỡ nhà xưởng, hoàn tất thủ tục hồ sơ và nhận trên 1,8 tỷ đồng hỗ trợ; 16 cơ sở đã dừng sản xuất. Trong năm 2014 có 4 cơ sở đã hoàn thành việc tháo dỡ nhà xưởng và đang hoàn thiện hồ sơ; 15 cơ sở đang triển khai tháo dỡ. Số còn lại đều có ý kiến đề nghị xin được lùi thời gian di dời đến năm 2015 và 2016 với lý do khó khăn về tài chính. Còn TP Cẩm Phả có 345 cơ sở TTCN phải di dời nhưng hiện mới có 12 cơ sở tự nguyện chấm dứt hoạt động sản xuất và tự chuyển đổi ngành nghề. Để hỗ trợ các cơ sở, các đơn vị chức năng, tổ công tác của thành phố đã hướng dẫn các cơ sở hoàn thiện hồ sơ để trình UBND thành phố xem xét, quyết định.
Các địa phương còn lại chưa thực hiện di dời mà mới chỉ dừng lại ở rà soát, thống kê và tổng hợp các cơ sở sản xuất TTCN phải di dời trên địa bàn theo hướng dẫn của các sở, ngành. Cái khó chung của các địa phương đó là chưa có quy hoạch, chưa triển khai đầu tư xây dựng cụm công nghiệp để phục vụ cho việc di dời các cơ sở TTCN.
Tại kỳ họp thứ 18, HĐND tỉnh khoá XII, được sự uỷ quyền của UBND tỉnh, đồng chí Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Sở Công Thương đã giải trình về việc thực hiện Nghị quyết của HĐND tỉnh và quyết định của UBND tỉnh về chính sách hỗ trợ di dời các cơ sở TTCN gây ô nhiễm môi trường hoặc phải di dời theo quy hoạch xây dựng đô thị trên địa bàn tỉnh. Trong đó, đồng chí Giám đốc Sở Công Thương có nêu những khó khăn trong thực hiện di dời các cơ sở TTCN chính là: Năm 2012, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị “Về việc chấn chỉnh công tác quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động của các khu kinh tế, khu công nghiệp (KCN), cụm công nghiệp (CCN)”, trong đó có yêu cầu tạm dừng bổ sung quy hoạch, thành lập, mở rộng CCN trên cả nước cho đến khi có chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Do đó, các CCN trên địa bàn tỉnh chưa được thành lập mới và mở rộng theo quy định. Cùng với đó, các địa phương cũng gặp khó khăn về quỹ đất; việc thực hiện hỗ trợ cho người lao động phải nghỉ việc do dừng sản xuất ở các cơ sở TTCN khó thực hiện, bởi hầu hết các cơ sở sản xuất hiện nay không thực hiện chính sách BHXH cho người lao động. Bên cạnh đó, phần lớn các cơ sở sản xuất có quy mô nhỏ lẻ, tự phát, ít nhu cầu mở rộng cũng như điều kiện để mở rộng sản xuất. Trong khi đó, việc di chuyển cơ sở TTCN đến địa điểm mới với mức chi phí đầu tư lớn đã khiến các chủ cơ sở TTCN chưa mấy “mặn mà”. Mặt khác, nhiều ngành nghề khi di dời vào KCN, CCN gặp khó khăn, bởi việc duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh do đặc thù của ngành nghề; việc tìm kiếm các nhà đầu tư kinh doanh hạ tầng CCN gặp khó khăn trong giai đoạn hiện nay do vốn đầu tư lớn, trong khi thời gian thu hồi vốn lại kéo dài…
Theo đồng chí Giám đốc Sở Công Thương, để tháo gỡ những khó khăn, thời gian qua, Sở đã tham mưu cho UBND tỉnh về việc rà soát, điều chỉnh, giải trình phương án quy hoạch CCN phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đã được phê duyệt; đề nghị Bộ Công Thương báo cáo Thủ tướng Chính phủ cho phép tỉnh tiếp tục được thành lập, mở rộng các CCN trên địa bàn theo quy định để phục vụ cho việc di dời các cơ sở TTCN. Hy vọng rằng năm 2015, Chính phủ sẽ chấp thuận để tỉnh làm cơ sở cho các địa phương triển khai.
Ngoài ra, để thực hiện tốt chính sách di dời các cơ sở TTCN, tỉnh cần rà soát lại quy hoạch các CCN, điều chỉnh thu gọn quy mô cho phù hợp từ 44 CCN xuống còn 21 CCN và điều chỉnh cục bộ quy hoạch chi tiết để phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp về diện tích khi di dời. Đồng thời, UBND các địa phương chủ động tìm quỹ đất, địa điểm để triển khai quy hoạch chi tiết các CCN sau khi Thủ tướng Chính phủ cho phép tiếp tục được thành lập, làm cơ sở di dời trong năm 2015 và những năm tiếp theo; tăng cường hơn nữa việc kêu gọi, thu hút và khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư hạ tầng CCN ở các địa phương. Cùng với đó, đẩy mạnh việc tháo gỡ khó khăn về chính sách cho người lao động và có giải pháp xác định tiêu chí môi trường để thuận lợi cho địa phương và các doanh nghiệp khi thực hiện.
Nguyễn Huế
