Mô hình quản lý rừng cộng đồng ở 2 thôn Cái Mắt và Mũi Chùa (xã Tiên Lãng) triển khai trong 6 năm, đến thời điểm hiện nay đã kết thúc. Từ thành công của mô hình này đã tạo nền tảng cho phong trào tự quản đất rừng trên địa bàn huyện Tiên Yên được nhân rộng, phát triển bền vững và hiệu quả.
Diện tích rừng ở thôn Cái Mắt và Mũi Chùa trước đây đã được giao cho từng hộ gia đình quản lý, bảo vệ, song vì “mạnh ai nấy làm” nên rừng bị xâm hại, khai thác quá mức dẫn đến sụt giảm mạnh về độ che phủ và tài nguyên rừng. Trước thực trạng này chính quyền xã, huyện đã yêu cầu các chủ rừng đã phải đóng cửa rừng trong vòng 6 năm. Toàn bộ diện tích rừng của các chủ rừng 2 thôn được giao cho một ban quản lý chuyên trách. Đồng thời các hoạt động liên quan đến diện tích rừng này chỉ có chăm sóc, bảo vệ rừng, trồng mới thêm cây bản địa, chứ không được khai thác, kể cả khai thác lâm sản phụ. Anh Trương Văn Nghĩa, một chủ rừng ở thôn Mũi Chùa cho biết: “Thực hiện việc đóng cửa rừng, chúng tôi được Dự án trồng rừng Việt Đức hỗ trợ kinh phí để trang trải cho bộ máy ban quản lý cũng như tổ chức các hoạt động liên quan, với mức hỗ trợ 50.000 đồng ha/năm.
Bằng sự tuyên truyền vận động và cả những biện pháp mạnh, nên mô hình quản lý rừng cộng đồng ở 2 thôn Cái Mắt và Mũi Chùa đã đi vào hoạt động và ngày càng hiệu quả. Anh Trần Văn Hưng, một chủ rừng khác ở thôn Mũi Chùa phấn khởi cho biết: “Chỉ sau 3 năm thực hiện đóng cửa rừng, độ che phủ của rừng đã tăng mạnh, vì thế mà có các loài chim, thú quý hiếm về sinh sống và phát triển”.
Đáng mừng là tiếp sau Cái Mắt và Mũi Chùa, huyện Tiên Yên đã thành lập được thêm hàng chục ban quản lý rừng cộng đồng, tạo nên phong trào tự quản đất rừng trải dài trên khắp các địa bàn có rừng của huyện. Trong đó hầu hết diện tích rừng ở những vùng sâu, xa, nếu như trước kia không giao được cho ai, công tác quản lý rất khó khăn thì nay người dân đã tự bảo vệ quản lý. Đặc biệt là nếu Cái Mắt, Mũi Chùa phải tuyên truyền hay áp dụng biện pháp mạnh mới hình thành được mô hình quản lý rừng cộng đồng thì ở những thôn, bản tiếp sau đó người dân đều tự chủ động bàn bạc đưa ra các giải pháp bảo vệ và phát triển rừng, thực hiện mô hình, bầu ra ban quản lý rừng, thậm chí đóng góp thêm kinh phí để duy trì hoạt động bộ máy của ban quản lý. Anh Nguyễn Văn Đại, cán bộ Ban Quản lý Dự án trồng rừng Việt Đức huyện Tiên Yên khẳng định: “Chính nhờ các mô hình tự quản lý rừng cộng đồng, phong trào tự quản đất rừng của người dân nên độ che phủ rừng của Tiên Yên đã tăng lên nhanh chóng, từ khoảng 30% (những năm 2002) nay đạt gần 60%. Riêng diện tích rừng tự nhiên được bảo vệ, quản lý hiệu quả, từ đó phát triển và làm giàu vốn rừng”.
Đặc biệt đến thời điểm hiện nay, mặc dù nhiều mô hình quản lý rừng cộng đồng đã kết thúc, có nghĩa sự hỗ trợ về kinh phí không còn, tuy nhiên các xã, thôn của Tiên Yên vẫn tiếp tục duy trì hoạt động này. Các chủ rừng ngoài đóng góp kinh phí hàng năm, tính theo đầu ha rừng, còn tự nguyện đóng khoảng 10% đến 20% doanh thu khi khai thác để hỗ trợ các hộ trồng rừng khó khăn cũng như làm nguồn tích luỹ để tăng cường các hoạt động bảo vệ và quản lý rừng và dự phòng. Đơn cử như ở Khe Xóm, Khe San, Bản Cải, Hà Nìn (xã Phong Dụ), Hà Giàn (xã Đông Ngũ), Khe Đục (xã Đại Dực), Bản Buông, Khe Tao (xã Hà Lâu)... Đây chính là cơ sở, nền tảng để Tiên Yên tiếp tục phát triển vốn rừng, biến rừng trở thành nguồn thu nhập lâu dài và ổn định cho người dân cả thế hệ hôm nay và mai sau.
Thanh Bình
