Chương trình “Mỗi xã, phường một sản phẩm” vừa được UBND tỉnh phê duyệt nhằm tạo hướng đi mới cho sản xuất hàng hoá trong nông nghiệp và thúc đẩy xây dựng nông thôn mới. Quảng Ninh đang là tỉnh đầu tiên trong cả nước áp dụng cách làm này để vừa nâng cao hiệu quả kinh tế vừa thực hiện tái cơ cấu lại sản xuất nông nghiệp. Ngày 18-2 vừa qua, tại Trung tâm tổ chức Hội nghị tỉnh, UBND tỉnh đã tổ chức Hội thảo Mỗi xã, phường một sản phẩm lần thứ nhất - 2014 nhằm khởi động, kết nối cách làm mới.
Sản phẩm, sản vật nhiều
Theo thống kê của cơ quan chức năng, trên toàn tỉnh có khoảng 2.500 cơ sở sản xuất, bảo quản, chế biến kinh doanh sản phẩm thuộc lĩnh vực ngành nghề nông thôn với đầy đủ các nghề như xay xát gạo, mộc gia dụng, nề, sản xuất vật liệu xây dựng, nấm ăn và nguyên liệu, dệt thổ cẩm, đan lát mây tre làm thuyền, mủng, rèn, cơ khí nhỏ, sửa chữa, dệt may, thêu ren, đóng mới tàu thuyền, điêu khắc than đá… Trong đó có khoảng 23.000 lao động đang hoạt động trong các cơ sở sản xuất ngành nghề nông thôn. Đặc biệt hiện nay toàn tỉnh có 4 làng nghề truyền thống đang hoạt động tập trung ở 2 địa phương Đông Triều và Quảng Yên (gốm sứ Vĩnh Hồng - thị trấn Mạo Khê, gốm sứ Đức Chính, đóng sửa chữa tàu thuyền Hà An, đan thuyền ngư cụ Nam Hoà) tuy nhiên các làng nghề này chưa được công nhận theo tiêu chí làng nghề của Bộ NN&PTNT.
Để thúc đẩy phát triển các ngành nghề ở khu vực nông thôn từ năm 2007 tỉnh đã đầu tư xây dựng được 11 cụm cơ sở hạ tầng làng nghề, tiểu thủ công nghiệp ở Quảng Yên, Đông Triều, Móng Cái và quy hoạch các vùng nguyên liệu phục vụ cho phát triển làng nghề ở Hoành Bồ, Vân Đồn, Cẩm Phả. Cùng với đó tỉnh đã có nhiều cơ chế, chính sách ưu đãi, thu hút các doanh nghiệp hoạt động công nghiệp về vùng nông thôn để phát triển ngành nghề mới và phát huy nghề truyền thống. Vì vậy nhiều cơ sở sản xuất ngành nghề được xây dựng và phát triển như Nhà máy Sản xuất gốm của Công ty TNHH Quang Vinh, Công ty CP Quang mỹ nghệ xuất khẩu với mức đầu tư lớn, quy trình công nghệ tiên tiến, thiết bị hiện đại, thu hút nhiều lao động có tay nghề cao tại địa phương vào làm việc, tạo đà cho bước phát triển khu công nghệ, tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn.
Có thể thấy rằng dù không có nhiều làng nghề truyền thống nổi bật như các tỉnh, thành phố khác nhưng ở Quảng Ninh cũng có nhiều làng nghề đã hình thành từ lâu và có sự đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn. So với các địa phương khác, làng nghề ở Quảng Ninh có sự hội tụ, du nghề và rất mới. Đây chính là yếu tố thuận lợi để đổi mới, phát triển nghề truyền thống theo hướng ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ vào tổ chức sản xuất, năng động trong tìm kiếm thị trường tiêu thụ.
Bên cạnh sự phát triển khá đặc biệt của hệ thống các làng nghề, với đặc điểm điều kiện tự nhiên đa dạng, có đầy đủ các vùng sinh thái đã giúp cho Quảng Ninh có đủ các sản vật, sản phẩm truyền thống từ rừng xuống biển, những đặc sản ẩm thực như gà Tiên Yên, sá sùng Vân Đồn, Cô Tô, chả mực Hạ Long, rượu mơ Yên Tử không còn là xa lạ trong tâm thức không chỉ của người dân địa phương mà hầu hết các khách du lịch khi đến với Quảng Ninh đều nghĩ đến những đặc sản ẩm thực này.
Nhưng giá trị chưa được phát huy
Rõ ràng các làng nghề trên địa bàn tỉnh với các sản phẩm truyền thống đã từng rất có ưu thế phát triển nhưng trên thực tế những năm gần đây hầu hết các làng nghề, nghề truyền thống của Quảng Ninh đều đang trong tình trạng dở sống, dở chết. Điển hình như làng gốm sứ Vĩnh Hồng (thị trấn Mạo Khê, Đông Triều), khoảng 5-7 năm về trước, có tới trên 230 hộ dân theo nghề làm gốm, tập trung khoảng 33 lò đốt nhưng đến nay cũng chỉ còn vài lò hoạt động cầm cự mà nguyên nhân chính cũng là do không tiêu thụ được sản phẩm, mẫu mã sản phẩm không đổi mới và cũng không có cách làm mới để phát huy thế mạnh làng nghề. Hay như làng nghề đan thuyền và ngư cụ ở Nam Hoà (TX Quảng Yên) đang bị “già hoá” vì lao động trẻ không trụ được với nghề, sản phẩm làm ra không có nơi tiêu thụ.
Lý giải về sự èo uột ở những làng nghề của Quảng Ninh hiện nay, theo lãnh đạo Sở NN&PTNT thì trong những năm qua phát triển ngành nghề nông thôn trên địa bàn tỉnh chủ yếu là tự phát, ở quy mô nhỏ lẻ, chưa có định hướng sản xuất hàng hoá. Ngoài mặt hàng gốm sứ truyền thống của Đông Triều được xuất khẩu sang Nga, Đức, các sản phẩm của nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh mới dừng lại ở mức tự sản, tự tiêu. Lao động các làng nghề truyền thống hầu như chưa được đào tạo để có thể tiếp nhận, ứng dụng các tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất cũng như tổ chức quản lý sản xuất đạt hiệu quả cao và bền vững, nâng cao chất lượng, mẫu mã, tiếp thị sản phẩm. Việc phát triển ít chú ý đến tính hoàn thiện của sản phẩm mà dàn trải trong khái niệm rộng là “làng nghề”. Điều này dẫn đến thực tế là trong tỉnh không có các nghề cao cấp, tinh xảo đủ sức cạnh tranh với các địa phương khác về mẫu mã cũng như giá thành sản phẩm.
Về các sản vật địa phương thì theo đánh giá của các chuyên gia chưa được thương mại hoá và khó tiêu thụ. Chính vì người dân chưa biết cách tổ chức sản xuất, phát triển sản phẩm và tiếp thị, chưa có sự hỗ trợ một cách có hệ thống từ cơ quan quản lý nhà nước nên sản phẩm thiếu tính sáng tạo, chất lượng không ổn định. Quảng Ninh cũng khá nổi tiếng với các sản vật từ rừng, biển nhưng việc phát triển, sản xuất các sản phẩm này vẫn còn mang tính tự phát, quy mô nhỏ, chưa có sự liên kết. Đáng lưu ý nữa là việc chia sẻ lợi ích từ phát triển và thương mại hoá các sản vật này chưa hài hoà, hợp lý.
Để khắc phục những hạn chế này, tỉnh quyết định dành khoảng 36 tỷ đồng để xây dựng mỗi xã, phường một sản phẩm. Với cách làm này tin tưởng rằng sẽ góp phần nâng cao thu nhập, giải quyết công ăn việc làm cho dân cư nông thôn và giảm nghèo thông qua việc phát triển sản xuất, kinh doanh các sản phẩm truyền thống (nông nghiệp, thủ công mỹ nghệ...) có lợi thế ở khu vực nông thôn góp phần tái cơ cấu nền kinh tế nông thôn của tỉnh theo hướng phát triển nông thôn nội sinh và gia tăng giá trị hàng hoá; thực hiện có hiệu quả nhóm tiêu chí “Kinh tế và hình thức tổ chức sản xuất” trong Bộ tiêu chí Quốc gia về xây dựng NTM. Thông qua việc phát triển sản xuất tại các địa bàn nông thôn góp phần hạn chế việc giảm dần số nông dân di cư ra thành phố, bảo vệ môi trường và gìn giữ ổn định xã hội nông thôn.
Ngọc Lan
| * Ông Vũ Văn Học, Phó Bí thư Huyện uỷ, Chủ tịch UBND huyện Đông Triều: “Huyện sẽ tăng cường tuyên truyền, vận động” Những năm qua, huyện cũng đã ban hành nghị quyết, cơ chế chính sách hỗ trợ phát triển ngành nghề, sản phẩm nông nghiệp nông thôn. Tuy nhiên, vẫn chưa có được những sản phẩm thực sự mang tính hàng hoá, tạo sự chuyển biến quan trọng trong cơ cấu kinh tế khu vực nông thôn. Với chương trình “Mỗi, xã phường một sản phẩm”, hy vọng những sản vật địa phương sẽ đem lại giá trị thu nhập cao hơn nữa cho người nông dân. Về phía chính quyền địa phương, tới đây chúng tôi sẽ tăng cường việc tuyên truyền, vận động và từng bước nghiên cứu xây dựng các cơ chế, chính sách áp dụng phù hợp để kích thích việc phát huy lợi thế, thế mạnh của địa phương. * Ông Bùi Quang Minh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ: “Phải xây dựng được bộ tiêu chuẩn cơ sở” Đứng từ góc độ của cơ quan giám sát chất lượng, theo tôi, bước đầu tiên là phải xây dựng được bộ tiêu chuẩn cơ sở và hệ thống nhận diện. Đây là bước quan trọng để quyết định thành công của chương trình và làm căn cứ để kiểm soát chất lượng của sản phẩm sau này. Bước tiếp theo là phải vận động được toàn bộ cộng đồng tham gia vào việc giám sát và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đồng thời cũng cần tìm kiếm được sự hợp tác của các doanh nghiệp, nhà khoa học để qua đó ứng dụng được những tiến bộ mới vào việc duy trì chất lượng của sản phẩm. * Ông Bùi Văn Hà, Giám đốc HTX Nông trang Quảng La (Hoành Bồ): “Mong muốn Nhà nước đưa ra những giải pháp hỗ trợ cụ thể” Chúng tôi mong muốn Nhà nước đưa ra những giải pháp hỗ trợ cụ thể như: Thành lập các trung tâm phát triển làng nghề trên địa bàn; phát triển các hoạt động tư vấn về kỹ năng nghề; hỗ trợ lãi suất vốn vay để phát triển sản xuất nguyên liệu, nhà xưởng, máy móc thiết bị; hỗ trợ cộng đồng xây dựng nhãn hiệu hàng hoá, hệ thống nhận diện thương hiệu và quảng bá thương hiệu của sản phẩm, chỉ dẫn địa lý... * Ông Ngô Hùng Dũng, Giám đốc Công ty CP Nuôi trồng thuỷ sản Tân An (Quảng Yên): “Bước khởi đầu rất cần sự hỗ trợ mạnh” Chúng tôi hiểu rằng, để phát triển hơn nữa, tự bản thân mỗi doanh nghiệp phải tạo ra được sản phẩm khác biệt với chất lượng tốt nhất. Tuy nhiên, để chương trình nhận được sự ủng hộ từ phía người dân, HTX, doanh nghiệp, Ban điều hành Đề án và các địa phương cần đẩy mạnh việc tuyên truyền, tập huấn cho cộng đồng về phát triển ý tưởng sản phẩm; xây dựng ý tưởng kinh doanh; hỗ trợ đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng; xây dựng các điểm giới thiệu sản phẩm liên kết với hoạt động du lịch trong tỉnh; trợ giúp tài chính và đào tạo nguồn nhân lực. Hoàng Nga |
