Quyết định số 273/QĐ-UBND ngày 13-2 vừa qua của UBND tỉnh về việc “xây dựng và phát triển thương hiệu sản phẩm nông nghiệp của tỉnh đến năm 2015” có thể coi là tín hiệu đáng mừng đối với miến dong Bình Liêu. Theo quyết định này, miến dong Bình Liêu được hỗ trợ phát triển quyền sở hữu trí tuệ loại “Nhãn hiệu chứng nhận” giai đoạn từ nay đến năm 2015. Bởi tuy đã được công nhận quyền sở hữu trí tuệ dưới dạng “Nhãn hiệu tập thể” từ tháng 6-2007 song sản xuất miến dong đến nay vẫn chỉ mang tính thời vụ, không đủ cung cấp cho cả năm.
Từ sự thiếu chuyên nghiệp trong sản xuất
Miến dong là một sản phẩm truyền thống của Bình Liêu. Những năm gần đây, huyện đã có chủ trương hỗ trợ trồng và chế biến, coi miến dong là sản phẩm quan trọng trong sản xuất. Vì thế, các quy trình sản xuất miến dong Bình Liêu đã được đầu tư, hỗ trợ về vốn, công nghệ chế biến.... Tuy nhiên, vùng nguyên liệu miến dong còn nhỏ lẻ, quy mô chưa tập trung, không ổn định. Năm 2011, toàn huyện trồng được 107,9ha dong riềng, tập trung chủ yếu ở xã Húc Động và Đồng Tâm (diện tích trồng chỉ đạt 63,47% so kế hoạch và bằng 81,7% so với cùng kỳ năm 2010).
Sở dĩ diện tích vùng nguyên liệu giảm do nhiều hộ dân không mặn mà với việc trồng dong riềng. Giá bán nguyên liệu củ dong riềng thấp, không ổn định, có thời điểm chỉ đạt 700 đồng/kg. Vì thế chỉ những hộ gia đình vừa trồng vừa chế biến thì vẫn theo đuổi ngành nghề truyền thống này. Đồng thời, việc trồng dong riềng của các hộ hiện nay chủ yếu là trồng trên các vùng diện tích đất tận dụng, đất sườn đồi, đất khô nên việc thu hoạch gặp khó khăn, người dân mất nhiều công sức để đào củ, vận chuyển xuống nơi thu mua.
Thêm vào đó, việc bảo quản bột dong gặp nhiều hạn chế. Hiện các hộ gia đình và cơ sở chuyên sản xuất miến dong Bình Liêu (Công ty CP Thương mại và Dịch vụ Bình Liêu) mới chỉ bảo quản bột dong theo phương pháp thủ công (đào hầm dưới đất và ngâm trong nước). Tại các hộ gia đình bột dong chỉ có thể bảo quản được từ 1 đến 2 tháng. Ở cơ sở sản xuất tuy có thể bảo quản tới 6 tháng tới 1 năm song sợi miến làm ra sẽ không thể ngon, đúng vị, chất lượng hạn chế so với miến làm từ bột dong chưa qua bảo quản.
Đến hướng đi mới bền vững...
Nói về chương trình hỗ trợ phát triển quyền sở hữu trí tuệ cho miến dong Bình Liêu dưới dạng “Nhãn hiệu trí tuệ” trong giai đoạn từ nay đến năm 2015, đồng chí Hoàng Ngọc Ngò, Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện cho biết: “Để phát triển thương hiệu miến dong Bình Liêu, từ nay đến 2015, chúng tôi sẽ quy hoạch vùng trồng dong riềng tập trung phục vụ chế biến miến dong với tổng diện tích 212,5ha với trên 800 hộ ở 22 thôn, bản dự kiến tham gia (thuộc 4 xã là Đồng Tâm, Lục Hồn, Tình Húc, Húc Động). Trước hết, năm 2012 huyện sẽ hỗ trợ giống cho 200 hộ gia đình thực hiện trồng dong riềng trong vùng quy hoạch”. Việc mở rộng vùng nguyên liệu đồng nghĩa với việc sẽ tạo lượng bột dong dự trữ dồi dào cho sản xuất miến dong Bình Liêu.
Bên cạnh đó, huyện Bình Liêu cũng sẽ thuê đơn vị tư vấn (Viện Công nghệ sau thu hoạch) bảo quản bột dong để miến dong sẽ được sản xuất đều trong năm mà vẫn giữ được hương vị, có thể cung ứng cho thị trường trong và ngoài nước với số lượng lớn. Cùng với đó, huyện sẽ thực hiện chuyển giao kỹ thuật sản xuất dong riềng theo quy trình thực hành nông nghiệp tốt Viet GAP. Đây là xu hướng tất yếu của miến dong Bình Liêu nhằm tạo ra sản phẩm sạch, đảm bảo khâu an toàn vệ sinh thực phẩm và đáp ứng tiêu chuẩn phục vụ xuất khẩu. Tuy nhiên để đáp ứng tiêu chuẩn Viet GAP không phải là điều đơn giản. Muốn vậy, các hộ sản xuất sẽ phải đảm bảo an toàn từ vùng sản xuất như các yếu tố đất, nước, giống... đến quy trình sản xuất như chế biến, đóng gói, tiêu thụ... Đồng chí Hoàng Ngọc Ngò khẳng định: “Dù khó nhưng tôi tin bà con sẽ tuân thủ đúng quy trình sau khi được tập huấn, hướng dẫn. Hiện nay, nhận thức của bà con đã tiến bộ rất nhiều. Họ đã hiểu để đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường thì phải tuân thủ các quy trình đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, về chất lượng…”
Ngoài ra, để xúc tiến phát triển thương mại, cải tiến sản xuất theo phương thức hàng hoá, huyện Bình Liêu cũng sẽ mở các cửa hàng giới thiệu sản phẩm, liên hệ với các chợ đầu mối ở các địa phương trong tỉnh. Đồng thời tuyên truyền cho người tiêu dùng về miến dong Bình Liêu trên các phương tiện thông tin đại chúng, website; thành lập những tổ hợp tác từ 5 đến 7 hộ gia đình tham gia góp vốn, kiểm tra quy trình sản xuất, hỗ trợ vật tư...
Hy vọng, với nỗ lực hỗ trợ phát triển sở hữu trí tuệ loại “nhãn hiệu chứng nhận” từ nay đến năm 2015, miến dong Bình Liêu sẽ phát triển bền vững, có nguồn sản phẩm dồi dào để cung cấp cho thị trường trong nước và quốc tế.
Lan Anh
