Trong những năm qua, các cấp uỷ, chính quyền, ban, ngành, đoàn thể của tỉnh đã có nhiều chính sách và các biện pháp tích cực để hỗ trợ về vật chất, tinh thần cho những người có công với cách mạng, nhất là những người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hoá học. Tuy nhiên, xung quanh việc xác nhận các giấy tờ, thủ tục để thực hiện chế độ, chính sách cho nạn nhân da cam còn nhiều khó khăn, bất cập.
Theo thống kê của Sở LĐ-TB&XH, hiện toàn tỉnh có hơn 6.000 người bị phơi nhiễm chất độc hoá học (da cam), trong đó có 4.273 người đang được hưởng chế độ trợ cấp hằng tháng theo quy định của Nhà nước. Nhằm hỗ trợ, giúp đỡ người có công với cách mạng, nhất là các nạn nhân chất độc da cam, rất nhiều ban, ngành, tổ chức chính trị xã hội đã chung tay quyên góp tiền ủng hộ các nạn nhân. Trong năm 2013, Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin tỉnh đã vận động được trên 2,5 tỷ đồng từ các cơ quan, doanh nghiệp, các nhà hảo tâm trong và ngoài nước hỗ trợ cho nạn nhân vốn làm ăn, xây mới và sửa chữa nhà ở. Riêng từ đầu năm 2014 đến nay, thông qua các nguồn tài trợ, toàn tỉnh đã xây được 12 căn nhà cho nạn nhân có hoàn cảnh khó khăn (480 triệu đồng); hỗ trợ sản xuất cho 45 gia đình nạn nhân (270 triệu đồng); trao 41 suất học bổng cho con em gia đình nạn nhân (82 triệu đồng); tặng 1.010 suất quà... Những việc làm thiết thực này đã góp phần xoa dịu nỗi đau, giúp họ vươn lên khắc phục những khó khăn trong cuộc sống.
Tuy nhiên, điều trăn trở cũng là vướng mắc hiện nay là vẫn còn không ít nạn nhân mang trong mình di chứng chiến tranh, với những căn bệnh ảnh hưởng trực tiếp tới sức khoẻ, sinh hoạt và di truyền sang thế hệ con, cháu, nhưng vẫn chưa được xác nhận và hưởng chế độ ưu đãi dành cho người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hoá học.
Ông Nguyễn Minh An, Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin tỉnh, cho biết: Hiện toàn tỉnh còn hơn 2.000 hồ sơ xin khám, giám định còn tồn đọng, chưa được giải quyết, người thì đang được xem xét tiếp, người thì không đủ thủ tục giấy tờ... Sở dĩ có tình trạng này là do những bất cập trong công tác giải quyết chế độ mà chính các nạn nhân và các cấp, ngành đang gặp phải. Cụ thể, theo quy định tại Khoản 2, Điều 27, Thông tư 05/2013 của Bộ LĐ-TB&XH “Hướng dẫn về thủ tục lập hồ sơ, quản lý hồ sơ, thực hiện chế độ ưu đãi người có công với cách mạng và thân nhân” thì hồ sơ hưởng chế độ ưu đãi đối với người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hoá học là “Một trong những giấy tờ chứng minh thời gian tham gia hoạt động kháng chiến tại vùng mà quân đội Mỹ sử dụng chất độc hoá học, gồm: Quyết định phục viên, xuất ngũ; giấy điều trị; giấy tờ khác chứng minh có tham gia hoạt động kháng chiến tại vùng quân đội Mỹ sử dụng chất độc hoá học, được xác lập từ ngày 30-4-1975 trở về trước; bản sao lý lịch cán bộ, lý lịch đảng viên, lý lịch quân nhân, Huân chương, Huy chương Chiến sĩ giải phóng”. Nhưng trong thực tế, lý lịch quân nhân chỉ ghi phiên hiệu đơn vị mà không ghi rõ địa điểm đơn vị đóng quân, chiến đấu. Do vậy, khi tiếp nhận hồ sơ, cơ quan chức năng không có căn cứ xác nhận thời gian, địa điểm tham gia hoạt động kháng chiến của đối tượng, nên khó có cơ sở tiếp nhận hồ sơ để giải quyết chế độ ưu đãi. Một số đối tượng tham gia kháng chiến tại các vùng mà quân đội Mỹ sử dụng chất độc hoá học, nhưng trong thời gian chiến đấu do phải thường xuyên di chuyển, giấy tờ bị thất lạc. Một số người có quyết định phục viên, xuất ngũ, hay lý lịch quân nhân, nhưng không thể hiện được thông tin về địa bàn mình từng tham gia hoạt động kháng chiến ở địa phương (xã, huyện, tỉnh)... Những trường hợp nêu trên đến nay vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể để giải quyết chế độ cho các đối tượng, nên tất cả đành phải chờ. Bên cạnh đó, thủ tục, quy trình xét duyệt hồ sơ hưởng chế độ ưu đãi cho các nạn nhân hiện còn nhiều bất cập, thời gian kéo dài, dẫn đến trường hợp con được hưởng chế độ, nhưng cha thì không, thậm chí có những người tham gia kháng chiến bị ảnh hưởng chất độc da cam dẫn đến mắc những bệnh ung thư hiểm nghèo, nên khi hoàn tất thủ tục, thì đã qua đời.
Ví dụ như trường hợp của ông Đoàn Văn Chạc (khu Bí Trung 2, phường Phương Đông, TP Uông Bí), ông Lưu Quang Trung, Chủ tịch UBND phường Phương Đông, cho biết: Theo hồ sơ, ông Chạc tham gia chiến đấu chống Mỹ tại chiến trường miền Nam từ trước năm 1975, đã đi qua nhiều vùng bị rải chất độc hoá học của quân đội Mỹ, nên sức khoẻ giảm sút. Năm 1983, vợ chồng ông sinh con gái, lúc nhỏ cháu mạnh khoẻ, rồi tốt nghiệp trường sư phạm, đi dạy học. Sau một thời gian đi khám bệnh thì phát hiện bị ung thư xương. Gia đình đã tốn rất nhiều tiền của để chạy chữa, nhưng con gái ông đã phải tháo khớp háng một bên chân để ngăn bệnh thâm nhập, nhưng căn bệnh vẫn không thuyên giảm. Hiện ông Chạc đang hưởng chế độ thương binh và đang làm thủ tục để hưởng chế độ hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam. Nhưng lý lịch quân nhân của ông Chạc ghi sinh năm 1951, trong khi các giấy tờ khác, như chứng minh thư, hộ khẩu lại ghi sinh năm 1952, nên hồ sơ đành để lại, chờ hướng giải quyết. Chính quyền cũng chỉ xác nhận phần giấy tờ trong quân đội ghi sinh năm 1951 và phần giấy tờ ở địa phương ghi sinh năm 1952 đối với ông Chạc là một người.
Hiện phần lớn nạn nhân đã tuổi cao, sức yếu, bởi vậy việc được xét công nhận và hưởng chính sách với họ là vô cùng quan trọng. Các cơ quan chức năng cần nhanh chóng có hướng khắc phục những tồn tại, vướng mắc, vừa linh hoạt, vừa chặt chẽ, tránh kéo dài, để những người có công được thụ hưởng chính sách xứng đáng với công lao mà họ đã cống hiến.
Phạm Hoạch
