Ngoài 19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới (NTM) giống như cả nước, trong Bộ tiêu chí về xã NTM tỉnh Quảng Ninh, giai đoạn 2016-2020 còn có thêm tiêu chí về khu dân cư (thôn) NTM kiểu mẫu. Trong tiêu chí này có đặt ra chỉ tiêu về số hộ xây dựng mô hình vườn mẫu. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc xây dựng mô hình theo Bộ tiêu chí tạm thời xây dựng vườn mẫu NTM áp dụng trên địa bàn các thôn thuộc tỉnh Quảng Ninh vẫn còn nhiều vướng mắc...
Thực tế ở các xã
Đến hết năm 2017, trên địa bàn xã Quảng Thành (huyện Hải Hà) quy hoạch, phê duyệt 20 vườn mẫu trong chương trình xây dựng NTM. Theo Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch UBND xã Trần Văn Trí, đây chủ yếu là những vườn đã có sẵn hiện trạng như đã trồng cây ăn quả sắp hoặc đã cho thu hoạch... Còn với những vườn trống thì việc vận động nhân dân xây dựng vườn mẫu hết sức khó khăn, do họ chưa có điều kiện để đầu tư. Trong khi đó, các hộ lại không đủ điều kiện về diện tích đất trồng cây ăn quả, đất trồng rau để áp dụng chính sách hỗ trợ, khuyến khích phát triển sản xuất hàng hoá nông nghiệp tập trung trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2017- 2020 theo quy định của UBND tỉnh.
Cũng theo ông Trí, dù Quảng Thành được quy hoạch vùng trồng cây có múi, nhưng điều kiện điện, nước phục vụ tưới tiêu còn khó khăn. Có những hộ khoan nước ở đỉnh đồi xuống rất sâu mà cũng không đủ nước tưới. Trong khi đó, điện ở nhiều khu vực trên địa bàn xã rất yếu, không thể vận hành được máy bơm để bơm hút nước tưới. Thêm vào đó, bà con còn e ngại về thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp sản xuất ra... Do đó, dù xã tiếp tục đặt ra mục tiêu xây dựng 60 vườn mẫu trong năm 2018, nhưng nếu không có sự hỗ trợ của tỉnh sẽ rất khó khăn.
Với xã Tiền An (TX Quảng Yên), tuy không gặp trở ngại về điều kiện diện tích đất sản xuất để được hỗ trợ, nhưng Chủ tịch UBND xã Đàm Quốc Toản cho biết: “Để nhận được hỗ trợ cây giống, bà con lại phải làm đề án, đề xuất... thủ tục rất phức tạp. Nên chăng khi xã đã phê duyệt quy hoạch vườn mẫu thì việc áp dụng chính sách hỗ trợ, khuyến khích phát triển sản xuất hàng hoá nông nghiệp, tỉnh nên đơn giản hoá thủ tục hỗ trợ cho bà con”.
Còn với xã Đông Ngũ (huyện Tiên Yên) - nơi có 4/16 thôn là thôn vùng cao thì lại gặp trở ngại về kiến thức kỹ thuật, thói quen canh tác. Người dân ở các thôn này chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, kinh tế khó khăn. Họ trồng cây, trồng rau... chủ yếu để tự cung tự cấp chứ chưa có ý thức trong sản xuất hàng hoá nông nghiệp.
Vướng mắc cần tháo gỡ
Ngay sau khi tỉnh ban hành bộ tiêu chí về xã NTM tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2016 - 2020, 13/14 địa phương của tỉnh (trừ TP Hạ Long) đã đồng loạt thực hiện các chỉ tiêu đề ra, trong đó có việc xây dựng mô hình vườn mẫu, tuy nhiên, kết quả chưa đạt như mong đợi.
Theo nhiều địa phương thì kinh phí cấp cho tiêu chí khu dân cư (thôn) nông thôn kiểu mẫu năm 2017 chủ yếu dành để xây dựng các công trình như đường, hệ thống mương thoát nước..., chứ chưa có hỗ trợ cho mô hình vườn mẫu. Mặc dù trong năm 2017, các địa phương mới chỉ tập trung vào vận động những gia đình đã có sẵn vườn cây, trang trại... tham gia xây dựng mô hình vườn mẫu, tuy nhiên không phải hộ nào cũng mặn mà.
Hiện nay, việc hỗ trợ người dân xây dựng vườn mẫu được vận dụng theo Quyết định số 899/2017/QĐ-UBND ngày 29/3/2017 của UBND tỉnh ban hành về việc “Quy định điều kiện áp dụng chính sách khuyến khích phát triển sản xuất hàng hoá nông nghiệp tập trung trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2017- 2020 theo Quyết định số 45/2016/QĐ- HĐND ngày 7/12/2016 của HĐND tỉnh”. Tuy nhiên, một số điều kiện để được hỗ trợ như trong quyết định này lại quá cao so với thực tế của bà con.
Chẳng hạn, để được hỗ trợ giống cây trồng thì diện tích trồng các loại cây ăn quả, cây dược liệu, cây lâm sản ngoài gỗ khác phải đạt tối thiểu 5ha; diện tích trồng rau phải đạt tối thiểu 1ha... Đối với một số thôn vùng cao, tuy diện tích vườn có thể đủ để đáp ứng yêu cầu được hỗ trợ nhưng điều kiện kỹ thuật của người dân lại hạn chế. Với các thôn vùng thấp, kỹ thuật, trình độ của người dân cao hơn, nhưng để mỗi hộ dân có đủ diện tích như trên khá khó; thậm chí muốn đi thuê đất cũng không dễ dàng gì. Chưa kể khi đã đủ điều kiện để được hỗ trợ thì thủ tục hỗ trợ khá phức tạp, khiến người dân e ngại.
Thêm vào đó, hiện nay còn rất nhiều hộ băn khoăn về thị trường tiêu thụ nông sản khi thực hiện mô hình vườn mẫu, bởi bản thân người dân hay ngay cả cán bộ xã cũng khó tiếp thị, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm; trong khi đó, ở tỉnh lại tập trung phần lớn vào quảng bá các sản phẩm OCOP.
Chính những khó khăn trên nên mặc dù theo kế hoạch của tỉnh đề ra xây dựng 1.300 vườn mẫu trong năm 2017, nhưng các địa phương chỉ thực hiện được 1.094 vườn mẫu, trong đó mới có 351 vườn đạt chuẩn. Nhiều địa phương không đạt so với kế hoạch đề ra ban đầu. Chẳng hạn, huyện Hoành Bồ đăng ký 166 vườn thì chỉ thực hiện được 136 vườn; huyện Bình Liêu đăng ký 20 vườn chỉ thực hiện được 2 vườn; Đầm Hà đăng ký 35 vườn, thực hiện được 23 vườn...
Theo kế hoạch triển khai chương trình xây dựng NTM tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2016 - 2020 của UBND tỉnh thì đến năm 2020, toàn tỉnh xây dựng 5.000 vườn mẫu đạt chuẩn. Nghĩa là trong 3 năm (2018 - 2020) phải xây dựng thêm 3.900 vườn mẫu nữa. Đây chủ yếu là những vườn xây mới. Do vậy, nếu tỉnh không có giải pháp tháo gỡ vướng mắc cho các địa phương thì chắc chắn, mục tiêu trên sẽ khó cán đích.
Thu Nguyệt
ĐỂ XÂY DỰNG THÀNH CÔNG VƯỜN MẪU
Ông Lương Ái Phật, Phó Chủ tịch UBND huyện Tiên Yên: “Phải thực hiện linh hoạt, không rập khuôn, máy móc”
Năm 2017, huyện Tiên Yên xây dựng 23 vườn mẫu. Quá trình triển khai, huyện đã tổ chức các đoàn tham quan học tập mô hình tại tỉnh Hà Tĩnh, sau đó tuyên truyền tới nhân dân, giúp người dân thay đổi tư duy, nhận thức trong sản xuất. Huyện đã chỉ đạo các xã tiến hành rà soát thực trạng các vườn trên địa bàn, thành lập tổ công tác xuống giúp các xã, các hộ lập quy hoạch xây dựng vườn mẫu, định hướng cho người dân cải tạo xây dựng vườn mẫu, hướng dẫn kỹ thuật, chuyển đổi cây trồng cho hiệu quả, năng suất cao.
Theo tôi, để đạt được kết quả trong xây dựng vườn mẫu, công tác chỉ đạo phải cụ thể, rõ ràng; quá trình triển khai phải linh hoạt, không rập khuôn, máy móc, cứng nhắc về tiêu chuẩn diện tích, xây dựng vườn mẫu theo điều kiện từng địa phương, từng vườn. Đơn cử như vườn khu vực vùng thấp thì xây dựng gắn với chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản; ở vùng cao thì gắn với vườn đồi… Thông qua xây dựng vườn mẫu, phải góp phần tăng thu nhập, nâng cao chất lượng đời sống cho người dân, nếu chỉ làm xanh, sạch, đẹp thì vẫn chưa đạt mục tiêu.
Ông Lưu Minh Đức, Chủ tịch UBND xã Quan Lạn, huyện Vân Đồn: “Cần có hỗ trợ cụ thể cho các hộ dân ở khu vực đặc thù”
Trong năm nay, xã Quan Lạn có hai hộ gia đình đăng ký xây dựng vườn kiểu mẫu. Tuy nhiên, việc triển khai xây dựng vườn mẫu ở đây còn nhiều khó khăn. Trong đó, yếu tố về thổ nhưỡng và nguồn nước tưới ảnh hưởng không nhỏ đến việc trồng trọt, nhất là vào mùa khô, nguồn nước trên đảo khan hiếm. Bên cạnh đó, để nâng cao năng suất, hiệu quả của vườn kiểu mẫu, đòi hỏi người trồng phải có kinh nghiệm, kỹ thuật, đầu tư phân bón, chăm sóc đúng quy trình. Trong khi đó, trình độ của người dân còn hạn chế. Chúng tôi rất mong lãnh đạo các sở, ban, ngành có các chính sách, hướng dẫn và hỗ trợ cụ thể cho các hộ dân ở khu vực đặc thù tham gia vườn kiểu mẫu.
Bà Bùi Thị Mượt, thôn Yên Sơn, xã Yên Thọ, TX Đông Triều: “Mong được tiếp tục hỗ trợ vay vốn phát triển sản xuất”
Thời gian qua, xã đã cân đối ngân sách để hỗ trợ cho bà con chúng tôi xây dựng một số hạng mục của tiêu chí vườn mẫu nhưng chỉ ở mức độ. Trong quá trình thực hiện, chúng tôi cũng được tập huấn, tham quan các mô hình vườn mẫu khác, được hướng dẫn cách làm, chuyển giao kỹ thuật... Tuy có kỹ thuật rồi nhưng thiếu kinh phí thì cũng không thể thực hiện được. Do vậy, chúng tôi mong muốn Nhà nước tiếp tục tạo điều kiện hỗ trợ vay vốn để người dân mạnh dạn đầu tư, áp dụng khoa học kỹ thuật, nâng cao năng suất của vườn, tăng thu nhập cho gia đình.
Ông Vũ Huy Đính, thôn Giếng Đá, xã Tiền An, TX Quảng Yên: “Hỗ trợ người dân nguồn giống có chất lượng tốt”
Gia đình tôi có khoảng 1,7ha đất vườn, trước đây trồng bạch đàn, vải và nhãn, nhưng hiệu quả không cao. Tôi rất muốn được đầu tư, chuyển sang trồng na theo mô hình vườn kiểu mẫu để tăng thêm thu nhập. Tuy nhiên, do nguồn kinh phí còn hạn chế, lại chưa có kinh nghiệm trong trồng na nên tôi rất mong chính quyền địa phương hỗ trợ người dân nguồn giống có chất lượng tốt, cho năng suất cao. Đồng thời, hướng dẫn và truyền đạt cho bà con các phương pháp, kỹ thuật trong quá trình trồng trọt, cũng như chăm sóc.
Thanh Hoa - Hoàng Quỳnh (Thực hiện)
