Nghị định 67/2014/NĐ-CP của Chính phủ về một số chính sách phát triển thuỷ sản đã đặc biệt chú trọng đến việc ưu tiên phát triển đội tàu đánh cá xa bờ vỏ sắt, hướng đến phát triển ngành khai thác thuỷ sản chuyên nghiệp, bền vững. Tuy nhiên, sau gần 2 năm triển khai thực hiện Nghị định 67 vẫn còn nhiều rào cản cần được tháo gỡ.
Vướng từ hồ sơ thủ tục...
Theo mục tiêu của chính sách đến hết năm 2016, Quảng Ninh được Trung ương phân bổ 39 chỉ tiêu đóng mới tàu cá, cụ thể: 34 tàu khai thác, 5 tàu dịch vụ hậu cần khai thác hải sản; ngoài ra việc nâng cấp tàu dưới 400CV lên tàu có công suất từ 400CV trở lên được Trung ương khuyến khích, không giới hạn số lượng tàu. Theo Sở NN&PTNT trên địa bàn tỉnh có tổng số 27 chủ đầu tư trong đó có 24 chủ đầu tư đủ điều kiện đóng mới và 3 chủ đầu tư đủ điều kiện nâng cấp tàu. Tính đến thời điểm này toàn tỉnh đã có 12/27 chủ tàu hoàn thiện hồ sơ vay vốn gửi cho các ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh thẩm định. Trong đó, các ngân hàng đã thực hiện ký hợp đồng tín dụng với 11 chủ tàu và số tiền cam kết cho vay là 143,352 tỷ đồng; đã thực hiện giải ngân được 64,02 tỷ đồng, có 3 tàu hoàn thiện đi vào hoạt động hiệu quả (trong đó: Có 2 tàu cá vỏ gỗ làm nghề chài chụp đã có lãi hàng tháng trung bình từ 100-250 triệu đồng, 1 tàu cá vỏ thép đã đi hoạt động chuyến biển đầu tiên, doanh thu 5 ngày hoạt động đầu tiên đạt 140 triệu đồng); còn lại 1 hồ sơ đang được ngân hàng xử lý. Có thể thấy, từ nguồn hỗ trợ vay vốn đóng mới, nâng cấp tàu đánh bắt thuỷ sản đã giúp nhiều ngư dân có điều kiện vươn khơi và làm ăn hiệu quả. Tuy nhiên đến nay vẫn còn 15 chủ tàu chưa hoàn thiện hồ sơ gửi cho các ngân hàng thương mại để thẩm định vay vốn, với nguyên do một số chủ tàu chưa thống nhất được giá thành tàu với công ty đóng tàu; chưa xây dựng được phương án đóng mới tàu cá; chưa quyết định thiết kế tàu hoặc cân nhắc thay đổi thiết kế. Bên cạnh đó, có chủ tàu đang chờ kết quả thẩm định giá chưa hoàn thiện hồ sơ vay vốn, chưa xây dựng được phương án nâng cấp tàu, hoặc không còn nhu cầu vay vốn. Như vậy đã qua quá nửa chặng đường của năm 2016 mà số chủ tàu hoàn thiện hồ sơ vay vốn gửi ngân hàng mới đạt gần 50% tổng số tàu cần đóng.
Có thể thấy, tiến độ chậm chạp của việc giải ngân được lý giải bởi nhiều nguyên nhân từ phía ngư dân và cả các cơ quan quản lý. Ngay từ bước đầu tiên là chọn lựa mẫu tàu, nhiều ngư dân đã không hoàn toàn đồng ý với 21 mẫu thiết kế do Bộ NN&PTNT đưa ra, vì cho rằng những mẫu này không phù hợp với nhu cầu đánh bắt tại ngư trường vịnh Bắc Bộ và thói quen sử dụng của từng chủ tàu. Hiện nay các mẫu tàu cá của Bộ NN&PTNT công bố chưa phù hợp với nhu cầu của ngư dân, do đó ngư dân đều điều chỉnh lại thiết kế, vì vậy mất thời gian và kinh phí khá lớn (từ 60-100 triệu đồng). Mặt khác, hiện nay phần lớn là tàu có chiều dài trên 20m, thiết kế vẫn do Tổng cục Thuỷ sản giải quyết... Tất cả các yếu tố đó gây chậm trễ cho quá trình triển khai thực hiện. Một số ngư dân có nhu cầu điều chỉnh thiết kế mẫu tàu cá nhưng lại sợ nếu bỏ tiền ra thuê điều chỉnh thiết kế nhưng sau đó ngân hàng không cho vay vốn thì sẽ bị mất số tiền lớn, trong khi đó hồ sơ vay vốn của ngân hàng thương mại nhất định phải có thiết kế hoặc điều chỉnh thiết kế tàu cá đã được phê duyệt.
... Đến vốn đối ứng
Không chỉ bất cập trong khâu thiết kế, vấn đề vướng mắc nhất hiện nay vẫn là vốn đối ứng. Ông Nguyễn Văn Thành, Phó Giám đốc BIDV Quảng Ninh khẳng định: Theo Nghị định, tuỳ thuộc vào chất liệu vỏ tàu và công suất máy chính, ngư dân có thể vay tối đa từ 70-95% tổng giá trị đầu tư đóng mới, nâng cấp tàu, bao gồm cả máy móc, ngư lưới cụ, trang thiết bị hàng hải, máy móc thiết bị bảo quản hải sản, bảo quản hàng hoá, bốc xếp hàng hoá; thế nhưng với giá trị mỗi con tàu có khi lên đến cả 15, 17 tỷ đồng thì rõ ràng yêu cầu về phần vốn đối ứng đã là một thách thức không nhỏ đối với bà con. Đơn cử như trường hợp ông Đỗ Văn Tẹo tại TX Quảng Yên mặc dù đã hoàn thiện các thủ tục hồ sơ cần thiết nhưng do chưa bố trí được vốn đối ứng, chưa có phương án sản xuất cụ thể đối với tàu lưới chụp vỏ thép 829CV nên ngân hàng đã từ chối cho vay. Không chỉ vậy đã có 5 chủ tàu bị từ chối cho vay do phương án sản xuất không hiệu quả, khả thi mặc dù đã thoả mãn 2 điều kiện là đủ kinh nghiệm, có khả năng tài chính và đã bỏ ra số tiền lớn thuê điều chỉnh thiết kế để hoàn thiện hồ sơ vay vốn; trong khi đó trình độ của ngư dân còn thấp so với mặt bằng chung của xã hội nên việc lập phương án rất khó khăn, điều này cũng ảnh hưởng đến tâm lý chung của ngư dân trong thực hiện đóng mới, nâng cấp tàu cá. Đặc biệt, các ngân hàng thương mại hoạt động theo cơ chế thị trường, phải chịu trách nhiệm thu hồi vốn cho vay nên cũng thận trọng trong thẩm định hồ sơ vay vốn của các chủ tàu. Còn phía chủ tàu vẫn còn có tư tưởng ỷ lại nhà nước, một số chủ tàu đã đủ điều kiện tham gia bảo hiểm nhưng không muốn trả phần kinh phí còn lại ngoài kinh phí nhà nước hỗ trợ, không mặn mà với việc mua bảo hiểm cho tàu cá xa bờ.
Phải khẳng định rằng, Nghị định 67 ra đời không chỉ là đòn bẩy giúp ngư dân bám biển khai thác đánh bắt, mà còn hình thành nên những tổ hợp tác khai thác, thu mua hải sản trên biển, tạo nên môi trường kinh tế trên biển ổn định và phát triển. Vậy nên nhà nước cần quan tâm tháo gỡ những vướng mắc nhằm phát huy hiệu quả một chủ trương đúng đắn, thiết thực.
Hiểu Trân
