Thời điểm này, vấn đề đảm bảo an toàn thực phẩm (ATTP) đang được các ngành, các cấp trong toàn tỉnh đặc biệt quan tâm. Hiện các đơn vị chức năng đang triển khai những giải pháp rất quyết liệt để quyết tâm ngăn chặn thực phẩm bẩn, đưa thực phẩm an toàn, sạch đến người tiêu dùng.
Khi nông dân còn xa lạ với việc ký cam kết ATTP
Theo quy định, việc sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm là hoạt động có điều kiện. Trong đó, đối với các đơn vị sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm quy mô lớn (trang trại, tổ hợp tác, hợp tác xã, doanh nghiệp…) cần được các đơn vị chức năng cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP; đối với các cơ sở sản xuất ban đầu nhỏ lẻ (trong đó chủ yếu bao gồm các hộ nông dân) cũng cần có bản cam kết đảm bảo ATTP ký với địa phương cấp huyện. Giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP hoặc bản cam kết đảm bảo ATTP đều có giá trị trong 3 năm. Đây sẽ là hành lang pháp lý chặt chẽ để các đơn vị chức năng quản lý về ATTP.
Tuy nhiên, cái khó ở chỗ trong khi các đơn vị trang trại, tổ hợp tác, hợp tác xã, doanh nghiệp… có những tiêu chí cụ thể để các đơn vị chức năng đánh giá, làm cơ sở cấp giấy chứng nhận đảm bảo ATTP thì đối với đơn vị sản xuất ban đầu nhỏ lẻ (chủ yếu là các hộ nông dân) thì cơ chế thực hiện ký cam kết ATTP chủ yếu dựa trên cơ sở tuyên truyền, vận động, người dân tự nguyện hợp tác. Trong khi đó đội ngũ cán bộ chuyên trách về ATTP cấp xã, phường, lực lượng quản lý trực tiếp nhất, có thể giám sát, tham mưu, đề xuất kịp thời hiện lại rất thiếu và yếu. Việc này khiến cho việc thực hiện ký cam kết ATTP với các hộ nông dân đã khó lại càng khó hơn. Theo báo cáo của Sở NN&PTNT, từ năm 2015 trở về trước hầu hết các địa phương trên địa bàn không triển khai ký cam kết ATTP với các hộ nông dân. 6 tháng đầu năm nay, với rất nhiều nỗ lực, toàn tỉnh mới có 474 cơ sở, hộ nông dân ký cam kết ATTP, trong đó có 94 cơ sở trồng trọt, 336 cơ sở chăn nuôi, 44 cơ sở nuôi trồng thuỷ sản. Đây là còn số quá nhỏ bé so với trên 117.000 hộ nông dân toàn tỉnh.
Để khắc phục “lỗ hổng” này, theo Sở NN&PTNT giải pháp trước mắt và cấp bách là phải tăng cường đội ngũ cán bộ quản lý, giám sát ATTP cấp xã. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, vận động nâng cao và thay đổi nhận thức của người sản xuất thực phẩm cần tiếp tục được đẩy mạnh. Riêng việc vận động các hộ sản xuất ban đầu tự giác thực hiện ký cam kết ATTP cần sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, các ngành, trong đó đặc biệt là chính quyền cơ sở. Được biết hiện Sở NN&PTNT đã ký cam kết đẩy mạnh công tác tuyên truyền về đảm bảo ATTP với hàng loạt các sở, ngành, tổ chức, trong đó mới đây nhất đã ký với Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Mặt trận Tổ quốc…
Truy xuất ngược - tại sao không?
Việc truy xuất nguồn gốc là giải pháp quan trọng nhất để xác định thực phẩm an toàn, hỗ trợ tích cực cho công tác quản lý ATTP. Từ trước đến nay các đơn vị chức năng truy xuất nguồn gốc ở khâu sản xuất ban đầu, là trên đồng ruộng hoặc trong nhà xưởng chế biến. Đây được coi là quy trình truy xuất thuận từ sản xuất đến tiêu thụ, từ sản xuất đến sử dụng. Việc này giúp cho khâu quản lý ATTP chặt chẽ hơn bởi thực tế sản phẩm của nông nghiệp chính là nguyên liệu, đầu vào của nhiều ngành khác…
Theo quy trình hiện nay thì chỉ có thể cố gắng kiểm soát các sản phẩm sản xuất trên địa bàn, chưa kiểm soát được các thực phẩm được vận chuyển, lưu thông từ vùng khác đến. Chính bởi vậy, mới đây Sở NN&PTNT đã cùng với Sở Công Thương tiến hành truy xuất nguồn gốc thực phẩm từ chợ trở lại đồng ruộng (từ khâu tiêu dùng trở lại khâu sản xuất ban đầu). Theo đó quy trình ngược này sẽ được thực hiện theo 3 bước, trong đó bước 1 thống kê các hộ tiểu thương đang buôn bán các mặt hàng liên quan đến thực phẩm tại các chợ, siêu thị (trước mắt là các chợ loại I); yêu cầu các hộ này có nhật ký bán hàng, trong đó phải có ghi chú cụ thể nguồn gốc hàng nhập ở đâu, có chữ ký rõ ràng của người cung cấp nguồn hàng. Bước 2, từ các thông tin về cơ sở, đối tượng cung cấp nguồn hàng trên, các đơn vị chức năng bằng biện pháp nghiệp vụ sẽ tiến hành thanh kiểm tra, tổ chức đánh giá các tiêu chí để cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện về ATTP hoặc ký cam kết sản xuất ATTP theo quy định. Bước 3, quay lại kiểm soát tại chợ, qua đó sẽ xử lý các hộ tiểu thương không có nhật ký bán hàng, không có ký nhận của người cung cấp hàng; bán các sản phẩm do cơ sở chưa được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP hoặc cam kết ATTP. Cùng với đó, đối với các hộ sản xuất ban đầu nếu không có giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP hoặc cam kết ATTP sẽ không được đưa hàng đến chợ hoặc bị tịch thu để tiêu huỷ theo quy định. Tuy nhiên, cái khó của giải pháp này là bước đầu mới tiến hành thuận lợi tại các chợ lớn, siêu thị, nơi có ban quản lý chợ còn các chợ cóc, chợ tạm thì rất khó thực hiện.
Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Công, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT cho rằng: Việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm theo quy trình ngược này sẽ được thực hiện dần dần, theo lộ trình nhất định. Khi đã làm được thì không chỉ truy xuất một cách chặt chẽ nguồn gốc thực phẩm mà còn khắc phục được “lỗ hổng” trong công tác quản lý là tình trạng ngành nào biết việc của ngành đó.
Được biết, hiện nay việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm theo quy trình ngược trên đã bắt đầu triển khai tại các chợ Hạ Long I, Hạ Long II của TP Hạ Long, tiến tới các chợ loại I của Quảng Yên, Uông Bí, Cẩm Phả, Móng Cái… Sở NN&PTNT cũng đang phối hợp với Sở Y tế tiến hành truy xuất nguồn gốc thực phẩm từ các bếp ăn tập thể, đông người.
Việt Hoa
