So với các địa phương khác trong tỉnh, Ba Chẽ là huyện miền núi có xuất phát điểm thấp, kinh tế chậm phát triển, cơ sở hạ tầng vẫn còn thiếu và chưa đồng bộ, trình độ dân trí của người dân còn nhiều hạn chế. Chính vì vậy, tỷ lệ hộ nghèo của huyện luôn ở mức cao.
Trong những năm qua, được sự quan tâm của các cấp, ngành và sự nỗ lực của địa phương, Ba Chẽ đã tranh thủ nguồn vốn hỗ trợ của nhà nước, của các cơ quan, doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh để đầu tư cơ sở hạ tầng, tạo việc làm, hỗ trợ người dân phát triển kinh tế. Chỉ tính riêng trong giai đoạn từ năm 2006-2010, mỗi năm, tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn huyện giảm được hơn 7%. Đây là một kết quả đáng phấn khởi đối với một huyện nghèo như Ba Chẽ. Mặc dù vậy, kết quả giảm nghèo ở đây chưa thực sự bền vững, hàng năm tỷ lệ hộ thoát nghèo có nguy cơ tái nghèo vẫn ở mức khá cao...
Trước thực trạng đó, tỉnh và huyện Ba Chẽ đã đưa ra nhiều giải pháp, trong đó quan tâm đến công tác tuyên truyền về đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước về công tác xoá đói giảm nghèo. Tăng cường phổ biến các mô hình phát triển kinh tế có hiệu quả, biểu dương khen thưởng kịp thời các cá nhân, tập thể có thành tích xuất sắc trong công tác xoá đói giảm nghèo. Cùng với đó là tranh thủ nguồn vốn hỗ trợ của nhà nước, của các cơ quan, doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh cũng như các chính sách giảm nghèo để đầu tư cơ sở hạ tầng, hỗ trợ người dân phát triển kinh tế. Với đặc thù là huyện miền núi, Ba Chẽ có 95% diện tích đất tự nhiên là đất rừng, đây cũng chính là thế mạnh để phát triển cây lâm nghiệp. Nhận thức rõ điều này, Ba Chẽ đã xác định đưa lâm nghiệp trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của huyện. Ngoài việc giao đất, giao rừng cho người dân trồng, quản lý và bảo vệ rừng, nhiều dự án rừng trồng mới cũng được triển khai trên toàn huyện. Để tăng thêm thu nhập, tận dụng nguồn đất dưới những tán rừng phòng hộ, bà con đã tổ chức nhân rộng một số loài cây dược liệu có giá trị kinh tế cao như mã kích, sa nhân, riềng gió... Đối với rừng sản xuất, bà con trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao như: keo, quế, sa mộc v.v.. Với cách làm này, diện tích phủ xanh đất trống đồi núi trọc ngày càng tăng góp phần bảo vệ đất, chống xói mòn, cải thiện môi trường và xoá nghèo cho người dân.
Nhờ các giải pháp tích cực và đồng bộ, chỉ trong vòng 5 năm, đời sống bà con các xã vùng cao Ba Chẽ đã có những chuyển biến tích cực. Nếu như năm 2006, tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn huyện chiếm tới 42,7% thì đến hết năm 2010, số hộ nghèo giảm xuống còn 16,48% (theo tiêu chí cũ). Tuy nhiên, theo đánh giá, kết quả giảm nghèo ở đây chưa thật bền vững đối với một số hộ gia đình và một số xã hiện tượng tái nghèo phát sinh vẫn còn lớn. Theo kết quả điều tra, đến cuối năm 2011, theo tiêu chí mới, huyện Ba Chẽ còn 1.624 hộ nghèo (35,39%) và 673 hộ cận nghèo (14,66%). Điều đáng nói, tỷ lệ hộ nghèo giữa các xã, thị trấn trong huyện còn có sự chênh lệch khá cao (xã cao nhất là 61,95%, xã thấp nhất là 4,87%), chỉ có 2 đơn vị là xã Lương Mông và thị trấn Ba Chẽ là có tỷ lệ nghèo dưới 10%.
Qua tìm hiểu, được biết nguyên nhân của thực trạng trên là do các hộ nghèo phần lớn chưa tận dụng được tiềm năng thế mạnh của mình trong việc phát triển kinh tế. Một số cơ chế, chính sách hỗ trợ cho hộ nghèo còn thiếu đồng bộ, chưa phù hợp. Thêm nữa với một địa hình đồi núi phức tạp, hay xảy ra thiên tai như Ba Chẽ, giao thông thường bị ách tắc, chia cắt giữa các vùng vào mùa mưa bão, quỹ đất canh tác ít, lại không chủ động được nguồn nước tưới tiêu, trình độ cán bộ cơ sở còn hạn chế. Đội ngũ cán bộ làm công tác xoá đói giảm nghèo ở các xã chủ yếu là kiêm nhiệm, bán chuyên trách nên trình độ, năng lực điều hành công việc đạt hiệu quả không cao. Đặc biệt là số hộ nghèo thường rơi vào các gia đình đông con, thiếu sự hiểu biết về mọi mặt, lười lao động, chưa tự phấn đấu vươn lên thoát nghèo, vẫn còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự trợ giúp của xã hội, của nhà nước. Ông Phạm Văn Đăng, Trưởng Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Ba Chẽ, cho biết, có không ít hộ dân “không chịu thoát nghèo”. Lý do là bởi nếu ra khỏi diện hộ nghèo thì không còn được hưởng những chính sách ưu đãi của Nhà nước. Đặc biệt trong thời gian gần đây, Đảng và Nhà nước ta luôn có những chính sách ưu đãi đối với người nghèo như: Chính sách hỗ trợ cải thiện nhà ở, giải quyết việc làm, miễn giảm học phí đối với con em những hộ nghèo v.v... Trông chờ vào những chính sách đó, một số hộ nghèo có tư tưởng ỷ lại, không chịu phấn đấu vươn lên. Chính vì vậy, càng làm khó cho công tác xoá đói giảm nghèo ở địa phương.
Ba Chẽ đang phấn đấu với mục tiêu đến năm 2015, giảm tỷ hộ nghèo trên địa bàn huyện xuống dưới 20%; tất cả các xã của huyện được công nhận thoát khỏi xã đặc biệt khó khăn. Nếu không khắc phục được những rào cản trên, con đường thoát nghèo của Ba Chẽ vẫn còn lắm gian nan...
Thu Nguyên
