Ngay sau khi Báo Quảng Ninh có bài phản ánh: Thực hiện Thông tư 57/2015/TT-BCA: Chưa xử phạt nhưng... thị trường đã “loạn” (xem Báo Quảng Ninh, số ra ngày 19-1-2016), Toà soạn tiếp tục nhận được ý kiến của bạn đọc bày tỏ sự băn khoăn, lo lắng. Trong đó, rất nhiều câu hỏi xoay quanh việc, nếu rủi ro, bình PCCC mi ni lắp đặt cho xe từ 4-9 chỗ ngồi phát nổ, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?!...
Người tiêu dùng “rối trí”
Nghe tin từ ngày 6-1-2016, bắt buộc xe ô tô từ 4-9 chỗ ngồi phải lắp đặt thiết bị PCCC, anh Hán Hồng Minh, tổ 2, khu 7A, phường Quang Hanh, TP Cẩm Phả đã đi tìm mua bình PCCC mi ni để trang bị cho xe ô tô của mình nhưng cho đến tận hôm nay, anh vẫn chưa tìm được. Anh chia sẻ: “Không phải là thị trường khan hiếm mà vấn đề nằm ở chỗ, tôi không biết mua bình PCCC ấy ở đâu để đảm bảo bình không nổ. Giá cả thì mỗi nơi một kiểu. Ở một số cửa hàng tôi tìm đến giá khá cao, có loại lên tới 180.000 đồng/bình, có tem kiểm định chất lượng nhưng chẳng biết xuất xứ từ nước nào, hướng dẫn sử dụng ra sao. Ở ngoài chợ thì giá rẻ bất ngờ, có loại chỉ 20.000 đồng/bình nhưng lại chẳng có tem kiểm định”.
Quả thực, “mục sở thị” một số địa bàn “nóng” trong tỉnh, cho thấy thị trường cung ứng thiết bị PCCC mi ni cho xe ô tô giống như một “ma trận” khiến người tiêu dùng không biết lựa chọn loại nào cho hợp lý. Trong vai người muốn tìm mối để mở đại lý bán thiết bị PCCC mi ni chúng tôi được một người lái xe ôm “mối lái” đến khu chợ Tô-ghi (phường Trần Phú, TP Móng Cái). Thấy chúng tôi băn khoăn, ngập ngừng trước biển hiệu và các mặt hàng bày bán của các cửa hàng ở đây (bán buôn, bán lẻ vật liệu xây dựng, đồ điện dân dụng, xe đạp…) người lái xe ôm khẳng định chắc nịch: “Bình PCCC mi ni đang là loại hàng “hot” nhất hiện nay, được nhiều lái buôn đến đặt mua. Hôm trước, tôi mới dẫn một lái buôn ở tận Thái Nguyên đến đây đặt hàng. Yên tâm, hàng đảm bảo chất lượng, giá cả hợp lý luôn”. Ông chủ cửa hàng là người Trung Quốc, nói tiếng Việt lơ lớ liên tục “chào mời”: “Nếu lấy nhiều, loại bình bọt 500ml giá 19.000 đồng/bình. Còn loại bình bột 1kg có giá 110.000 đồng/bình; loại 2kg có giá 140.000 đồng/bình”. Khi hỏi về tem kiểm định cho các loại bình này, ông chủ cửa hàng giải thích: “Không có đâu. Cửa hàng chủ yếu bán các đồ vật tư tổng hợp, gần đây mới bán thêm bình chữa cháy. Hàng nhập không giấy tờ nên mới có giá rẻ thế”. Để thuyết phục thêm về khả năng cung ứng số lượng hàng lớn, ông chủ cửa hàng nói tiếp: “Hàng trong kho có sẵn, muốn lấy bao nhiêu cũng có”. “Kho” của cửa hàng nằm cách đó chừng 20m, khuất phía sau khu chợ. Chỉ rộng chưa đầy 5m2 nhưng “kho” chứa chật ních hàng; trong đó, mặt hàng bình PCCC mi ni chiếm đa số. Có loại bình vẫn nguyên trong thùng giấy, có loại thì đã được đóng đai, đóng kiện để chuyển đi tiêu thụ. Theo ông chủ cửa hàng, những sản phẩm này đều lấy về từ Trung Quốc nhưng theo quan sát của chúng tôi, trên bao bì in rất nhiều thứ tiếng: Nga, Đức và không ghi nơi sản xuất.
Khảo sát thêm một số cửa hàng ở khu vực chợ Vinh Cơ (TP Móng Cái), chúng tôi cũng được các ông chủ, bà chủ chào mời rất nhiệt tình nhưng giá cả thì rất khác biệt. Có cửa hàng “hét” giá bán buôn loại 500ml là 25.000 đồng/bình; loại 1.000ml là 30.000/bình. Còn giá bán lẻ loại 500ml là 70.000 đồng/bình. Tuy trên vỏ các loại bình PCCC ở đây đều còn hạn sử dụng nhưng nhiều loại van khoá bình đã chuyển sang han gỉ.
Thị trường tự do là vậy, ngay cả khi tìm đến một số địa điểm kinh doanh có thể tin tưởng được thì người tiêu dùng vẫn không khỏi “rối trí”. Cách đây chừng 1 tuần, Siêu thị Metro cũng đã nhập thêm bình PCCC mi ni để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Giá bán khoảng 70.000 đồng/bình bọt 500ml. Tuy sản phẩm ở đây có nhãn phụ đề tiếng Việt với đầy đủ thông số, thành phần, điều kiện bảo quản; đơn vị nhập khẩu nhưng lại chưa có tem kiểm định chất lượng của cơ quan chức năng. Còn ở một số cửa hàng bán thiết bị PCCC chuyên dụng như cửa hàng bán thiết bị PCCC của Công ty Thiết bị an toàn PCCC Hạ Long, các bình PCCC mi ni ở đây đều là sản phẩm nhập khẩu từ nước ngoài, có dán tem kiểm định chất lượng của Trường Đại học PCCC nhưng lại không có phụ đề tiếng Việt ghi các thông số, thành phần của sản phẩm; đơn vị nhập khẩu và không có hướng dẫn sử dụng. Giá bán cho từng loại bình từ 120.000-180.000 đồng, tuỳ loại.
Theo Đại tá Nguyễn Văn Don, Trưởng Phòng Hướng dẫn và Chỉ đạo về phòng cháy, Cảnh sát PCCC tỉnh, kinh doanh thiết bị PCCC là loại kinh doanh có điều kiện. Chỉ những công ty, cửa hàng đủ điều kiện mới được cấp phép kinh doanh mặt hàng này. Người dân khi trang bị thiết bị PCCC trên xe ô tô cần tìm đến những nơi đã được cấp phép và tìm mua những sản phẩm đã được dán tem kiểm định chất lượng của cơ quan chức năng. Đại tá Nguyễn Văn Don khẳng định: “Với những sản phẩm đã được chúng tôi kiểm định và dán tem thì không thể cháy, nổ. Bản thân, chất chứa trong bình đã có tác dụng chống cháy. Để được dán tem, sản phẩm phải trải qua quy trình kiểm định rất nghiêm ngặt”.
“Cha chung... ai khóc”?!
Theo số liệu của Cảnh sát PCCC, hiện trên địa bàn tỉnh chỉ có 9 cửa hàng được phép bán thiết bị PCCC có trụ sở tại Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí, Móng Cái. Triển khai Thông tư 57 của Bộ Công an, Cảnh sát PCCC Quảng Ninh cũng đã tiến hành kiểm tra, kiểm định và dán tem được 2.000 sản phẩm, thiết bị PCCC; trong đó có cả bình PCCC mi ni. Đại tá Nguyễn Văn Don cho biết thêm: “Những sản phẩm thiết bị PCCC bán tại các công ty, cửa hàng kinh doanh được phép kinh doanh mặt hàng này không nhất thiết do Cảnh sát PCCC tỉnh Quảng Ninh kiểm định, dán tem mới có giá trị mà có thể do Cảnh sát PCCC của các tỉnh, thành khác hoặc các đơn vị được cấp phép kiểm định”.
Trao đổi về việc các sản phẩm thiết bị PCCC tại các cơ sở, cửa hàng kinh doanh thiết bị PCCC trên địa bàn tỉnh hiện trong tình trạng chưa có nhãn phụ tiếng Việt hoặc có nhãn phụ tiếng Việt lại chưa có tem kiểm định của cơ quan chức năng, Chi cục phó Chi cục Quản lý thị trường Nguyễn Văn Thoại cho rằng, đối với bất kỳ sản phẩm nhập khẩu nào, theo quy định, đều phải có nhãn phụ đề tiếng Việt với các thông tin, thông số về thành phần, hạn sử dụng, xuất xứ, đơn vị nhập khẩu, hướng dẫn sử dụng. Riêng với thiết bị PCCC còn phải có thêm tem kiểm định chất lượng của cơ quan chức năng. Tuy nhiên, hiện nay, phía đơn vị cũng mới chỉ kiểm tra nhắc nhở nếu sản phẩm chưa có tem kiểm định, yêu cầu phía đơn vị kinh doanh phải đi đăng kiểm chất lượng; chưa có nhãn phụ tiếng Việt thì phải bổ sung nếu không hàng hoá sẽ bị tịch thu, tiêu huỷ.
Cho đến thời điểm này, vấn đề lắp đặt thiết bị PCCC trên xe ô tô từ 4-9 chỗ theo quy định tại Thông tư 57 lại càng trở lên “nóng” hơn khi mà thời gian gần đây, các phương tiện thông tin đại chúng liên tục đưa các vụ việc bình PCCC mi ni tự phát nổ trong xe ô tô; rồi cơ quan chức năng liên tục thu giữ hàng nghìn bình PCCC mi ni nhập lậu không rõ nguồn gốc. Điều này, khiến không ít người tiêu dùng “đứng ngồi không yên”. Anh Đoàn Văn Vinh, phường Hà Tu, TP Hạ Long chia sẻ: “Rủi ro thì không ai mong muốn nhưng ai có thể dám chắc rằng sẽ không có rủi ro trong số hàng nghìn bình PCCC đã được kiểm định không có bình phát nổ. Nếu chẳng may phát nổ, ai sẽ chịu trách nhiệm?. Cơ quan kiểm định chất lượng hay nhà sản xuất hay đơn vị kinh doanh. Hay tất cả lại đổ lên đầu người dân chúng tôi?”.
Đề cập đến trách nhiệm đền bù khi rủi ro bình PCCC nổ, anh Hán Hồng Minh, tổ 2, khu 7A, phường Quang Hanh bức xúc: “Xét theo quy định hiện hành, việc bồi thường thiệt hại bình cứu hoả cháy nổ căn cứ trên nguyên tắc: Ai có lỗi trực tiếp dẫn đến việc cháy nổ. Theo quy định của Luật Thương Mại và Bộ luật Dân sự, nếu chứng minh được rằng hàng hoá bị khuyết tật dẫn đến việc dù đã được chủ xe bảo quản đúng cách, sử dụng đúng chỉ dẫn nhưng vẫn phát nổ, thì đơn vị cung cấp hoặc đơn vị sản xuất sẽ phải chịu trách nhiệm. Còn nếu nhà cung cấp đã có những chỉ dẫn rõ ràng về miễn trừ trách nhiệm, chẳng hạn việc không được để trong môi trường quá 50 độ C, thì việc bình cứu hoả phát nổ trong các điều kiện như thế được xem là một trường hợp thương nhân được miễn trừ trách nhiệm theo quy định của Luật Thương mại. Điều đó cũng có nghĩa là người tiêu dùng như tôi phải tự chịu. Thực tế, ai chứng minh được hàng hoá bị khuyết tật và ai có thể đảm bảo chắc chắn, điều kiện thời tiết mùa hè nắng nóng ở nước ta, bình PCCC để trong xe ô tô sẽ được bảo quản dưới 50 độ C.
Theo đánh giá của cơ quan chức năng và của nhiều luật sư, việc Bộ Công an ban hành Thông tư 57 là không trái luật. Tuy nhiên, để triển khai quy định này hiện nay vẫn vấp phải nhiều ý kiến trái chiều, nhất là những tổ chức, cá nhân có phương tiện xe ô tô từ 4-9 chỗ còn băn khoăn, lo lắng. Thiết nghĩ, để triển khai được Thông tư 57, cần có thêm thời gian và sự chuẩn bị chu đáo hơn. Cơ quan chức năng cũng cần có sự kiểm soát, quản lý chặt chẽ sản phẩm thiết bị PCCC; có quy định cụ thể về trách nhiệm của Cảnh sát PCCC đối với các thiết bị đã được dán tem kiểm định chất lượng.
Cẩm Nang - Hoàng Quỳnh
Thanh Hoa - Hoàng Quỳnh (thực hiện)
