Hàng năm, trên địa bàn tỉnh có khoảng gần 9.000ha nuôi tôm các loại, trong đó nuôi tôm chân trắng 3.000ha, tôm sú 6.000ha với nhu cầu tôm giống hàng năm gần 2 tỷ con. Theo đánh giá của ngành chức năng, con giống là một trong những điều kiện quan trọng quyết định đến hiệu quả của nghề nuôi trồng thuỷ sản nói chung, nuôi tôm nói riêng. Tuy nhiên, một thực tế hiện nay là nguồn giống cung cấp cho nghề nuôi tôm trên địa bàn tỉnh chưa đáp ứng được nhu cầu với chất lượng thấp. Phần lớn tôm giống thả nuôi đều có nguồn gốc từ Trung Quốc nhập về bằng nhiều nguồn khác nhau, không qua kiểm dịch, một số ít là từ các tỉnh phía Nam và một vài cơ sở sản xuất giống trong tỉnh. Thực tế trong nhiều năm qua, nguồn giống không ổn định cả về số lượng và chất lượng luôn là nỗi lo của người nuôi tôm.
Từ những nguồn giống trôi nổi
Năm 2012, theo kế hoạch, toàn tỉnh sẽ thả nuôi trên 8.700ha tôm các loại, trong đó có hơn 2.400ha tôm trắng và hơn 6.300ha tôm sú và theo tính toán sơ bộ thì lượng tôm giống cần để thả nuôi từ 1,7-1,9 tỷ con. Tuy nhiên, nguồn giống tại địa phương mới chỉ sản xuất được hơn 200 triệu con. Như vậy, nguồn giống này mới chỉ đáp ứng được khoảng 15% nhu cầu tôm giống toàn tỉnh. Những năm trước đây, trên địa bàn tỉnh có 10 trại sản xuất tôm giống với công suất thiết kế khoảng 100 triệu con giống/năm/trại. Nhưng thực tế trong thời gian qua, tổng số giống của cả 10 trại chỉ sản xuất được khoảng trên dưới 400 triệu con tôm giống/năm, chỉ đáp ứng khoảng 25-30% nhu cầu giống tôm thả nuôi trong tỉnh, số còn lại phải nhập từ Trung Quốc và các tỉnh ngoài. Đến nay, trong 10 trại sản xuất tôm giống chỉ còn 5 trại đang hoạt động sản xuất tôm giống (1 trại ngừng hoạt động, 4 trại còn lại chuyển sang sản xuất nhuyễn thể). Trong 5 trại đang sản xuất tôm giống có 1 trại sản xuất ra để thả nuôi, không bán ra ngoài đó là trại giống của Công ty Đầu tư sản xuất Hạ Long, còn lại 4 trại chỉ sản xuất cầm chừng, số lượng ít, chất lượng không ổn định. Nhìn chung, các trại sản xuất giống trong tỉnh chạy theo lợi nhuận, chưa chú ý nhiều đến chất lượng và thương hiệu, đa phần nhập Nauplius từ Trung Quốc về ương thành giống, hoặc cho tôm bố mẹ tham gia sinh sản nhiều lần dẫn đến chất lượng tôm giống không đảm bảo, giá bán cao, tôm nuôi chậm lớn, dễ mắc bệnh nên sản xuất ra khó tiêu thụ. Một số trại nhận thấy sản xuất tôm không hiệu quả nên chuyển sang sản xuất giống nhuyễn thể… Đồng thời, các trại sản xuất này hầu hết cơ sở hạ tầng đã xuống cấp nghiêm trọng và đã lạc hậu về công nghệ, trang thiết bị. Trong khi các cơ sở sản xuất giống trong tỉnh chưa đáp ứng được nhu cầu thì nguồn giống từ bên ngoài lại hấp dẫn người nuôi tôm từ số lượng, giá cả, đặc biệt là thị trường tôm giống Trung Quốc rất sôi động, giá rẻ hơn nhiều so với tôm giống sản xuất trong nước. Một số người dân và doanh nghiệp trực tiếp mua giống từ Trung Quốc về thả nuôi, đa số tôm giống được nhập về không qua kiểm dịch, kiểm tra chất lượng. Đây là một trong những nguyên nhân chính làm cho chất lượng con giống thả nuôi không đảm bảo; rủi ro về dịch bệnh luôn thường trực đe doạ người nuôi tôm. Bên cạnh đó, nguồn tôm giống phục vụ trong nghề nuôi tôm ở Quảng Ninh còn có một lượng lớn từ các tỉnh phía Nam như Khánh Hoà, Đà Nẵng, Phú Yên, Ninh Thuận, Bình Thuận... Đây là những trại đã có nhiều năm cung cấp giống cho các cơ sở nuôi tôm của Quảng Ninh, chủ yếu là tôm Sú. Nhìn chung nguồn tôm giống này có chất lượng tương đối ổn định, giá cả hợp lý. Tuy nhiên, vận chuyển xa ảnh hưởng đến chất lượng tôm, một số cơ sở nuôi trước lúc thả giống thường có kế hoạch đến các trại giống để khảo sát và đặt hàng nên việc đi lại khó khăn và tốn kém chi phí. Trong thời gian gần đây có Công ty CP Chăn nuôi C.P Việt Nam và Công ty TNHH Uni-President Việt Nam đã cung cấp con giống cho thị trường Quảng Ninh, nhiều cơ sở nuôi đã mạnh dạn mua giống của 2 công ty này về thả nuôi, kết quả cho thấy chất lượng tôm giống tốt, có tốc độ tăng trưởng nhanh, sức đề kháng cao, có uy tín và dịch vụ tốt. Tuy nhiên, do thiếu vốn nên chủ yếu người nuôi tôm vẫn nhập giống về từ Trung Quốc.
Đến những bất cập trong công tác quản lý
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh chưa có vùng sản xuất, kinh doanh giống tập trung nên các trại giống xây dựng phân tán, tự phát và chưa được quan tâm, đầu tư đúng mức. Hầu hết các trại sản xuất giống đều gặp khó khăn về vốn, cơ sở hạ tầng xuống cấp và đã lạc hậu về công nghệ, trang thiết bị, một số chủ trại sản xuất kinh doanh thua lỗ phải cho đơn vị khác thuê lại. Nhiều cơ sở sản xuất tôm giống chưa thực hiện đầy đủ quy trình sản xuất tôm giống sạch bệnh; việc khai báo kiểm dịch trước khi xuất bán chưa được các cơ sở sản xuất thực hiện nghiêm túc, nhiều cơ sở sản xuất kinh doanh giống vẫn không kiểm dịch hoặc kiểm dịch chỉ mang tính hình thức. Hơn nữa, một số bộ phận nhân viên kỹ thuật trong các trại sản xuất giống không có chứng nhận chuyên môn. Các cơ sở sản xuất, kinh doanh giống chưa công bố tiêu chuẩn chất lượng, sản phẩm không nhãn hiệu bao bì; không đăng ký đảm bảo vệ sinh môi trường; chất lượng giống sản xuất ra chưa đảm bảo; việc kiểm tra, tập huấn, hướng dẫn điều kiện kinh doanh giống chưa được quan tâm đúng mức nên ý thức chấp hành của người dân chưa cao.
Trong khi đó, công tác kiểm dịch tôm giống còn nhiều bất cập, chưa chặt chẽ. Nguồn nhân lực phục vụ việc quản lý cho lĩnh vực này vẫn chưa đáp ứng nhu cầu, trang thiết bị máy móc thiếu, trong khi đó lượng giống nhập về quá lớn, từ nhiều nguồn khác nhau, địa bàn rộng và phức tạp… là những trở ngại lớn ảnh hưởng tới hiệu quả công tác kiểm dịch. Ngoài ra, còn có một bộ phận người nuôi tôm chưa chấp hành khuyến cáo về lịch thời vụ nuôi, lấy giống không rõ nguồn gốc, không kiểm tra chất lượng giống, thả nuôi tuỳ tiện. Theo đánh giá của ngành chức năng, hiện nay công tác kiểm dịch giống còn yếu, lượng tôm giống đã qua kiểm dịch chỉ chiếm 20-30% so với lượng giống thả nuôi và chiếm 50-60% lượng giống sản xuất trong tỉnh. Đây là một bất cập mà các cấp, ngành, địa phương cần quan tâm tháo gỡ.
Cần một giải pháp đồng bộ
Để nâng cao chất lượng con giống, cần triển khai quy hoạch vùng sản xuất giống tập trung, xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ hoạt động sản xuất giống, tăng cường quản lý về điều kiện sản xuất, kinh doanh giống thuỷ sản, cần khắc phục hoặc xử lý đối với các cơ sở chưa đủ điều kiện. Đồng thời, hướng dẫn chính quyền cơ sở thực hiện kiểm tra, giám sát các cơ sở sản xuất đóng trên địa bàn. Tăng cường công tác tập huấn, đào tạo cán bộ kỹ thuật cho các trại sản xuất, kinh doanh tôm giống. Chuyển giao, phổ biến quy trình sản xuất giống sạch cho các trại sản xuất giống địa phương, từng bước nâng cao chất lượng sản xuất giống tại chỗ. Phối hợp chặt chẽ với các ngành, các cấp kiểm tra, xử lý nghiêm những cơ sở sản xuất giống kém chất lượng, chưa được kiểm dịch tại gốc. Nâng cấp một số trại sản xuất giống đã xuống cấp theo hướng đồng bộ và hiện đại với công suất đạt trên 250 triệu con giống/năm (theo Quy định của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn). Xây dựng mới một số trại sản xuất giống chất lượng cao nhằm tạo ra con giống đảm bảo chất lượng, tốc độ tăng trưởng nhanh, sạch bệnh.
Hữu Việt
