Bàn về xây dựng đặc khu kinh tế Vân Đồn đã thu hút sự quan tâm, tham gia của đông đảo các diễn giả, nhà nghiên cứu đến từ các viện nghiên cứu khoa học của Trung Quốc, các doanh nhân, nhà đầu tư đến từ các nước Mỹ, Ấn Độ, Hàn Quốc, Singapore, các nhà khoa học đầu ngành, nhà quản lý của Trung ương tại Hội thảo khoa học quốc tế về phát triển đặc khu kinh tế - Kinh nghiệm và cơ hội vừa được tổ chức tại TP Hạ Long cuối tháng 2-2014.
“Nhà nước trong một nhà nước”
Thời gian qua, Chính phủ đã tạo nhiều điều kiện về cơ chế, chính sách, nguồn lực hỗ trợ phát triển Vân Đồn trở thành trung tâm du lịch nghỉ dưỡng cao cấp quốc tế, tuy nhiên việc áp dụng các cơ chế, chính sách cho khu vực có vị trí địa lý và địa kinh tế rất đặc biệt này còn gặp nhiều khó khăn nên Vân Đồn chưa có đột phá. Chính vì thế tại Hội thảo phát triển đặc khu kinh tế - Kinh nghiệm và cơ hội, nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Gia Khiêm đã cho rằng, rất cần thiết và nên triển khai sớm mô hình đặc khu kinh tế Vân Đồn.
Tại sao lại là đặc khu kinh tế Vân Đồn? Có lẽ không chỉ ở hội thảo này các chuyên gia, diễn giả, nhà khoa học, nhà quản lý mới nói về những đặc biệt của Vân Đồn mà từ đầu những năm 2000 khi manh nha các ý tưởng xây dựng khu kinh tế tổng hợp Vân Đồn các cơ quan chuyên môn của các bộ, ngành trung ương đã nhận ra và tham mưu Chính phủ về xây dựng khu kinh tế tổng hợp tại quần đảo lớn nhất miền Bắc này, khu kinh tế duy nhất nằm trong khu vực hợp tác “Hai hành lang - một vành đai” kinh tế Việt - Trung, hợp tác liên vùng Vịnh Bắc Bộ mở rộng, cầu nối ASEAN - Trung Quốc, Hành lang kinh tế Nam Ninh - Singapore, trong Vùng Kinh tế trọng điểm Bắc Bộ (Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh). Vân Đồn nằm trên tuyến đường hàng hải quốc tế sôi động của khu vực, ở điểm giữa của tuyến đường biển Hạ Long - Móng Cái thông thương với các địa phương trong nước qua Quốc lộ 18A, 4B và thông qua đường biển đến với thế giới. Nếu đi theo đường biển từ cảng Vạn Hoa hoặc cảng biển phía Bắc đảo Cái Bầu sẽ đến các cảng của đảo Hải Nam (Trung Quốc) khoảng 200 hải lý, Hồng Kông 580 hải lý và Singapore 1.300 hải lý, đây là khoảng cách mà các doanh nghiệp lữ hành coi là lý tưởng để mở các tour du lịch đường biển quốc tế. Đặc biệt với điều kiện vị trí địa lý và sự phong phú về tài nguyên biển đảo đã tạo cho Vân Đồn nhiều điều kiện lý tưởng cho phát triển công nghiệp giải trí và các loại hình du lịch chất lượng cao. Đây chính là yếu tố cốt lõi để Vân Đồn trở thành trung tâm du lịch nghỉ dưỡng, du lịch sinh thái biển đảo lớn có đủ sức cạnh tranh trong nước, khu vực và quốc tế.
Xây dựng đặc khu kinh tế không phải là mô hình mới trên thế giới, vấn đề là đã đi sau thì phải có thể chế thế nào để đạt được mục tiêu cạnh tranh toàn cầu ở mức cao nhất? Đây là vấn đề đặt ra với đặc khu kinh tế Vân Đồn, đó không chỉ đơn thuần là xây dựng cơ chế chính sách khác đất liền hay các địa phương trong nước, mà là mô hình quản lý của chính quyền đặc khu phải tự chủ và xây dựng hệ thống chính sách đặc thù. Kéo theo đó là sự thay đổi căn bản về quản lý của chính quyền đặc khu, đơn cử như đột phá về quản lý đất đai và thuế khác với đất liền để kêu gọi nhà đầu tư; một cấp chính quyền với hai cấp quản lý… Điều quan trọng khác biệt nhất về thể chế đặc biệt này là chính quyền đặc khu phải xác lập quan hệ rạch ròi với chính quyền trung ương. Trong đó, chính quyền đặc khu phải toàn quyền quyết định về kinh tế, xã hội, trừ vấn đề về ngoại giao và quốc phòng - Rất nhiều chuyên gia, diễn giả, nhà khoa học khi tham gia Hội thảo phát triển đặc khu kinh tế - Kinh nghiệm và cơ hội đã đồng quan điểm như vậy về xây dựng đặc khu kinh tế Vân Đồn.
Mở rộng vùng bay
Theo Giáo sư Trang Tông Minh, Chủ nhiệm Trung tâm Nghiên cứu kinh tế thế giới, Trường Đại học Hạ Môn (Trung Quốc), kinh nghiệm của Trung Quốc khi xây dựng đặc khu kinh tế Hạ Môn đó là ưu tiên làm sân bay đầu tiên và đến nay sau hơn 20 năm sân bay này vẫn đang vận hành rất tốt, đem lại hiệu quả rất cao trong kết nối Hạ Môn với các vùng khác. Đây chính là điều mà tỉnh Quảng Ninh khi xây dựng đặc khu kinh tế Vân Đồn đã rất khao khát. Nếu tính theo khoảng cách hiện đại của đường hàng không thì từ Vân Đồn chỉ cần 1-2 giờ bay là đến các trung tâm kinh tế, tài chính, du lịch của Trung Quốc và thủ đô của các nước trong khu vực Đông Nam Á và cũng chỉ từ 3-4 giờ bay là có thể đến Bắc Kinh (Trung Quốc), Seoul (Hàn Quốc), Tokyo (Nhật Bản), Dubai (UAE).
“Bỏ ra khoảng 12.000 tỷ đồng làm đường cao tốc Quảng Ninh cũng vẫn chỉ loanh quanh trong tỉnh và ra xa hơn là đến Hà Nội, Hải Phòng, còn đầu tư khoảng 7.000 tỷ đồng làm sân bay sẽ đưa Quảng Ninh đi khắp thế giới. Phải đặt trong mối liên hệ thế giới, trong xu thế toàn cầu hoá, hoà bình, hữu nghị, hợp tác, phát triển thấy rằng đầu tư xây dựng sân bay Vân Đồn là hoàn toàn hợp lý, phù hợp với xu thế thời đại” - đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ Phạm Minh Chính đã đăng đàn, thuyết phục tại rất nhiều hội nghị, hội thảo trong thời gian qua. Đúng là các chuyên gia đã từng lo ngại về tình trạng lạm phát sân bay ở Việt Nam, về sự lỗ, lãi khi đầu tư công trình hạ tầng này, nhưng như nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Gia Khiêm đã khẳng định: Đừng lo làm sân bay lãi hay lỗ mà phải biết lấy cái lãi tổng thể bù cho cái lỗ cụ thể hay nói cách khác muốn đột phá phải lấy cái tổng thể cho cái cụ thể, đất nước muốn có những đột phá mới hãy lấy Vân Đồn làm nơi thể nghiệm.
Tham khảo, xây dựng, kiên trì vận động, thuyết phục bằng những căn cứ khoa học, bằng minh chứng cả từ lý luận và thực tiễn xây dựng đặc khu kinh tế Vân Đồn, Quảng Ninh mong muốn bằng thể chế đặc biệt, bằng đột phá về hạ tầng cứng, hạ tầng mềm tốt nhất để thu hút các nhà đầu tư đến vùng đất lợi thế có một không hai này.
Ngọc Lan
