Theo quy hoạch phát triển các khu kinh tế cửa khẩu (KKTCK) của Việt Nam đến năm 2020, tỉnh Quảng Ninh được xây dựng, phát triển 3 KKTCK gồm: Móng Cái (TP Móng Cái), Hoành Mô - Đồng Văn (huyện Bình Liêu) và Bắc Phong Sinh (huyện Hải Hà). Sau hơn 15 năm, kể từ khi thực hiện thí điểm các chính sách ưu đãi đầu tư theo Quyết định 675/TTg của Thủ tướng Chính phủ, đến nay các KKTCK đã bước đầu hình thành các khu vực sản xuất, các trung tâm thương mại, du lịch, dịch vụ, cửa hàng miễn thuế… ở khu vực biên giới góp phần vào việc phát triển kinh tế chung của tỉnh.
Xác định được tầm quan trọng của phát triển kinh tế cửa khẩu đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, trong những năm qua, nhiều công trình hạ tầng quan trọng như giao thông, cấp điện, cấp nước, công trình phục vụ phát triển thương mại, du lịch, văn hoá, xã hội… đã được ưu tiên xây dựng trên địa bàn các KKTCK bằng nguồn vốn đầu tư từ ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương. Đến nay, các tuyến giao thông huyết mạch kết nối tới các KKTCK như: QL18A nối Hạ Long với KKTCK Móng Cái; QL18C (nối QL18A với KKTCK Hoành Mô - Đồng Văn); tỉnh lộ 340 (nối QL18A với KKTCK Bắc Phong Sinh)… đã được hoàn thiện, góp phần cơ bản giải quyết vấn đề giao thông đối ngoại, đối nội cũng như phục vụ nhu cầu đi lại của nhân dân địa phương, khách du lịch và thương nhân. Việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng bước đầu đã tạo việc làm cho hàng vạn lao động trên địa bàn KKTCK cũng như lao động đến từ các tỉnh khác, góp phần kích thích đầu tư, đổi mới trang thiết bị kỹ thuật, nâng sức cạnh tranh của một số hàng hoá nội địa; từng bước góp phần làm thay đổi bộ mặt khu vực kinh tế vùng biên cả về cơ sở hạ tầng, kinh tế, văn hoá, xã hội; tăng cường mối quan hệ giao lưu, hợp tác, phát triển kinh tế giữa các địa phương biên giới của nước ta với nước bạn mở ra triển vọng phát triển mới.
Tại các KKTCK, hoạt động thương mại, xuất nhập khẩu, mặc dù luôn chịu tác động chính sách biên mậu không ổn định của thị trường Trung Quốc, song về cơ bản vẫn giữ được sự ổn định và có xu hướng ngày càng phát triển mạnh, trong đó, nổi bật là KKTCK Móng Cái, một trong những cửa khẩu đạt mức tăng trưởng khá không chỉ của tỉnh mà của cả khu vực phía Bắc. Các sản phẩm, hàng hoá xuất khẩu qua các cửa khẩu tại Quảng Ninh chủ yếu là vật tư, nguyên liệu cho sản xuất như than, quặng, chì, mủ cao su, cao su nguyên liệu, các loại nông sản như dừa quả, sợi dừa, cà phê, hạt điều, thuỷ hải sản chế biến và tươi sống… và các sản phẩm sản xuất của các địa phương biên giới như thực phẩm, nông, lâm sản. Trong số các mặt hàng xuất khẩu than chiếm 60-70% tổng kim ngạch xuất khẩu trên địa bàn, tiếp đó là cao su 10-12%, thuỷ hải sản 3-4%...
Theo báo cáo của Sở Công Thương, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hoá qua 3 cửa khẩu của tỉnh trong giai đoạn 2011-2005 đạt 4.581 triệu USD; giai đoạn 2006-2012 đạt khoảng 25.092 triệu USD. Hàng năm có khoảng gần 1.000 doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh tham gia hoạt động xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu trên địa bàn tỉnh với nhiều chủng loại hàng hoá kinh doanh xuất nhập khẩu theo các phương thức khác nhau. Hoạt động thương mại, xuất nhập khẩu hàng hoá phát triển đã từng bước kéo theo sự phát triển của nhiều ngành, lĩnh vực khác như dịch vụ, du lịch… giúp các KKTCK thu hút ngày càng nhiều các dự án đầu tư sản xuất, kinh doanh góp phần vào sự phát triển của kinh tế - xã hội của địa phương và của tỉnh. Tính đến hết năm 2012, trên địa bàn các KKTCK của tỉnh có 21 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký đạt 548 triệu USD. Ngoài nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước và đầu tư nước ngoài, các thành phần kinh tế, doanh nhân, doanh nghiệp, nhân dân trên địa bàn KKTCK cũng đã đầu tư nhiều dự án sản xuất, kinh doanh. Chỉ tính riêng các dự án được cấp giấy chứng nhận đầu tư (từ năm 2007 đến nay), đã có 38 dự án với số vốn đăng ký đầu tư đạt trên 8,6 nghìn tỷ đồng, góp phần quan trọng trong xây dựng, nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng, các công trình phúc lợi xã hội và phát triển kinh tế - xã hội của KKTCK.
Trong giai đoạn tới, với sự hỗ trợ từ Chính phủ, các Bộ, ngành Trung ương, Quảng Ninh sẽ tập trung đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông dẫn đến các KKTCK, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại, chuyên chở hàng hoá của các nhà đầu tư. Đồng thời, tỉnh cũng sẽ tiếp tục kiến nghị các Bộ, ngành Trung ương đề xuất Thủ tướng Chính phủ cho phép cụ thể hoá các thể chế, chính sách đối với KKTCK cho từng lĩnh vực ưu đãi về thuế xuất nhập khẩu, kinh doanh hàng miễn thuế, thanh toán biên mậu, thương mại biên giới, kiểm tra chất lượng hàng hoá… Và nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các chính sách chưa đồng bộ và thiếu nhất quán trong hệ thống các văn bản liên quan đến hoạt động của các doanh nghiệp và thu hút đầu tư.
KKTCK với diện mạo mới đã và đang đóng góp tích cực vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Với sự đầu tư mạnh mẽ của Trung ương cùng cách làm đúng đắn, hiệu quả của địa phương, nơi đây hứa hẹn sẽ là một điểm sáng trong thu hút đầu tư.
Trâm Anh (CTV)
