Những năm qua, Quảng Ninh đã thực hiện chính sách thu hút đầu tư, thu hút nguồn nhân lực nên số lượng lao động tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, việc xây dựng các thiết chế văn hoá, cơ sở vật chất đáp ứng nhu cầu của người lao động thì vẫn còn nhiều thiếu thốn.
Điểm yếu ở các khu công nghiệp
Hiện nay, ngoài các đơn vị ngành than và các doanh nghiệp trung ương đóng trên địa bàn xây dựng được các thiết chế văn hoá, cơ sở vật chất cho người lao động thì hầu hết ở các khu công nghiệp (KCN) hoặc nơi tập trung đông công nhân vẫn “trống”. Với mức thu nhập thấp, công nhân phải thuê trọ trong những căn nhà chật chội, thiếu thốn đủ thứ, đời sống tinh thần nghèo nàn. Đơn cử như KCN Cái Lân, mặc dù tập trung số lượng công nhân đông nhất so với các KCN trên địa bàn tỉnh nhưng hoàn toàn “trắng” thiết chế cho người lao động… Ở các KCN mới như KCN Hải Yên (Móng Cái) có Công ty TNHH KHKT Texhong Ngân Long đã xây dựng được nhà ở và khu vui chơi giải trí, căng tin cho người lao động khá khang trang, sạch sẽ, đáp ứng nhu cầu ăn, ở của công nhân. Tuy nhiên, xét về mặt bằng chung cho quy hoạch cũng như phục vụ nhu cầu sinh hoạt chung của công nhân các công ty khác trong KCN thì lại hoàn toàn chưa có. Một số KCN như KCN Việt Hưng (Hạ Long), KCN Đông Mai (Quảng Yên) cũng chưa đáp ứng được thiết chế văn hoá, cơ sở vật chất cho người lao động. Cụm công nghiệp Kim Sen (Đông Triều) thì gần đây mới có Công ty CP Tập đoàn Hoàng Hà dám mạnh dạn đầu tư xây dựng nhà ở tập thể, nhà ở xã hội dành cho người có thu nhập thấp. Còn các thiết chế đi kèm như nhà trẻ, khu vui chơi, nhà sinh hoạt công nhân… thì hầu như chưa có.
Anh Vũ Đình Quang, Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH Sản xuất nguyên liệu giấy Việt Nhật (KCN Cái Lân), người có thâm niên hơn chục năm đi ở trọ chia sẻ: Do không có thiết chế phục vụ nhu cầu cho người lao động nên thú vui của nhiều công nhân lao động (CNLĐ) sau giờ làm việc nặng nhọc vất vả nếu không ngủ vùi thì sẽ là nữ đi mua sắm quần áo, vật dụng sinh hoạt rẻ tiền; nam công nhân tụ tập uống rượu, chơi bài, đánh cờ. Văn hoá đọc hầu như vắng bóng. Một trong số các phương tiện giải trí được nhiều CNLĐ thường xuyên sử dụng là điện thoại để tán chuyện, nghe nhạc, nghe đài và chơi trò chơi điện tử.
Đời sống vật chất thiếu thốn, cường độ lao động căng thẳng, trình độ học vấn hạn chế cùng với sự thiếu vắng các thiết chế văn hoá - xã hội khiến đời sống văn hoá tinh thần của CNLĐ tại các KCN, khu tập trung đông công nhân có thể nói còn rất nhiều “khoảng trắng”.
Và những đề xuất
Nguyên nhân của việc thiếu vắng các thiết chế cho người lao động là do hiện nay quy mô dân số tăng nhanh ở những khu tập trung nhiều doanh nghiệp, ở KCN cùng với sự đầu tư cơ sở hạ tầng còn nhiều bất cập nên vấn đề nhà ở cho CNLĐ, nhà trẻ, khu vui chơi giải trí ngay lập tức trở thành vấn đề nan giải đối với hầu hết các KCN. Bên cạnh đó, khi xây dựng các KCN, tỉnh cũng chưa chú ý quy hoạch quỹ đất, chính sách khuyến khích các chủ đầu tư xây dựng các cơ sở vật chất thiết yếu như nhà ở, công trình giáo dục, trạm y tế, công trình thể dục thể thao, công trình văn hoá, cơ sở phúc lợi xã hội… Các doanh nghiệp cũng mới chỉ chú trọng đến phát triển kinh doanh và tăng lợi nhuận nên không quan tâm đầu tư đến lĩnh vực “phi lợi nhuận” này.
Thực tế trong những năm gần đây, mặc dù đã xuất hiện một số mô hình văn hoá do Công đoàn thành lập, tổ chức như Cụm VHTT CNVC-LĐ, CLB nữ công nhân xa nhà, CLB thơ “Công nhân và Công đoàn”, tủ sách pháp luật công đoàn, tổ chức chương trình Sân chơi truyền hình CNVC-LĐ với pháp luật; Ngày hội văn hoá thể thao CNVC-LĐ; Tiếng hát CNVC-LĐ; các CLB giải trí cho người lao động… nhưng do khả năng tài chính eo hẹp, quỹ thời gian nghỉ ngơi ít và thói quen thụ động, tự phát khiến CNLĐ khó tiếp cận và thụ hưởng tại những cơ sở này.
Theo ông Phạm Hoài Ân, Trưởng Ban Tuyên giáo LĐLĐ tỉnh, vấn đề xây dựng các thiết chế nhằm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của công nhân hiện nay là hết sức cần thiết và cấp bách, do đó cần sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành Trung ương, chính quyền địa phương, đặc biệt là nhận thức trách nhiệm của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, Nhà nước cần có chính sách ưu đãi đầu tư nhiều hơn để cùng với doanh nghiệp xây dựng các thiết chế văn hoá, trung tâm giải trí tại các KCN tập trung, khu nhà trọ có đông công nhân; hướng các hoạt động văn hoá, thể thao về cơ sở. Trước khi quy hoạch xây dựng KCN, tỉnh cần bố trí quỹ đất để xây dựng các thiết chế cho người lao động. Hơn nữa, việc xây dựng các thiết chế cho CNLĐ cũng là một chính sách an sinh xã hội, do đó cần có quy định dành kinh phí nhất định từ ngân sách nhà nước để hỗ trợ việc xây dựng các thiết chế này. Các doanh nghiệp cần coi việc đầu tư xây dựng thiết chế văn hoá, cơ sở cho CNLĐ là một chính sách quan trọng thu hút nguồn nhân lực, đảm bảo cho người lao động gắn bó lâu dài với cơ quan.
Thanh Hằng
