Bảo tàng - Thư viện tỉnh là công trình văn hoá trọng điểm, đồng thời lại mang kỳ vọng trở thành điểm du lịch văn hoá hấp dẫn của Quảng Ninh. Vì vậy, tỉnh chỉ đạo rất sát sao với dự án này, nhất là khi bước vào phần trưng bày nội thất với thời gian không thể chậm trễ hơn là chỉ còn 7 tháng nữa sẽ phải mở cửa, chào mừng sự kiện 50 năm ngày thành lập tỉnh.
Thách thức
Theo tính toán, từ cuối tháng 8-2012 đến đầu tháng 1 vừa qua, các nhà thầu thi công công trình Bảo tàng - Thư viện tỉnh đã hoàn thành phần khung, xây trát, lắp đặt các đường dây, ống kỹ thuật (ống cấp thoát nước, cứu hoả, đường cấp điện, ống dẫn gas điều hoà, đường dây tín hiệu mạng LAN, dây tín hiệu báo cháy, dây tín hiệu camera quan sát) v.v.. Hiện nay, các nhà thầu đang hoàn thiện nốt phần ốp lát, lắp cửa, lắp đặt thiết bị. Theo tiến độ, đến cuối tháng 8 này, các đơn vị thi công sẽ phải rút ra để bàn giao mặt bằng cho trang trí nội thất. Cùng với đó, để chuẩn bị cho trưng bày nội thất, Ban Quản lý đầu tư các công trình văn hoá, thể thao, chủ đầu tư dự án, đã chủ động mời các chuyên gia về bảo tàng như Giáo sư, tiến sĩ Đặng Văn Bài, Nguyễn Văn Huy, tiến sĩ Lê Thị Minh Lý, Võ Thị Thường rồi bà Christine (Uỷ viên Hội đồng di sản châu Âu) tham gia vào quá trình thực hiện dự án. Việc đưa đoàn cán bộ tham quan, học hỏi các mô hình bảo tàng của một số quốc gia cũng cho thấy những kinh nghiệm hữu ích.
Tuy vậy, tiến trình dự án hiện nay vẫn còn nhiều thách thức. Trong đó, hiện vật là một trong những vấn đề “nóng” nhất. Theo kết quả thống kê và tư liệu hoá hiện vật cho thấy, ở phần trưng bày chuyên đề về tự nhiên (tầng 1) có 20% hiện vật, các mẫu hoá thạch có 90% hiện vật, còn lại phải sưu tầm; tầng 2 với phần trưng bày các chuyên đề về lịch sử, cách mạng, tôn giáo, cổ vật, gốm sứ phần lớn đã có; tầng 3 với các chuyên đề về kinh tế đặc trưng của tỉnh, văn hoá, con người và xã hội, khai thác than, Bác Hồ với Quảng Ninh, ngoại trừ số hiện vật về mỏ than, còn lại số hiện vật cơ bản đảm bảo và đủ để trưng bày theo đề cương…
Trước thực tế này, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Huy, người được mời tham gia vào thực hiện dự án cho rằng: “Vướng mắc lớn nhất là cách thức tổ chức nội dung trưng bày về hiện vật và hệ thống thông tin về hiện vật thế nào. Hiện vật về tự nhiên mới có 20%, phần về hoá thạch, địa lý, địa chất có 90% nhưng đó là hiện vật vật chất nhìn thấy, còn đằng sau là toàn bộ hệ thống thông tin chưa có gì, là thách thức cực kỳ lớn... Nếu muốn bảo tàng Quảng Ninh có sự đột phá thì cần nhất là sự thay đổi về tư duy; tư duy về hiện vật và câu chuyện kể về hiện vật thế nào. Đây là cơ hội để cán bộ bảo tàng tỉnh “lột xác” về tư duy để bảo tàng mới có thể nâng tầm.” Ông Salvado, kiến trúc sư của Công ty tư vấn S-Design cũng lo ngại rằng: “Số hiện vật cần để trưng bày sẽ không đủ; nếu mua cũng không nên mua cùng lúc mà nên làm dần dần để phát triển lên cùng sự hoàn thiện của bảo tàng. Quan trọng nhất là giải thích được những hiện vật đặt trong bảo tàng thế nào”. Tuy nhiên, ông Trần Trọng Hà, Giám đốc Bảo tàng tỉnh lại khá lạc quan: “Hiện vật không có vấn đề gì cả. Bảo tàng mới ước chừng cần 4.000 hiện vật để trưng bày. Các mẫu địa chất, khoáng sản hiện chưa có nhưng không khó để sưu tầm, 10% mẫu hoá thạch cũng vậy, còn các chuyên đề khác không thiếu…”.
Cùng với đó, cách thức phối hợp làm việc của các đơn vị liên quan cũng là vấn đề được nói tới nhiều khi triển khai dự án quan trọng này. Ví dụ như, sau nhiều lần bàn bạc thống nhất về phương án trưng bày bảo tàng và đã được tỉnh phê duyệt nhưng gần đây, ông Trần Trọng Hà vẫn đề nghị điều chỉnh chuyên đề Bác Hồ từ tầng 3 xuống tầng 2. Ông lý giải: “Bác Hồ là chuyên đề có thể tách biệt lập được; nếu để ở tầng 3 cùng các nội dung về tiền sử, sơ sử sẽ bị vênh về màu sắc, không hợp phông cách mạng. Hơn nữa, việc trưng bày chuyên đề này đã đủ hiện vật, sẽ rất nhanh, còn chính nội dung cách mạng nếu đưa xuống tầng 2 sẽ rất khó vì nhiều nội dung chưa đủ...”. Nói về việc này, ông Đỗ Thông, Phó Chủ tịch UBND tỉnh phản đối: “Dự án đã trình lên tỉnh rồi, lẽ ra tổ công tác của tỉnh và chủ đầu tư phải thống nhất hoàn toàn, vậy giờ vẫn có ý kiến thay đổi là thế nào? Vẫn có thể thay đổi nếu các chuyên gia đồng thuận nhưng đáng nói là cách điều hành công việc thế này là rất vướng, khó làm”. Đưa ra một gợi ý cho những sự việc như trên, Tiến sĩ Lê Thị Minh Lý đề xuất: “Hãy thảo luận cùng các nhà khoa học nhưng hãy trao cho ông Salvado quyền quyết định cuối cùng…”.
Quyết tâm về đích
Tiến độ dự án xem ra là vấn đề “căng” hơn cả. Chẳng thế mà chủ đầu tư đã kiến nghị với tỉnh để trưng bày ngoài trời, trưng bày tầng 1, tầng 2 trong dịp này, còn lại sẽ làm tiếp vào năm 2014. Kiến trúc sư Salvado cũng đồng thuận khi cho rằng nếu làm vậy, hệ thống trưng bày ở sân vườn và tầng 1 sẽ hoàn thiện tốt nhất, có giải thích về cả 4 chủ đề một cách cặn kẽ. Tầng 2, 3 có thể hoàn thiện dần dần, ban đầu chỉ trưng bày mô hình lớn như thuyền ở chiến địa Bạch Đằng hay mô hình hầm lò than; tuy vậy khách tham quan vẫn có thể hiểu những hiện vật ở đây khi hoàn thiện sẽ thế nào...
Ngược lại, cũng có những ý kiến đề nghị cần hoàn thiện cả 3 tầng trong năm nay; từ toàn bộ kết cấu, hạng mục chiếu sáng liên quan đến xây dựng cơ bản và nội thất, có nợ chỉ nợ một số hiện vật thôi. Cùng với đó, các mốc thời gian cũng được vạch rõ, đó là đến 15-3 này, hệ thống kích thước hiện vật tiêu biểu phải được cung cấp cho đơn vị tư vấn thiết kế; đến 30-3 hoàn thiện về thiết kế trưng bày; 30-8 cơ bản bàn giao công trình để lắp đặt thiết bị trình chiếu ánh sáng công nghệ cao và tiến hành trưng bày để giữa tháng 10 hoàn thiện... “Chỉ còn 7 tháng nữa là vào dịp lễ trọng kỷ niệm 50 năm ngày thành lập tỉnh, cùng với đó Bảo tàng phải mở cửa. Đó là cái đích không thay đổi trong khi thời gian không chờ đợi ai và không cho phép ai chậm trễ. Các đơn vị hãy cùng rướn lên một chút…” - đồng chí Đỗ Thông, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh nhấn mạnh.
Phan Hằng
