Vừa qua, Đoàn công tác của Ban Xây dựng nông thôn mới tỉnh Quảng Ninh đã có chuyến khảo sát, tham quan học tập kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Hà Tĩnh. Chuyến đi đã để lại thật nhiều ấn tượng, nhất là về mô hình liên kết chăn nuôi lợn giữa các HTX với một công ty nước ngoài...
Từ thực tế của “đội bạn”...
Chiếc xe 16 chỗ ngồi đưa đoàn chúng tôi vòng vo đường đồi núi, từ trung tâm xã vào đến trang trại mất chừng 20 phút, đây là một trang trại chăn nuôi tập trung rộng gần 5ha cách xa khu dân cư, được chính quyền địa phương tạo điều kiện giao đất cho hợp tác xã với thời gian 50 năm. Tiếp chúng tôi trong khu điều hành của trang trại là anh Trương Xuân Bính, Chủ nhiệm Hợp tác xã Minh Lộc. Với sự thân tình, cởi mở và chất phác của một nông dân thứ thiệt, anh Bính cho biết: Liên kết với Công ty cổ phần CP của Thái Lan, trước hết chúng tôi phải xây dựng trang trại theo đúng bản vẽ thiết kế của họ; cụ thể phải có 2 dãy chuồng, mỗi dãy rộng khoảng 800m2, có hệ thống làm mát, nhiệt độ trong chuồng được điều chỉnh theo tháng tuổi của lợn. Vì thế các trang trại liên doanh đều phải mua máy biến thế, máy phát điện bảo đảm nguồn cung cấp điện ổn định. Trong trang trại phải có khu nhà điều hành gắn camera theo dõi, kho chứa thức ăn, nhà sát trùng, bể nước, khu lưu trú, ăn nghỉ của kỹ sư và công nhân. Riêng hệ thống xử lý chất thải (hầm bioga) thiết kế bảo đảm phân lợn, nước thải được xử lý tuyệt đối không gây ô nhiễm môi trường... Tóm lại điểm mấu chốt trong cách thức chăn nuôi ở đây là phải bảo đảm 3 yếu tố: Nhiệt độ ổn định, chế độ dinh dưỡng hợp lý, đi kèm vệ sinh phòng dịch chặt chẽ và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.
Hợp tác xã Minh Lộc ký hợp đồng làm ăn với CP từ đầu năm 2012, với quy mô hiện nay đang chăn nuôi 1.200 con lợn thịt siêu nạc, trang trại chia thành 2 dãy chuồng, mỗi dãy có thể nuôi được 600 con. Theo anh Bính tính toán: Vốn đầu tư ban đầu cho xây dựng mô hình hợp tác xã bỏ ra 4 tỷ đồng. Số tiền vốn trên chi cho làm hạ tầng, như: mở đường, lắp đặt hệ thống điện, nhà nuôi, trang thiết bị... Riêng tiền làm một dãy chuồng nuôi quy mô 600 con chi phí hết khoảng 1 tỷ đồng/dãy. Hợp tác xã hiện có 7 xã viên, mỗi xã viên vào trang trại đóng cổ phần ít nhất là 10 triệu đồng. Các xã viên được phân công mỗi người một việc phù hợp với sức khoẻ và năng lực của mình. Mỗi tháng xã viên được nhận tiền lương cứng từ 2,5 đến 3 triệu đồng/tháng, ngoài ra họ còn được chia cổ tức từ lợi nhuận thu được, đồng thời được đóng bảo hiểm xã hội như công nhân.
Về sự hỗ trợ của nhà nước: UBND tỉnh Hà Tĩnh hỗ trợ các HTX từ việc giao đất ổn định để lập trang trại; hỗ trợ thành lập HTX cho đến các chính sách hỗ trợ hạ tầng, hỗ trợ lãi suất vay vốn. Điển hình như ở HTX Minh Lộc, tỉnh đã hỗ trợ trực tiếp 300 triệu đồng sau khi HTX xây dựng xong chuồng trại. Tính đến nay, huyện Cẩm Xuyên đã có 23 HTX chăn nuôi lợn theo mô hình liên kết này. Về phía Công ty cổ phần CP, theo thoả thuận, Công ty giao lợn con giống, trọng lượng trên dưới 5kg/con HTX, kèm theo thuốc thú y. Tuỳ quy mô đầu lợn, họ cử 1-2 kỹ sư chăn nuôi nằm vùng hướng dẫn kỹ thuật cho xã viên HTX. Công ty cung cấp thức ăn theo định mức (220kg thức ăn/100kg lợn). 4 tháng sau họ đến thu sản phẩm (lợn xuất chuồng trên 100kg trở lên). Công ty thanh toán cho chủ trang trại 3.380 đồng/kg lợn hơi. Ngoài ra, mỗi lứa lợn, Công ty trừ tỷ lệ hao hụt khoảng 5% (khoảng 30 con). Tính ra, năm 2012, HTX của anh Bính sản xuất được 5 lứa lợn, mỗi lứa 600 con. Tiền gia công gần một tỷ đồng, trừ chi phí điện, nước, trả lương 7 xã viên, lãi thu về gần 700 triệu đồng.
Hợp đồng của HTX ký với Công ty CP trong vòng 5 năm. Nếu xảy ra thiên tai, chuồng trại đổ v.v.. thì HTX chịu; dịch bệnh bất khả kháng làm lợn chết thì Công ty chịu. Sau 5 năm, HTX muốn tách ra hoạt động độc lập, nếu có nhu cầu, phía đối tác vẫn bán cho con giống, thức ăn, tư vấn kỹ thuật. Anh Bính khẳng định: Năm 2012, riêng trang trại của anh đã đem lại lãi ròng (trừ chi phí) cho đối tác là Công ty CP khoảng 3 tỷ đồng. Được biết, mặc dù lợi nhuận lớn, nhưng do vốn mỏng nên các chủ trang trại chọn giải pháp liên kết với CP là an toàn nhất. Vì có một thực tế hiện nay là tiêu thụ sản phẩm với khối lượng lớn không phải đơn giản. Hơn thế, điều lo lắng nhất của người chăn nuôi hiện nay là vấn đề phòng trừ dịch bệnh, rủi ro trong chăn nuôi là rất lớn. Vì thế, chẳng ai dám liều tự tách ra làm ăn riêng, nhỡ dịch bệnh lợn chết hàng loạt là phá sản…
Đến những suy nghĩ về hướng đi cho “đội nhà”...
Hiện nay, Quảng Ninh đang đẩy mạnh triển khai Chương trình Xây dựng Nông thôn mới với quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị, nhằm hoàn thành mục tiêu cơ bản đạt tỉnh nông thôn mới vào năm 2015. Tuy nhiên, nhóm tiêu chí về tổ chức sản xuất nâng cao thu nhập hiện đang gặp không ít khó khăn. Một trong những khó khăn lớn nhất là tập quán canh tác của người dân nông thôn, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, biển đảo v.v.. còn mang nặng tập quán sản xuất nhỏ lẻ, tự cung tự cấp, không có sự liên kết cũng như tính toán nhu cầu thị trường, đầu ra cho sản phẩm. Hầu hết diện tích đất manh mún, khó cơ giới hoá và thuỷ lợi hoá, khó đầu tư sản xuất tập trung; thiếu thông tin, thiếu vốn, thiếu kỹ thuật, thiếu đầu ra cho sản phẩm…vẫn đang là bài toán khó đối với người nông dân trong quá trình sản xuất.
Quảng Ninh đang dành sự quan tâm đặc biệt cho nhóm tiêu chí sản xuất nâng cao thu nhập. Nhiều chính sách, giải pháp đã và đang được triển khai đồng bộ bước đầu đã có kết quả. Chỉ tính riêng năm 2013, tỉnh đã dành 300 tỷ đồng ngân sách chi cho xây dựng nông mới, trong đó ưu tiên 40% ngân sách hỗ trợ sản xuất tập trung, 10% hỗ trợ lãi suất tín dụng phát triển sản xuất và đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm nông nghiệp chủ lực; kêu gọi các doanh nghiệp lớn trên địa bàn tiêu thụ sản phẩm cho nông dân, đồng thời trải thảm đỏ thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp theo mô hình liên kết “4 nhà”... Ngoài ra, UBND tỉnh còn ráo riết chỉ đạo các địa phương làm tốt công tác quy hoạch, trong đó ưu tiên quy hoạch các vùng sản xuất tập trung với quy mô lớn, gắn với hỗ trợ đầu tư hạ tầng, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất phát triển...
Với những ưu đãi, thuận lợi về cơ chế như vậy, cùng với sự vào cuộc của một số doanh nghiệp của tỉnh hiện nay như: Công ty CP Đầu tư và xây dựng Việt Long sản xuất rau an toàn; Hợp tác xã Hoa Phong (Đông Triều); Công ty TNHH Chè Thuấn Quỳnh (Hải Hà) v.v.. càng khẳng định rõ mô hình liên kết giữa doanh nghiệp với người nông dân, có sự hỗ trợ của Nhà nước, sẽ là lời giải tối ưu cho bài toán phát triển sản xuất nâng cao thu nhập trong xây dựng nông thôn mới. Thiết nghĩ thời gian tới, Quảng Ninh cần sớm có quy hoạch tổng thể các vùng sản xuất tập trung gắn với quy hoạch các sản phẩm phù hợp điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng ở từng vùng, từng địa phương; sớm hoàn thiện đồng bộ các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất; đẩy nhanh tiến độ xây dựng các thương hiệu cho sản phẩm nông nghiệp; tập trung đào tạo nguồn nhân lực phục vụ nông nghiệp nông thôn; thông tin tuyên truyền xúc tiến đầu tư nhằm thu hút các doanh nghiệp, HTX trong và ngoài tỉnh vào cuộc nhiều hơn nữa, để giúp người dân nâng cao thu nhập, cải thiện cuộc sống, góp phần xây dựng nông thôn mới bền vững...
Bá Trinh
(Ban XDNTM Quảng Ninh)
