Toàn tỉnh hiện có gần 19.300 người khuyết tật (NKT); trong đó có 3.367 người có khả năng lao động. Mặc dù nhiều năm nay, tỉnh đã có các chính sách, chế độ, chú ý vấn đề tạo việc làm cho NKT, tuy nhiên, đến thời điểm này, chỉ khoảng 29,7% trong tổng số NKT có khả năng lao động trên địa bàn tỉnh có việc làm ổn định.
Công ty CP May và In 27/7 Quảng Ninh (phường Cao Xanh, TP Hạ Long) có 52 cán bộ, nhân viên lao động thì 23 lao động là NKT. Ông Từ Đức Minh, Giám đốc Công ty, cho biết: “Trước đây, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam còn giao chỉ tiêu cho các đơn vị trong ngành đặt may quần áo cho công nhân tại công ty để tạo điều kiện thu nhập cho NKT nơi đây, nhưng 2 năm nay không thấy đơn vị nào nữa. Công ty phải tự cạnh tranh. Tuy nhiên, với 40% lao động là NKT, sức khỏe yếu, năng suất lao động không cao, nên việc cạnh tranh với các đơn vị may mặc khác gặp nhiều khó khăn, dẫn đến thu nhập của lao động, nhất là NKT rất thấp”.
Cũng chung tình trạng trên, Công ty TNHH Nghề thủ công nhân đạo Quảng Ninh (phường Cẩm Thịnh, TP Cẩm Phả) chuyên về làm đồ gỗ, nhựa, có 12 lao động thì 7 là NKT, thương binh. Thu nhập của lao động Công ty không cao, chủ yếu ăn theo sản phẩm sản xuất, bán được hằng tháng.
Trên đây là hai trong số 10 cơ sở sản xuất kinh doanh sử dụng từ 30% tổng số lao động trở lên là NKT. Thực tế, vấn đề tạo việc làm cho đối tượng này trên địa bàn tỉnh hiện gặp rất nhiều khó khăn.
Được biết, năm 2005, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 4121/QĐ-UBND ngày 3/11/2005 về việc thành lập Quỹ việc làm dành cho người tàn tật tỉnh Quảng Ninh. Theo đó, các doanh nghiệp phải dành một tỷ lệ nhất định để tạo việc làm cho NKT. Doanh nghiệp nào không bố trí được việc làm cho NKT thì phải đóng góp một khoản kinh phí vào Quỹ việc làm dành cho đối tượng này. Do đó, các đơn vị, doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh có trách nhiệm giúp đỡ NKT hơn. Từ năm 2012 đến nay, nguồn Quỹ này đã giúp hỗ trợ chi phí phẫu thuật chỉnh hình để phục hồi chức năng lao động cho 161 NKT hệ vận động; cấp 159 dụng cụ chỉnh hình cho NKT... Quỹ còn hỗ trợ một số doanh nghiệp để mua sắm thiết bị, hỗ trợ vốn đầu tư nâng cấp, mở rộng cơ sở vật chất để tạo việc làm cho NKT.
Tuy nhiên, Bộ luật Lao động năm 2012 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/5/2013 nên Quyết định trên của UBND tỉnh hết hiệu lực. Trong khi đó Bộ luật Lao động chỉ đề cập đến việc Nhà nước có chính sách khuyến khích và ưu đãi người sử dụng lao động tạo việc làm và nhận lao động là NKT vào làm việc theo quy định của Luật NKT. Người sử dụng lao động phải bảo đảm về điều kiện lao động, công cụ lao động, an toàn lao động, vệ sinh lao động phù hợp với lao động là NKT và thường xuyên chăm sóc sức khoẻ của họ..., chứ không bắt buộc các đơn vị phải nhận NKT vào làm việc hoặc trích kinh phí đóng Quỹ việc làm dành cho người tàn tật như trước.
Trong khi đó, việc đào tạo nghề cho NKT cũng không dễ dàng do khó tập trung được đối tượng này vào một lớp. Bản thân các cơ sở đào tạo nghề cũng không tích cực trong việc tham gia đào tạo nghề cho NKT. Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ công tác dạy nghề còn thiếu và chưa phù hợp với NKT... Chính bởi vậy mà từ năm 2010 đến nay, toàn tỉnh mới chỉ có 383 NKT được hỗ trợ đào tạo nghề, chiếm khoảng 11,38% số lao động là NKT có khả năng lao động.
Năng suất lao động thấp, trình độ tay nghề chưa cao... cùng với việc không có quy định bắt buộc phải tiếp nhận NKT vào làm việc khiến các doanh nghiệp không mặn mà trong tạo việc làm cho đối tượng này. Bởi vậy, dù các địa phương đã rất cố gắng trong tuyên truyền, nhưng đến nay mới chỉ vận động thành lập được 10 cơ sở sản xuất kinh doanh sử dụng từ 30% tổng số lao động trở lên là NKT, qua đó tạo việc làm cho 201 lao động khuyết tật. Trong khi đó, hiện nay, tỷ lệ thất nghiệp trên địa bàn tỉnh vẫn còn khoảng 3,22%, nhiều lao động là học sinh, sinh viên sau đào tạo ra trường chưa có việc làm, nên cũng ảnh hưởng lớn đến cơ hội có việc làm của NKT. Đến nay, trong tổng số 3.367 NKT có khả năng lao động trên địa bàn thì mới chỉ 1.000 người có việc làm ổn định. Số còn lại hoặc không có việc làm, hoặc có việc nhưng bấp bênh. Thu nhập của lao động khuyết tật cũng rất thấp.
Việc chăm lo giải quyết việc làm cho NKT đòi hỏi các cấp, ngành và toàn xã hội phải quan tâm, vì nếu không có việc làm thì NKT sẽ phải sống phụ thuộc, trở thành gánh nặng của gia đình và cộng đồng. Bởi vậy, các địa phương cần tăng cường công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp, ngành, doanh nghiệp và toàn xã hội đối với NKT. Các ban, ngành liên quan cần nghiên cứu, đề xuất với Chính phủ và các bộ, ngành để có thêm những chính sách gắn trách nhiệm của người dân, doanh nghiệp đối với giải quyết việc làm cho lao động là NKT.
Thu Nguyệt
