Chương trình “Mỗi xã, phường một sản phẩm” (OCOP) phát triển theo 5 nhóm sản phẩm, trong đó, nhóm thảo dược đã phát triển được 41 sản phẩm có chất lượng từ dược liệu...
Công ty TNHH Nuôi trồng, sản xuất và chế biến dược liệu Đông Bắc (TP Cẩm Phả) được thành lập từ năm 2010. Đây là một trong những doanh nghiệp đầu tiên đầu tư và phát triển sản xuất các sản phẩm từ cây dược liệu của tỉnh. Ngoài việc tự nhân giống và trồng thành công nhiều loại dược liệu, Công ty còn truyền dạy và ký hợp đồng với người dân ở Cẩm Phả, Tiên Yên, Bình Liêu để trồng dược liệu cung cấp nguyên liệu cho đơn vị mình. Song song với đó, Công ty đầu tư dây chuyền sản xuất các sản phẩm thực phẩm chức năng từ các loại cây dược liệu. Hiện nay, Công ty đã chế biến thành công 7 sản phẩm trà túi lọc và 3 loại thực phẩm chức năng dạng viên nang từ thảo dược, với sản lượng 1,2 triệu gói trà túi lọc và 3 triệu viên thuốc mỗi năm. Các sản phẩm của Công ty đều tham gia chương trình OCOP của tỉnh. Duy nhất trong toàn tỉnh, 3 loại thực phẩm chức năng của Công ty là trà tiểu đường Đông Bắc, viên giải rượu - giải độc gan Đông Bắc, viên tiểu đường Đông Bắc, được Ban Điều hành OCOP tỉnh xếp hạng 4 sao.
Còn HTX Thảo dược Yên Tử được thành lập từ năm 2014, với các sản phẩm thuộc chương trình OCOP là: Dầu xoa bóp trầu tiên, tinh dầu trầu tiên, nấm linh chi, rượu sâm cau và rượu ba kích Yên Tử. Trong đó, sản phẩm dầu xoa bóp trầu tiên và tinh dầu trầu tiên Yên Tử được sản xuất từ lá cây trầu một lá Yên Tử (trầu tiên Yên Tử) được người dân ưa chuộng, tin dùng. Bởi sản phẩm giúp chữa trị, phòng chống cảm cúm, trúng gió khi thay đổi thời tiết, làm giảm đau nhức xương khớp, thần kinh toạ, thần kinh vai gáy, thần kinh liên sườn. Trong năm 2016, HTX đã cung cấp ra thị trường từ 6.000 đến 7.000 lọ dầu xoa bóp trầu tiên Yên Tử; 20.000 lọ (10ml) tinh dầu trầu tiên Yên Tử.
Ông Vũ Ngọc Hương, Giám đốc HTX Thảo dược Yên Tử, cho biết: HTX đang duy trì hoạt động 2 cửa hàng bán sản phẩm OCOP tại Khu di tích - danh thắng Yên Tử. Tại đây, ngoài các sản phẩm của mình, HTX còn trưng bày, giới thiệu gần 20 sản phẩm nằm trong danh mục các sản phẩm OCOP của TP Uông Bí. Qua đó, các sản phẩm OCOP đã được quảng bá sâu rộng tới người dân và du khách gần xa. Đặc biệt, thông qua chương trình OCOP, HTX đã từng bước mở hướng phát triển các sản phẩm OCOP theo hướng tập trung, xây dựng thành chuỗi hàng hoá từ khâu sản xuất đến tiêu thụ, nâng cao giá trị sản phẩm, tạo được độ tin cậy và uy tín đối với người tiêu dùng.
Như vậy, riêng lĩnh vực sản xuất dược liệu, từ khi thực hiện chương trình OCOP đến nay đã có 17/19 HTX, doanh nghiệp cộng đồng OCOP đang trồng, sản xuất, chế biến dược liệu, góp phần quan trọng trong hình thành Quy hoạch ngành dược liệu tỉnh Quảng Ninh và đóng góp phát triển kinh tế - xã hội các xã miền núi, dân tộc, vùng khó khăn. Nhiều đơn vị đã đầu tư hàng tỉ đồng cho dây chuyền công nghệ, chú trọng tới vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất tập trung, thiết kế bao bì, kiểu dáng chuyên nghiệp. Nhờ đó, nhiều sản phẩm thảo dược OCOP đã phần nào đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước, hướng tới xuất khẩu.
Bên cạnh những mặt đạt được thì việc phát triển nhóm thảo dược trong chương trình OCOP còn một số tồn tại, bất cập. Đơn cử như sản phẩm rượu ba kích, mỗi địa phương hay cơ sở sản xuất lại có một kiểu dáng, mẫu mã, bao bì và nhãn hiệu khác nhau. Các sản phẩm dược liệu như ba kích, hồi, quế, trầu một lá, bá bệnh, kim ngân hoa, nhân trần... còn tự phát, quy mô nhỏ, đặc biệt là chất lượng sản phẩm chưa ổn định. Bảo vệ chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu cho sản phẩm chưa được quan tâm. Trình độ quản trị sản xuất, kinh doanh của các HTX, doanh nghiệp, chủ cơ sở sản xuất kinh doanh còn thấp...
Nhằm khắc phục những hạn chế trên, tỉnh đã đồng ý giao cho Trường Đại học Hạ Long chủ trì thực hiện nhiệm vụ KH-CN: Phát triển chuỗi giá trị sản phẩm dược liệu thuộc chương trình OCOP trong 2 năm 2017-2018. Nhiệm vụ thực hiện phân tích những nhân tố ảnh hưởng đến sự vận động và phát triển của chuỗi giá trị sản phẩm dược liệu thuộc chương trình OCOP; đề xuất mối liên kết các tác nhân trong chuỗi; đề xuất một số giải pháp và cơ chế hoạt động của chuỗi... Kết quả nghiên cứu có giá trị khoa học lớn đối với cá nhân, tổ chức có mối quan tâm đến nghiên cứu chuỗi giá trị cho sản phẩm dược liệu OCOP. Đồng thời là cơ sở giúp các cơ quan chức năng trên địa bàn tỉnh đưa ra chính sách phát triển cho sản phẩm dược liệu cụ thể.
Nguyễn Hoa
